INTERVIEW

'We moeten eens wat beter naar nerds luisteren'

De Wending: Ancilla van de Leest, lijsttrekker Piratenpartij

Ex-fetisjmodel Ancilla van de Leest is lijsttrekker van de Piratenpartij bij de Tweede Kamerverkiezingen. 'Er is een oorlog gaande tegen privacy.'

Ancilla van de Leest (31), geboren Linde van de Leest. Stond in 2014 op de lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen van Amsterdam. Beeld Sanne de Wilde

Ancilla van de Leest (31) zit in de hoek van een leeg Amsterdams café. Ze heeft net haar avondeten besteld - huisgemaakt yoghurtijs, chocoladesaus en aardbeien - maar neemt amper de tijd om er van te eten. Veertig minuten later zal de ober vragen of hij 'de soep' weer mag meenemen.

De nieuwe lijsttrekker van de Piratenpartij laat zich niet snel afleiden als ze over privacy praat. Niet door huisgemaakt yoghurtijs, niet door de zomerhitte en soms ook niet door vervolgvragen ('Ik ben nu even fuzzy on the details. Ik kan het je later wel opsturen').

Van de Leest ziet de Piratenpartij, die volgens een enkele peiling op één zetel staat, niet als de volgende splinter in een toch al versplinterd politiek landschap. De in 2010 opgerichte, maar sindsdien weinig succesrijke beweging moet volgens haar een fundamentele discussie aanwakkeren over vrijheid en burgerrechten in een gedigitaliseerde wereld.

'Dat ga ik in de Tweede Kamer doen. Ik zit nu vaak vol frustratie naar politici te kijken: you are wrong. Er wordt te weinig nagedacht over de gevolgen van digitalisering en het opslaan van al die data over mensen. Dan denk ik: over mijn dood lijf, ik moet hier bij zijn. Ik ga mijn bek opentrekken.'

Dat het lijsttrekkerschap ook de aandacht vestigt op carrièresprongen uit haar verleden, ziet ze als een onvermijdelijkheid. 'Dat neem ik voor lief.'

Een serie over mensen bij wie het leven op z’n kop staat. Aflevering 3: Ancilla van de Leest, lijsttrekker Piratenpartij.

Beeld Sanne de Wilde

In de Britse media is ze al de 'privacy playmate' genoemd. Een privacyvoorvechtster wier leven op Google terug te vinden is, van haar niet altijd makkelijke jeugd met een alleenstaande moeder, de uitstapjes op televisie (Expeditie Robinson, De Slimste Mens), acteerwerk (Popoz) tot de naaktfoto's die onder haar nom de guerre Ancilla Tilia op internet rondzwerven.

'Een paradox misschien, maar door mijn ervaringen heb ik misschien ook wel wat meer nagedacht over het belang van privacy. Daar is wel een tijd overheen gegaan, haha. Maar ik verdiep me nu al vier jaar heel serieus in dit onderwerp, ben actief geweest voor digitale burgerrechtenbeweging Bits of Freedom en werk sinds kort als lead privacy advisor bij detacheringsbureau Brunel. Daar moet ik een privacydesk opzetten om bedrijven te helpen met privacyvraagstukken.'

Zakelijk: 'Maar als je nog vragen hebt over mijn foto's zal ik ze uitvoerig beantwoorden.'

Anders dan in landen als Duitsland en IJsland heeft de Piratenpartij in Nederland amper voet aan de grond gekregen. Ben je naar voren geschoven, omdat je een mediageniek verhaal hebt?

'Binnen het medialandschap werkt het misschien zo, maar Piraten kijken bij uitstek niet naar een leuk plaatje. Daarvan kun je ze niet beschuldigen. Ze hebben vertrouwen in me en weten waarvoor ik sta. Er is een lijsttrekkersverkiezing geweest met zes Piraten en daarbij ben ik met een ruime meerderheid gekozen.

'Ik ben altijd al opgetrokken met nerds. Op het gymnasium waren er kakkers en nerds. Ik had een sterke voorkeur voor de laatste groep. Bij de kakkers ging het om de vorm. Welke kleren heb je aan, hoe praat je. Ik was net uit België naar Nederland verhuisd en was dus anders. Nerds zijn niet met dat soort zaken bezig. Veel interessantere mensen.'

Ben jij een nerd?

'Ik zit niet de hele nacht te coden, maar het internet heeft mijn leven veranderd. Toen ik 18 was, begon ik als gymnasium-drop-out mijn eigen website (voor de verkoop van fetisjfoto's, red.). Een wereld ging open. Ik kan me nog herinneren dat ik als ondernemer opeens aan Amerikaanse regelgeving moest voldoen. Omdat ik Amerikaanse klanten had en een Amerikaans betalingssysteem. Zoiets zet je langzaam aan het denken, bijvoorbeeld over onze afhankelijkheid van Amerikaanse of Chinese infrastructuur.

'In de samenleving zie je nu dat het bewustzijn groeit. Dat is hoopvol. Het onderwerp raakt iedereen. Mensen verliezen banen aan robots, er vliegen drones boven het land, kinderen jagen door de straten op Pokémon, Uber vervangt de gewone taxi, Airbnb beïnvloedt de huizenmarkt...

'Van alles en iedereen worden gegevens opgeslagen. Die verdwijnen nooit meer. Facebook legt vast wat je liket, smart devices kunnen bekijken hoe je reageert op gezichten of gebeurtenissen. Over dat soort ontwikkelingen moeten we heel diep nadenken. Nu is het allemaal gemakkelijk, maar wat wordt er later gedaan met die gegevens?

'Kijk naar Turkije. Een waarschuwing. Die zuiveringen die nu plaatsvinden hebben met data te maken. Zo! Die lijsten van al die rechters, al die onderwijzers, al die journalisten die nu aangepakt worden. Die komen ergens vandaan. Dit is honderd procent waar privacy over gaat! Op het moment dat er iets misgaat of iets verandert in een maatschappij worden opgeslagen data opeens tegen mensen gebruikt. Dan liggen de lijsten klaar. Turkije was ook een vrij en seculier land.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld Sanne de Wilde

Denk je dat zoiets in Nederland kan gebeuren?

'Daarmee moet je rekening houden. Dat is iets waar burgerrechten over gaan. Het gebeurt misschien niet morgen, maar misschien wel over twintig jaar, of over honderd jaar. Stel dat Wilders wordt gekozen...'

Wat dan?

'Dan denk ik dat de lijsten klaarliggen. Als hij het over kopvoddentaks heeft, gaat het dan over het heffen van belasting? Of over een lijst met mensen die moslim zijn? Ik zeg niet dat het gebeurt, maar je moet er rekening mee houden.'

Is dit niet een achterhoedegevecht? Mensen kiezen er zelf voor om informatie te delen.

'Omdat ze er niet genoeg over nadenken. We moeten eens wat beter naar nerds gaan luisteren. En dan bedoel ik niet de Mark Zuckerberg-nerds of de Bill Gates-nerds. Dat zijn mensen die heel harde, egoïstische keuzes hebben gemaakt. Ze missen een ethisch kompas.

'Zo'n Zuckerberg verklaart privacy dood. Alles moet transparant worden, want dat is alleen maar goed. Het is een oorlog tegen privacy. Dat is zijn business. Mensen die op Facebook zitten, zijn Zuckerbergs geld. Ondertussen schaft hij een miljoenenvilla aan en koopt alle villa's eromheen op om meer privacy te hebben. Die man is zo nep als maar zijn kan.'

'Bill Gates is een veroordeelde economische crimineel die nu met een liefdadigheidsstichting zijn imago probeert te verbeteren (Microsoft is veroordeeld tot boetes wegens het benadelen van concurrenten, red.) . Dit zijn de architecten van onze wereld. Als alle kennis bij nog maar een klein aantal partijen zit, ga je een gevaarlijke situatie tegemoet.'

Je hebt een somber wereldbeeld...

'Ik wantrouw niet zozeer de motieven van overheden en bedrijven. Ik twijfel wel aan hun prioriteiten. Natuur, milieu en burgerrechten zijn geen kernwaarden. Economische groei wel.

'We moeten transparantie eisen. Wie heeft toegang tot persoonlijke data? En waarom? En als een overheid zegt: we gebruiken allerlei bestanden om fraude of terrorisme te bestrijden, dan willen wij het bewijs zien. Zulk bewijs is er heel vaak niet.

'Het is niet zwart-wit. Natuurlijk is het goed als fraudeurs en terroristen worden aangepakt, maar het om die reden verzamelen van enorme databestanden is niet de goede manier. En wie zegt dat de gebruikte computermodellen niet de verkeerde conclusies trekken?

'De Piratenpartij komt voort uit de nerdcommunity, uit de internetsecuritycommunity. Het zijn mensen die het internet heel goed snappen, die de architectuur van het internet doorgronden, die heel diep en heel lang over deze kwesties hebben nagedacht. Het zijn mensen die wel ethisch besef hebben, maar die niet worden gehoord. Omdat ze geen bakken met geld hebben, niet op de goede plek zitten of niet meegaan in het huidige systeem. Ik vertegenwoordig die mensen nu. Ja, ik ben de nerdvertaler.'

Andere partijen zijn hiermee toch ook bezig? Als het om zaken als netneutraliteit of encryptie gaat, is Nederland een voorbeeldland.

'Dat zijn kleine gevechtjes. Nederland is juist heel naïef. Ik heb in Berlijn gewoond en daar is het besef veel groter. Daar zien ze de connectie tussen technologie en onze vrijheid.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld Sanne de Wilde

Een van de voormalige voorvrouwen van de Piratenpartij in Duitsland, Julia Schramm, kwam in opspraak omdat ze het auteursrecht op haar boek beschermde, terwijl de partij juist vecht tegen auteursrechten. Ze werd de gierige Piraat genoemd.

'O, ja... dat was niet handig. Ik begrijp dat mensen daarin teleurgesteld waren. De omgang met copyright was een van de vroege dingetjes die op internet speelde.'

Dat is toch nog steeds een belangrijk punt van de Piratenpartij?

'Klopt, maar de focus is een beetje verschoven naar privacy, zeker na alle gebeurtenissen rond Edward Snowden en de surveillancesamenleving die hij heeft ontmaskerd. We have bigger fish to fry...'

Jij hebt zelf een rechtszaak gevoerd wegens een inbreuk op het auteursrecht van jouw foto's en films. Is dat niet ook in strijd met de beginselen van de Piratenpartij?

'Het is een lang verhaal dat speelde tussen 2011 en 2014, voordat ik bij de Piratenpartij kwam. Een meneer verkocht mijn spullen in zijn eigen winkeltje, gebruikte daarbij misleidende teksten, schreef heel lelijke dingen over mij en zette allemaal pornobanners naast mijn werk. Op mijn verzoeken om er mee te stoppen, reageerde hij volstrekt onredelijk.

'Ik ben voor het vrij delen van informatie online. Mijn foto's staan op tal van blogjes en websites. Heb ik nooit een punt van gemaakt. Ook niet van The Pirate Bay. Maar deze meneer maakte het te bont. Ik moest een grens trekken. Het beschadigde mij persoonlijk, emotioneel en financieel. Het beschadigde mijn leven. Dat is niet iets wat de Piratenpartij goed vindt.

'Als ik nu nog in die business zat, zou ik het anders aanpakken. Dan zou ik een ander model kiezen. Dan zou ik waarschijnlijk de foto's vrijgeven en om bijdragen vragen. Economisch had ik dan mogelijk meer succes gehad. Maar toen ik begon, zag het internet er nog anders uit.'

Het kan nog steeds?

'Het is niet meer mijn business. Die foto's staan overal op internet. Veel plezier ermee.'

Piratenpartij Actief in zestig landen, één zetel in Brussel

De Piraten ontlenen hun naam aan het delen van door auteursrecht beschermd materiaal op internet: piraterij. Digitale informatie dient voor iedereen vrij toegankelijk zijn, is de overtuiging. De 'gewone internetgebruiker' is door 'de contentindustrie' gecriminaliseerd, stellen de Piraten. Het zijn de 'internetnerds' die veelvuldig gebruikmaakten van deelwebsites als The Pirate Bay en zich verzetten toen deze onder vuur kwamen te liggen van de Amerikaanse muziekindustrie.

Tien jaar geleden werd in Zweden de eerste Piratenpartij opgericht. Nu telt de Pirate Parties International (PPI) afdelingen in meer dan zestig landen en zit een Duitse Piraat in het Europees Parlement. De Piraten willen het internet vrijwaren van de verstikkende greep van multinationals en op controle beluste overheden. Inmiddels is (digitale) privacy het belangrijkste speerpunt. In Nederland deed de Piratenpartij in 2010 en 2012 mee met de Tweede Kamerverkiezingen, de laatste keer kreeg ze ruim 30 duizend stemmen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.