'Voor een gevoelsleven had ze, met haar 38 kilo, geen energie meer'

Die ene patiënt

Artsen over de patiënt die hun kijk op het vak ingrijpend veranderde.

Foto Silvia Celiberti

Christel Vierboom (66), tot november 2016 psychotherapeut met als specialisatie eetstoornissen: 'Ze maakte extra indruk op me, omdat ze zo op slot zat, ze leek wel een Barbie. Een robot die precies deed wat er van haar verwacht werd. Niet echt contact mee te krijgen. Overaangepast. Zo'n meisje dat door iedereen als sociaal, lief, intelligent en vrolijk werd gezien. De 'perfecte' dochter, volgens haar pleegouders. Een term die sowieso al een rood lichtje bij mij doet branden. Elise (niet haar echte naam) had alles, maar dan ook echt alles, wat meisjes met anorexia kenmerkt, in extreme mate. Tegelijkertijd was ze een van de patiënten die de aandoening voor mij invoelbaar maakte.

Tekst gaat verder onder video.

'Aanvankelijk zag ik anorexia als een bizarre, destructieve ziekte. Vergeet niet, de aanblik van een anorectisch lichaam is een schokkende ervaring. Gaandeweg begon ik anorexia te zien als een begrijpelijke reactie op de problemen waar de meisjes mee zitten.

'Elise verloor als 8-jarige beide ouders bij een ongeluk. Tegelijkertijd. Het is vrijwel onmogelijk de gevoelens toe te laten die bij zo'n enorm verlies horen. Ze moet zich radeloos gevoeld hebben, alleen op de wereld, misschien ook wel woedend. Maar in het pleeggezin werd niet over emoties gepraat. Elise leerde niet over haar innerlijk leven te praten.

Christel Vierboom

Geboren in Lent, 1951

Is
Sinds november 2016 gepensioneerd

Was
Systeemtherapeut/ psychotherapeut bij GGZ Breburg, afdeling eetstoornissen

Was ook
Supervisor van de Nederlandse Vereniging Relatie- en Gezinstherapie

'Dat moet eng geweest zijn. Angst en onzekerheid zijn de ideale voedingsbodem voor overaanpassing. Aangepast gedrag, zoals je gedeisd houden, niet voor problemen zorgen en je best doen op school, wordt beloond. Vooral bij meisjes. Maar als je in de puberteit komt, red je het daar niet mee. Dan moet je nieuwe dingen ondernemen, loskomen van je (pleeg)ouders, je seksualiteit ontdekken, een autonoom persoon worden. Dat lukt niet als je angstig en onzeker bent en dan helpt het enorm als er iets is wat je wel goed kunt, iets wat je wel kunt sturen. Wat Elise heel goed kon, was weerstand bieden aan eten. De baas zijn over haar gewicht.

'In die periode werkten wij gelukkig met MBT: Mentaliseren Bevorderende Therapie, waarbij de patiënt ontdekt hoe hij over zichzelf en anderen denkt en voelt. In deze therapie probeer je samen met de patiënt eerst te ontdekken hoe de anorexia in haar leven is gekomen. Als je eenmaal weet welke rol het eetgedrag vervult, kun je samen een minder destructieve manier gaan zoeken om met de achterliggende problemen om te gaan. Het is mijn overtuiging: je kunt anorexia alleen loslaten als je een alternatief hebt.

'Dat verliep met Elise stroef. Ze kon niet vertellen wat er in haar omging. Ze was afgesloten. Ik dacht weleens: waar gaat jouw bloed sneller van stromen? Maar voor een gevoelsleven had ze, met haar 38 kilo, geen energie meer. Ze stemde haar antwoorden af op wat ik volgens haar wilde horen.

'Het heeft lang geduurd, maar ik won haar vertrouwen. En dat is de belangrijkste pijler van je relatie met de patiënt. Uiteindelijk zagen we gelukkig ook resultaat op de weegschaal. Want anorexia begrijpen betekent niet dat je de aandoening accepteert. Praten moet effect hebben op je gewicht.

'Ik weet niet hoe het nu met Elise gaat. Ik weet wel: hoe jonger je met de behandeling begint, des te groter de kans op genezing is. Over volwassen patiënten bij wie anorexia een chronische aandoening is geworden ben ik niet zo optimistisch. Die vallen vaak terug in hun oude gewoonte. Vreselijk, hoe die vrouwen gevangen zitten. Voeding beheerst hun hele leven, dag in dag uit. Die leven in een hel.'

Lees ook de andere afleveringen van 'Die ene patiënt'

Is het niet altijd de moeite waard om te kijken of een kind een kans heeft op een goed leven? Vaak wordt gedacht: als mensen zelf mogen besluiten over een medische behandeling kiezen ze altijd wat het beste voor hen is. Dat is een illusie, zegt kinderarts Hans van Goudoever. (+)

Steven was een van de proefpersonen bij het promotieonderzoek van Hoogleraar psychiatrie Iris Sommer. 'Hij hoorde al járen stemmen, van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat.' Maar als hij drumt in zijn band zijn de stemmen opvallend stil. (+)

'Ze was 6 jaar oud en op een dag was ze zomaar van haar fiets gevallen' Op de MRI-scan was een kwaadaardige tumor aangetroffen in de hersenstam. De prognose was uiterst somber. het gesprek met de ouders van het meisje is neurochirurg Pieter van Eijsden altijd bijgebleven. Nietsdoen, vonden ze, was voor hen een serieuze, en voor hun dochtertje de beste optie. (+)

Meer over