Waarom zijn zoveel mensen arm, en maar zo weinigen rijk? Simpel: het is een natuurwet

Tijdschrift voor Belangwekkende Bijzaken

Jaarlijks publiceren Nederlandse wetenschappers 172 duizend onderzoeken. In deze rubriek een greep uit die onderzoeken die bijna onopgemerkt waren gebleven.

Facebook-baas Mark Zuckerberg op de bank met Microsoft-oprichter Bill Gates, beiden behoren tot de top-10 rijkste mensen ter wereld.

Waarom zijn er zoveel mensen arm, en maar zo weinigen rijk? Simpel: het is een heuse natuurwet. Een diepzinnige eigenschap van systemen, die opduikt in menselijke samenlevingen, maar ook in bossen, oceanen en zelfs in darmbacteriën. Aldus Marten Scheffer, ecoloog uit Wageningen, en Bas van Bavel, historicus te Utrecht, in een opvallend artikel in vakblad PNAS.

De ongelijkheidsverdeling tussen arm en rijk lijkt als twee druppels water op, pak 'm beet, de verdeling van boomsoorten in de Amazone, betogen de twee. 'De helft van al het kapitaal is in handen van naar schatting 1 procent van de wereldbevolking', zegt Scheffer. 'Precies hetzelfde zie je bij die bomen: daar zit de helft van alle biomassa in 1 procent van alle soorten.' Of kijk gewoon eens om je heen: 'De bulk van alle soorten dieren en planten zie je nooit, en een klein aantal soorten zie je overal. In de natuur is dit de regel. Het geldt voor paddestoelen, vliegen, bacteriën, bomen; noem maar op.'

Wat er waarschijnlijk gebeurt, schetsen de twee, bijgestaan door twee Wageningse collega's, is dat succes zichzelf vermenigvuldigt. Als je bij het dobbelen bij iedere zes niet alleen nog een keer mag gooien maar ook een dobbelsteen extra krijgt, ontstaat er vanzelf een kleine elite die onevenredig veel dobbelstenen heeft. 'De klok van de kansrekening tikt op zo'n manier dat je op grond van puur toeval mag verwachten dat dit soort verschillen er zijn', zegt Scheffer. Vandaar dat de twee nadrukkelijk spreken van een 'natuurwet'. 'Deze drijvende kracht ís er gewoon, ook als niemand beter is dan de ander. Als je er niets aan doet, wordt de verdeling superongelijk.'

De natuur heeft er trucs voor om ongelijkheid tegen te gaan, vertelt Scheffer: zo treffen ziektes de 'winnaar' onevenredig hard. Maar in de samenleving is zo'n mechanisme er niet. Dus zijn er 'instituties' nodig om de wet die arm en rijk uit elkaar drijft tegen te gaan. Een kerk die herverdeling van de rijkdom predikt. Een wet die het privébezit inperkt. Of belastingen, waarlangs inkomen terugvloeit naar de gemeenschapspot.

En daar wringt het in dit tijdperk van globalisering en schaalvergroting, analyseren Van Bavel en Scheffer. De rijken steeds rijker, de armen steeds armer; er lijkt maar geen einde aan te komen. 'Ik vind dit een van de grote problemen van deze tijd', zegt Scheffer.

Daar willen de heren het graag bij laten. Want verwacht geen grootse aanbevelingen of doortimmerd reddingsplan: 'Ik kan nou wel wat gaan roepen, maar ik denk dat onze rol is om helder te laten zien wat er aan de hand is.' In hun artikel formuleren ze het academisch omfloerst: 'Extreme welvaartsongelijkheid is in een globaliserende wereld onvermijdelijk, tenzij er op wereldschaal effectieve welvaartsgelijkheid bevorderende instituties worden geïnstalleerd.'

Een mooie samenwerking, tussen de historicus en de ecoloog - Van Bavel en Scheffer liepen elkaar toevallig tegen het lijf bij een overleg van onderzoeksfinancier NWO. 'We hebben nog veel meer in de pen', gniffelt Scheffer. 'Maar dat houden we nog even geheim.'

Wie? Marten Scheffer (Universiteit van Wageningen), Bas van Bavel (Universiteit Utrecht) en twee Wageningse collega's.
Wat is z'n specialiteit? Ecologie van water (Scheffer), sociale en economische geschiedenis (Van Bavel)
Originele titel publicatie? Inequality in nature and society
Vrij vertaald? Of je nu boom bent, bacterie of mens: het leven is altijd oneerlijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.