'Sensationeel' groot grafveld uit steentijd blootgelegd in Dalfsen

In het Overijsselse Dalfsen hebben archeologen de grootste begraafplaats in Noordwest-Europa blootgelegd uit de tijd van de hunebedbouwers. In de 120 graven van circa 5000 jaar oud lagen grafgiften die een nieuw licht zullen werpen op de samenleving uit deze periode.

Reconstructie van een aarden monument dat in Dalfsen waarschijnlijk midden op het grafveld lag. De reconstructie is gebaseerd op vergelijkbare monumenten die in onder mee Frankrijk zijn gevonden. Beeld Time Travel Dalfsen

Vlakbij het grafveld van 120 bij 20 meter zijn sporen van een woonhuis gevonden, waaruit een hele plattegrond valt op te maken. 'Een vondst op deze schaal had ik nooit durven verwachten', zegt de Groningse hoogleraar archeologie Daan Raemaekers. Hij was zijdelings betrokken bij het onderzoek. Het graafwerk werd gedaan door ADC ArcheoProjecten en studenten die snel werden opgetrommeld toen dit voorjaar duidelijk werd hoe groot de vindplaats was.

Het huis en de graven zijn aangelegd door vroege boeren die hoorden bij de zogenoemde trechterbekercultuur. Hun doden kregen geschenken mee, zoals de typerende trechtervormige bekers van aardewerk waarnaar de cultuur is vernoemd. Mogelijk zat daar voedsel in, maar de inhoud moet nog worden onderzocht.

In enkele graven lagen ook stenen bijlen en barnstenen kettingen, en één dode had een eerbetoon meegekregen dat Raemaekers 'bizar' noemt: 'Een graf was afgedicht met een 60 kilo zware plaat ijzererts. Die plaat is op natuurlijke wijze ontstaan in een moeras, en diende blijkbaar om een bijzonder graf te markeren.'

De doden in Dalfsen kregen 5.000 jaar geleden geschenken mee, zoals de typerende trechtervormige bekers van aardewerk waarnaar de cultuur is vernoemd. Hieronder meer trecterbekers. Beeld .
Beeld .

Sociale verschillen

De variaties in de grafgiften werpen licht op de sociale verschillen tussen deze vroege boeren. Jagers en verzamelaars leefden in sociaal homogene groepen maar toen onze voorouders overgingen op landbouw en veeteelt begonnen rijkdom en status uiteen te lopen. 'We kenden uit het huidige Nederland een paar handjes vol graven, maar nu hebben we er ineens een groot aantal bij', zegt Raemakers. 'Daardoor kunnen we vergelijkingen trekken en bepalen wat normaal was, en wat uitzonderlijk.'

Die vergelijking kan mogelijk ook helderheid bieden over de functie van hunebedden. Die werden gebouwd door andere boeren van dezelfde cultuur, en ze bevatten ook trechterbekers. Maar onduidelijk is of ze dienden als monument voor één bijzonder persoon of als knekelhuis voor vele doden. Als duidelijk is wat de 'standaard' was voor deze boeren, kunnen ook de hunebedden beter worden begrepen.

Op ongeveer honderd meter van de graven liggen de sporen van het woonhuis. ¿We hebben wel eerder wat rommel gevonden die duidde op bewoning', vertelt Raemaekers. ¿Maar een hele plattegrond uit deze tijd is uniek voor Nederland. De kleine afstand tussen het huis en het grafveld wijst er op dat deze mensen leefden met hun voorouders; met hun doden.' Ook lijken ze in het midden van het grafveld een verhoging van aarde te hebben ingericht, waar waarschijnlijk rituelen werden uitgevoerd.

Van de boeren zelf resteren een paar ¿lijksilhouetten' (verkleuringen in de grond) en kleine kaak- en kiesfragmenten. Mogelijk bevatten die laatste analyseerbaar dna.

Een spectaculaire vondst, concludeert ook de Leidse emeritus hoogleraar Leendert Louwe Kooijmans, die zelf niet bij de opgraving betrokken was: ¿Ik sta paf. Dit is sensationeel.'

Beeld .
Een lijksilhouet. Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.