Interview MammaPrint

‘We moeten er alles aan doen om die chemokuur alleen te geven aan vrouwen die er echt baat bij hebben’

De MammaPrint ligt onder vuur. Moet er nu wel of niet met deze methode worden getest of een chemokuur zin heeft bij borstkanker? Een interview met bedenkster Laura van 't Veer. 

Moleculair bioloog Laura van 't Veer. Beeld Agendia

Zestien jaar geleden bedacht moleculair bioloog Laura van 't Veer in haar Amsterdamse lab een genetische test die kon voorspellen welke vrouwen met borstkanker wel en geen baat zouden hebben bij een chemokuur. Ze doopte haar vinding de MammaPrint, de waarde van de test werd geanalyseerd in een groot Europees onderzoek onder zevenduizend borstkankerpatiënten, dat verscheen in een internationaal vakblad

Maar eind vorige week kwam de domper: ‘de glazen bol van borstkanker’, zoals het Amerikaanse opinieblad Time de MammaPrint omschreef, wordt niet vanuit de basisverzekering vergoed. Het Zorginstituut concludeert dat de test niet veilig genoeg is en mogelijk zelfs tot extra sterfgevallen kan leiden.

Alles draait daarbij om dat ene Europese onderzoek: waar Van ’t Veer en haar collega’s het definitieve bewijs zien voor de effectiviteit van de test, ziet het Zorginstituut contouren van onzekerheid: Het is lang niet zeker, zegt voorzitter Sjaak Wijma van het Zorginstituut, dat alle vrouwen op basis van de test terecht geen chemo krijgen.

Van ’t Veer, sinds acht jaar hoogleraar aan de Universiteit van Californië  in San Francisco, noemt het ‘vreselijk’ dat ze de discussie over veiligheid in het openbaar moet voeren. ‘Ik denk aan al die vrouwen die de test hebben gedaan en nu misschien in onzekerheid zitten.’

Kwam het besluit als een verrassing?

‘Nee, we hebben er ruim een jaar over gesproken, met heel veel partijen. Ik ben er een paar keer speciaal voor overgekomen uit de VS. De beroepsverenigingen van oncologen en chirurgen, de patiëntenvereniging, de zorgverzekeraars, de ziekenhuizen, ze hebben allemaal mee vergaderd en steeds laten weten dat ze overtuigd zijn van de meerwaarde van de test.’

Waarop baseert het Zorginstituut de afwijzing dan?

Het Zorginstituut vindt dat ons onderzoek opnieuw had moeten laten zien hoe goed chemotherapie werkt. Maar dat weten we allang uit eerdere studies onder vele honderdduizenden vrouwen. Al die kennis wordt genegeerd, ze doen net alsof  wij voor het eerst naar het effect van chemo kijken. Er is bovendien een subanalyse gebruikt uit ons onderzoek, die veel minder patiënten omvat. Tijdens het onderzoek ontdekten we dat er bij een paar patiënten een kleine verschuiving was opgetreden in de testuitslag. We hebben dat gecorrigeerd maar voor de zekerheid de resultaten van 1.400 vrouwen die in diezelfde periode de testuitslag kregen even uit de studie gehaald en bekeken of het lopende onderzoek door die verschuiving was beïnvloed. Dat bleek niet het geval te zijn, onafhankelijke statistici hebben ons voorgerekend dat ze gewoon mochten meetellen voor het eindresultaat. Het Zorginstituut trekt nu toch conclusies op basis van de subgroep. Daarin zitten 1.400 patiënten minder en dat heeft iets grotere betrouwbaarheidsmarges tot gevolg.’

Wat betekent dat concreet, hoe betrouwbaar is de test?

‘De betrouwbaarheid is nooit 100 procent, maar de klassieke methode, waarbij naar de kenmerken van de tumor wordt gekeken, is dat ook niet. Als honderd borstkankerpatiënten volgens de MammaPrint een genetisch laag risico hebben, dan hebben vijf van hen kans om binnen vijf jaar toch uitzaaiingen te krijgen. Krijgen ze allemaal alsnog een chemokuur, dan daalt dat aantal naar vier.  Om het risico bij een vrouw te verhelpen moet je dus wel honderd vrouwen een chemo geven.’

En wat zegt de analyse van het Zorginstituut?

‘Dan neemt het aantal vrouwen met een genetisch laag risico dat achteraf gezien tóch baat had gehad bij een chemo iets toe: van één naar drie. Zelfs die uitslag is voor sommige vrouwen nog acceptabel. De patiëntenvereniging vindt het belangrijk dat vrouwen de keuze hebben: weegt het vermijden van bijwerkingen van de chemo op tegen de iets hogere kans op terugkeer van de tumor?’

Wat is het gevolg van deze uitspraak?

‘De MammaPrint staat in internationale richtlijnen voor de behandeling van borstkanker, dat zal vast zo blijven. Zorgverzekeraars vergoeden de test al jaren. Maar als het Zorginstituut zo’n stevige uitspraak doet, zouden ze daar ook naar kunnen luisteren.’

In veel andere landen, waaronder de VS, wordt de test wel vergoed. Nederland is maar een kleine markt, je kunt ook denken: wat maakt het uit?

‘Ik vind dat ook hier goede zorg beschikbaar moet zijn. Een chemokuur is geen sinecure, we moeten er alles aan doen om die behandeling alleen te geven aan vrouwen die er echt baat bij hebben.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.