'Universitaire onderzoekers kunnen maar beter zo min mogelijk onderwijs geven'

Bodemkundige Jan-Willem van Groenigen pleit voor verandering

Ambitieuze onderzoekers aan Nederlandse universiteiten kunnen maar beter zo min mogelijk onderwijs geven. Dat adviseert bodemkundige Jan-Willem van Groenigen vandaag in zijn oratie in Wageningen.

Een cortege van hoogleraren tijdens de opening van het academisch jaar op de Erasmus Universiteit Beeld anp

Een opmerkelijk advies, meneer Van Groenigen. Universiteiten zijn toch onderwijsinstellingen?

'Ik geef dat advies ook helemaal niet van harte. Waar het om gaat is dat een jonge onderzoeker momenteel zijn kansen op een loopbaan in de wetenschap verkleint met onderwijsuren.'

Wat is er dan aan de hand?

'Voor een universitaire carrière is een Veni-beurs of Vidi-beurs van NWO tegenwoordig een voorwaarde, zonder word je nooit hoogleraar. Onderzoekers schrijven dus aanvragen. Daarin spelen je cv en onderzoekswerk een belangrijke rol, plus de zogeheten utilisatieparagraaf, waarin je beschrijft welke maatschappelijke toepassingen het onderzoek kan hebben.'

Maar niks over lesgeven?

'Geen enkele, het telt niet mee. Sterker, wie onderwijsuren maakt, kan daarin geen onderzoek doen. Commissies zien dat in de praktijk als een nadeel, als er een afweging moet worden gemaakt tussen kandidaten. Ambitieuze onderzoekers kijken dus wel uit om voor de collegezaal te gaan staan. Publiceren en utilisatie, daar gaat het om.'

Jan-Willem van Groenigen

Het financieringssysteem selecteert op wetenschappers aan universiteiten die geen onderwijs willen geven?

'Er is niemand die dit zo bedoelt, maar het is hoe het gaat. Er zit een perverse prikkel in het systeem, die maakt dat het onderwijs aan de universiteit op de tweede rang komt. Dat is slecht voor de studenten.'

Adviseert u jonge onderzoekers echt geen les te geven?

'Liever niet. Maar ik kan me voorstellen dat mensen bijvoorbeeld uitwijken naar onderzoeksinstituten waar geen onderwijstaak bestaat. Dat neem ik ze niet kwalijk. Het maakt een wetenschappelijke carrière zeker gemakkelijker.'

Mag dat eigenlijk: dat een jonge universitair onderzoeker weigert les te geven?

'Ik zie bij postdocs vaak heel weinig animo om onderwijs te geven, uit zelfbehoud. En ik zie docenten en hoofddocenten worstelen met het dilemma tussen goed lesgeven en het besef dat het ten koste gaat van de wetenschappelijke carrière.'

Reactie NWO

'NWO ziet het geven van onderwijs eerder als een onderdeel van de gebruikelijke werkzaamheden van wetenschappers aan de universiteiten. Kennisoverdracht of onderwijs aan doelgroepen buiten het eigen wetenschapsgebied geldt wel als kennisbenutting.

'NWO waardeert niettemin het pleidooi van deze hoogleraar. NWO beraadt zich zelf ook over wat nu kenmerkend is voor de kwaliteit van een onderzoeker. Het is meer dan alleen het trackrecord in onderzoek en publicaties.'

Als het systeem zo pervers is, wat moet er dan anders?

'Voor universitaire onderzoekers zou wat mij betreft een goed gedocumenteerd onderwijsdossier ook moeten meetellen als utilisatieparagraaf. Pas als een aanvrager geen onderwijs geeft, moet de vraag zijn waar het werk dan goed voor is, maatschappelijk gezien. Nu moet je laten zien dat alles en iedereen profiteert van het werk, behalve de studenten die je universiteit opleidt. Terwijl het opleiden van nieuwe academici bij uitstek een maatschappelijk belang is.'

Maakt uw voorstel kans, denkt u?

'Dat is aan de politiek en vooral aan financiers als NWO. Maar nu de schijnwerper voor mijn oratie op mij gericht is, moet ik een helder signaal geven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.