'Oervogel kon zestig miljoen jaar geleden al kwaken'

Zestig miljoen jaar geleden weerklonk het geluid van gakkende ganzen al over de toen ijsvrije vlaktes van Antarctica. Wetenschappers reconstrueerden het spraakorgaan van Vegavis iaai, een uitgestorven watervogel. Hun bevindingen werpen nieuw licht op de evolutie van dinosauriërs naar vogels.

Een schets van het spraakorgaan van de Vegavis iaai (links). Beeld afp

Van het gekwaak van de eend tot het lied van de nachtegaal. Alle vogels maken gebruik van een syrinx om van zich te laten horen. 'Dit Y-vormige spraakorgaan bevindt zich aan de onderkant van de luchtpijp', zegt bioloog Carel ten Cate van Leiden Universiteit, die niet betrokken was bij het onderzoek. 'Het trillen van dunne membranen en kraakbeen in de syrinx resulteert in de productie van geluiden.'

In de nieuwe studie reconstrueerden onderzoekers uit de Verenigde Staten, China en Argentinië het spraakorgaan van de uitgestorven vogel Vegavis iaai met een CT scan en vergeleken dit met nu levende vogelsoorten. 'De structuur van de syrinx geeft aan dat deze vogel eendachtige of gansachtige geluiden kon produceren', schrijven de onderzoekers in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.

Het onderzoek leidt tot nieuwe inzichten in de evolutie van vogels. Moderne vogels stammen af van een bepaalde groep dinosauriërs, de theropoden waartoe onder andere de Tyrannosaurus rex behoort. Evolutiebiologen trachten de evolutie van dinosauriërs naar vogels in kaart te brengen. De reconstructie van deze syrinx is een nieuw hoofdstuk in dit evolutionaire verhaal.

Oudste fossiel

'Dit is het oudste fossiel met een syrinx', zegt paleontoloog Trevor Worthy van de Australische Flinders Universiteit en niet betrokken bij de nieuwe studie. 'In fossielen van dinosauriërs, de voorouders van de moderne vogels, heeft men nog geen syrinx ontdekt. Dit suggereert dat de syrinx een uniek orgaan is dat vogels onderscheid van hun voorouders.'

Wetenschappers ontdekten het fossiel Vegavis iaai al in 1992 op Antarctica. Pas in 2005 werd het officieel beschreven en kreeg de vogel een naam. Het eerste deel van de naam, Vegavis, verwijst naar de vindplaats: het eiland Vega. Het tweede deel, iaai, is een afkorting van Instituto Antarctico Argentino, het wetenschappelijke instituut dat de expeditie naar Antarctica leidde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.