Interview Michiel Roscam Abbing

‘Plastic is een sluipmoordenaar. Dat moeten mensen doorkrijgen’

Hoe komen we van de plasticsoep af? Onderzoeker Michiel Roscam Abbing schreef een atlas over de gevolgen van een hardnekkige verslaving.

Beeld ANP

Het dient ons gemak, al is het maar eventjes. Plastic. Zakjes, flessen, bekers, tubes, vorken, lepels, rietjes en bordjes gebruiken we vaak maar één keer. En dan gooien we ze weg. Michiel Roscam Abbing, onderzoeker bij de Plastic Soup Foundation, laat in de Plastic Soup Atlas van de Wereld zien wat de gevolgen zijn van onze verslaving aan de kunststof waarin we voedsel en drank verpakken en waarvan we kleding, bouwmaterialen en medische benodigdheden maken. En waarmee we oceanen, rivieren en land vervuilen. 

Een atlas als aanklacht? Roscam Abbing: ‘Het boek is bedoeld om een breed publiek te informeren over een van de grootste milieuproblemen. Mensen moeten doorkrijgen dat plastic een sluipmoordenaar is. Het is een complex verhaal, er spelen uiteenlopende belangen: van industrie, consumenten, overheden. In de atlas staat ook hoe we van de plasticsoep kunnen afkomen.’

Wordt u niet wanhopig van de omvang en hardnekkigheid van het probleem? Wereldwijd groeit de productie van plastic nog steeds.

‘Ik vestig mijn hoop op kantelpunten. Kredietbeoordelaar Moody’s heeft investeerders afgeraden nog langer in verpakkingsplastic te beleggen omdat hij verwacht dat overheden beperkende maatregelen gaan nemen. In Rwanda en Kenia zijn plastic tasjes verboden omdat het probleem onhanteerbaar was geworden. Vee eet plastic en gaat eraan dood, malaria- en denguemuggen gedijen in water dat blijft staan in plastic voorwerpen.’

Wat vindt u van de maatregelen die de Europese Commissie deze week heeft afgekondigd, waaronder een verbod op sommige wegwerpproducten?

‘Het is mooi dat de verantwoordelijkheid wordt verlegd van de consument naar de producent. Die moet zorgen voor het inzamelen van plastic en opdraaien voor de kosten. De Commissie wil dat in 2025 90 procent van alle plastic drankflessen – ook de kleine – wordt ingezameld. Er is eigenlijk geen andere manier om dat voor elkaar te krijgen dan met statiegeld. Wij zijn voor een brede toepassing van statiegeld.

Beeld Getty Images

‘Het verbieden van een paar producten, zoals wattenstaafjes, plastic borden en bestek, helpt wel iets, maar is niet voldoende. Het is vooral een symbolische maatregel. De grote hoeveelheden verpakkingsplastic  ruim de helft van alle plastics  worden niet of nauwelijks ingeperkt.

‘Ik had gehoopt dat er een belasting zou komen op het gebruik van maagdelijk plastic. Dan wordt fabricage van nieuw plastic ontmoedigd en recycling gestimuleerd. Daar waren plannen voor, maar onder invloed van de industrie heeft de Commissie dat idee losgelaten. De nadruk van de maatregelen ligt nu op recycling en niet op het beperken van de productie. De verpakkingsindustrie kan onverminderd doorgaan met het produceren van plastic, terwijl recycling geen oplossing is voor de plasticsoep. Alleen recycling kan niet voorkomen dat er nog plasticafval in het milieu terechtkomt.’ 

Hoe doet Nederland het?

‘Overheden zouden normen moeten stellen en handhaven. Dat doet de Nederlandse overheid nog nauwelijks. Het beleid is geënt op het sluiten van convenanten op vrijwillige basis met betrokken sectoren. De enige wettelijke maatregel tot nu toe is het verbod op uitgifte van gratis lichtgewicht plastic tasjes. Dat is onvoldoende.’

China, Indonesië en andere Aziatische landen dragen in hoge mate bij aan de plasticsoep. Niets wijst erop dat dit wordt aangepakt.

‘China heeft de grenzen gesloten voor plasticafval uit Europa. Dat is een goede stap. Ze willen onze troep niet meer. Ook in Azië zijn ontwikkelingen die hoop bieden. Maar soms zitten mensen gevangen in een systeem: in Cambodja zijn miljoenen inwoners niet aangesloten op de waterleiding. Ze zijn dus afhankelijk van water in flessen en omdat het afval niet wordt opgehaald, komen die flessen in het milieu terecht.

‘Ik erger me aan de miniverpakkingen die in Azië worden verkocht. Kleine verpakkingen voor dagelijkse porties: shampoo, chocolade, noedels. Ze worden vaak door westerse multinationals geproduceerd: Unilever, Nestlé, Campina. Je vindt ze overal op straat. Terwijl je met een bakje naar de winkel zou kunnen gaan om per gewicht af te rekenen.’

Michiel Roscam Abbing

Politicoloog Michiel Roscam Abbing (1958) is als onderzoeker verbonden aan de Plastic Soup Foundation in Amsterdam, een organisatie die zich inzet voor bestrijding van vervuiling door plasticafval. Vorige maand verscheen van zijn hand bij uitgeverij Lias de Plastic Soup Atlas van de Wereld.

Bij plasticsoep denken we vooral aan plastic dat in zee drijft. Hoe staat het met de vervuiling op het land?

‘Wetenschappers zeggen dat het probleem op land ernstiger is omdat de concentratie van de vervuiling almaar toeneemt. Boeren ploegen zwerfafval onder de grond. Het wordt vermalen, je krijgt het nooit meer uit de bodem en uiteindelijk komt microplastic in diepere lagen terecht. In China verbranden boeren plasticafval op het land voordat ze gaan ploegen. Daarbij komen giftige stoffen vrij.’ 

Biedt bioplastic, gemaakt uit plantaardig materiaal, de oplossing?

‘Sommige soorten bioplastic zijn biologisch afbreekbaar, maar dat geldt niet voor allemaal. Veel bioplastic gedraagt zich in het milieu als gewoon plastic. Het bioplastic dat intact blijft in de schappen van de supermarkt en toch snel en volledig afbreekt, moet nog worden uitgevonden.’

Wat zijn interessante initiatieven?

‘In Spanje is technologie ontwikkeld om met laserlicht informatie aan te brengen op groente en fruit. Verpakkingen worden daardoor overbodig. Er zijn al winkelketens die deze methode gebruiken om biologische producten te onderscheiden van niet-biologische producten.

‘In Duitsland zijn petflessen in gebruik die tientallen keren worden hergebruikt voordat ze worden ‘omgesmolten’. Fabrikanten hebben zich ertegen verzet, onder meer vanwege de slijtagesporen – ze willen plastic in de schappen dat er als nieuw uitziet. Toch is het systeem ingevoerd. De Duitse consument heeft er kennelijk geen moeite mee.’

Welke kant gaan we op met het plastic?

‘In de Verenigde Staten zal schaliegas – goedkoop en overvloedig aanwezig – worden gebruikt als grondstof voor plastic. Er komt een golf van nieuw plastic met mogelijk nieuwe toepassingen op ons af. Tegelijkertijd zie je dat overheden beperkende maatregelen willen nemen. Het is de vraag in hoeverre ze daarin zullen slagen, want de industriële lobby is sterk. Vast staat dat er groeiend maatschappelijk draagvlak is om op een andere manier met plastic om te gaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.