INTERVIEW

'Valorisatie in de wetenschap is meer dan geld verdienen'

Dat onderzoek iets moet betekenen voor buitenstaanders, dringt slecht door tot wetenschappers. Onwil? 'Koudwatervrees.'

Beleidsonderzoeker Stefan de Jong: 'Mensen beseffen vaak niet eens dat ze allang aan kennisvalorisatie doen.' Foto Judith Baas

Overheden en bestuurders hebben de mond vol van kennisvalorisatie, maar wetenschappers lijken maar niet lekker uit de voeten te kunnen met het idee dat ze voor buitenstaanders iets zouden moeten betekenen. Dat concludeert beleidsonderzoeker Stefan de Jong in zijn proefschrift, waarop hij vandaag in Leiden promoveert.

Dat is geen onwil. Het gesprek over valorisatie wil nog steeds niet goed op gang komen. Vooral, zegt De Jong na onderzoek in focusgroepen van wetenschappers, omdat de verwachtingen onhelder zijn en steeds veranderen.

De Jong: 'Tot het Wetenschapsbudget van 2004 heette valorisatie gewoon maatschappelijke relevantie, dus kennisbenutting bestaat allang. Maar wetenschappers weten nog steeds niet goed wat dat betekent, denken geen vaardigheden in die richting te hebben en stellen ook dat ze er eigenlijk niet voor worden beloond. Er wordt meer over gepraat en gedacht, dat is het halfvolle glas. Maar het is nog lang geen gemeengoed, dat is het halflege glas.'

U werkt bij het valorisatiebureau Luris van de universiteit Leiden. Volop werk aan de winkel dus?

'Zeker, er bestaat behoefte aan ondersteuning op de werkvloer, want bestuurders hameren wel steeds op kennisvalorisatie. Sterker: het is een wettelijke taak voor de universiteiten.'

Maar, schrijft u ook, niemand wordt er echt op afgerekend. Wat de vraag oproept hoe serieus een onderzoeker het moet nemen.

'Ik denk vooral dat er sprake is van koudwatervrees. Mensen beseffen vaak niet eens dat ze allang aan kennisvalorisatie doen.'

Hoe kan dat dan?

'Doordat de term valorisatie veel breder is dan vaak wordt aangenomen. Doorgaans gaat het meteen over geld verdienen met kennis, en de economische benutting is natuurlijk ook relatief gemakkelijk te meten. Maar valorisatie kan ook betekenen dat kennis wordt gedeeld met de buitenwereld, met belanghebbenden of zelfs in de algemene media. En toch vergeten mensen dat te vermelden in bijvoorbeeld de verplichte benuttingsparagraaf bij een subsidie-aanvraag bij de NWO (Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, red.) of al helemaal in Brussel.'

Geef eens een voorbeeld.

'Spinozaprijswinnaar Corinne Hofman die als archeoloog Caribische bevolking zijn geschiedenis teruggeeft. Maar zelfs Vincent Icke die bij De Wereld Draait Door zit te mopperen over valorisatiedrift brengt intussen wel de kosmologie onder de aandacht.'

Waar komt dat misverstand over geld verdienen vandaan?

'Wat veel kwaad heeft gedaan, is het befaamde Kennis Kunde Kassa van de vroegere staatssecretaris Halbe Zijlstra. Dat heeft veel wetenschappers echt in de gordijnen gejaagd. Die willen er niks mee te maken hebben, vertellen ze ons.'

Nog steeds?

'Inmiddels lijken vooral de NWO en het ministerie te beseffen dat er grote misverstanden bestaan over valorisatie en dat die in de weg zitten. Mijn vorige werkgever Rathenau Instituut heeft net deze week een website gelanceerd met talloze voorbeelden en tips.'

Universiteitsvereniging VSNU gebruikt tegenwoordig liever het woord 'impact' in plaats van het economischer klinkende 'valorisatie'. Goed idee?

'Ik snap de neiging, maar het is geen goed idee, omdat impact alleen naar een eindpunt kijkt. Het gaat om een proces: de onderzoeker die een Romeins castellum reconstrueert voor museum Archeon en ontdekt dat bepaalde constructies uit de leerboeken onmogelijk zijn. Dat werkt twee kanten op.'

Komt het ooit goed met de wetenschapeprs en de valorisatie, denkt u?

'Ik ben hoopvol. Er staat een nieuwe generatie wetenschappers op voor wie de gedachte van valorisatie vanzelfsprekender is. Bedenk dat onderzoek voor universiteiten ooit ook een nieuwe taak was, waar docenten aan moesten wennen.'

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.