Aan de hand van foto's van katten in vazen, wastafels en op gladde vloeren becijfert Fardin dat katten als ze zich ontspannen eigenschappen krijgen van een vloeistof.
Aan de hand van foto's van katten in vazen, wastafels en op gladde vloeren becijfert Fardin dat katten als ze zich ontspannen eigenschappen krijgen van een vloeistof. © Marcel van den Bergh/de Volkskrant

De vrouwelijke penis - en 9 andere winnaars van de 'Nobelprijs voor grappig onderzoek'

Tien wetenschappelijke onderzoeken die je laten lachen én nadenken

Donderdagnacht werden voor de 27ste keer de IgNobelprijzen uitgedeeld. Bestemd voor echt wetenschappelijk onderzoek dat 'eerst aan het lachen maakt en daarna aan het denken zet'.

Katten 'lijken een vaste stof', maar krijgen in ontspannen toestand steeds meer de natuurkundige eigenschappen van een vloeistof. Kijk maar hoe ze in diepe slaap wastafels kunnen vullen of van de vensterbank af kunnen druipen. Met die vrolijke wetenschap, gepubliceerd in het serieuze natuurkundetijdschrift Rheological Bulletin, heeft de Franse fysicus Marc-Antoine Fardin een IgNobelprijs gewonnen, de jaarlijkse academische persiflage op de Nobelprijs.

De IgNobels zijn bestemd voor echt wetenschappelijk onderzoek dat 'eerst aan het lachen maakt en daarna aan het denken zet'. Hoewel dat motto de indruk moet wekken dat de bekroonde studies in werkelijkheid reuze belangrijk zijn, valt dat wel mee. Van de tien onderzoeken die vannacht werden bekroond, waren er drie grappig bedoeld, en gaat het in de meeste andere gevallen om nogal obscure, nauwelijks geciteerde studies naar bepaalde diertjes of detailfenomenen.

10 biljoen dollar

Medische didgeridootherapie duikt inmiddels op in aardig wat medische richtlijnen

De pret is er niet minder om. De prijzen werden voor de 27ste keer uitgereikt in het theater van de Harvard-universiteit in Boston, in een kakofonie van liedjes, melige acceptatietoespraken en gegooi van papieren vliegtuigjes. De winnaars werden toepasselijk bekroond: met een handdruk van een echte Nobelprijswinnaar, een opzichtig goedkope zelfgeknutselde trofee, en een biljet van 10 biljoen dollar - uit door inflatie geteisterd Zimbabwe.

Een Nederlands tintje heeft de 'IgNobelprijs voor de vrede', toegekend aan een Zwitsers team dat uitzocht of het leren bespelen van een didgeridoo kan helpen tegen obstructieve slaapapnoe en ernstig snurken. Hoofdonderzoeker Milo Puhan was promovendus aan de Universiteit van Amsterdam toen hij het onderzoek twaalf jaar geleden leidde. De didgeridoo werkt een beetje, licht hij desgevraagd toe. 'Medische didgeridootherapie duikt inmiddels op in aardig wat onderzoeksartikelen en medische richtlijnen.'

Als een middelmatige kruk wordt verkozen door puur geluk

Een sneer naar Donald Trump was er ook, in de vorm van een mini-opera, eveneens een vast programma-onderdeel. 'When some mediocre cluck, gets chosen just by luck', zong het academische publiek de 'Incompetentie-opera' vannacht uit volle borst mee: 'Als een middelmatige kruk wordt verkozen door puur geluk.'

'Dat gaat over de huidige politieke situatie, inderdaad', mailt organisator Marc Abrahams, brein achter de IgNobels en schrijver van de opera. 'Maar het gaat ook over iedere organisatie ter wereld.'


Katten zijn vloeibaar

Categorie: natuurkunde
Voor: 'Het gebruik van vloeistofdynamica voor de verkenning van de vraag: is een kat zowel een vaste stof als een vloeistof?'
Winnaar: Marc-Antoine Fardin, Frankrijk.
Het onderzoek: Aan de hand van foto's van katten in vazen, wastafels en op gladde vloeren becijfert Fardin dat katten als ze zich ontspannen eigenschappen krijgen van een vloeistof. Ludiek bedoeld, vol quasi-natuurkundige meligheid over de 'lage affiniteit van katten met wateroppervlaktes' en de 'stroomsnelheid van een kat', maar wel onderbouwd met echte formules uit de stromingsleer en gepubliceerd in een serieus vakblad.

Gokje met krokodil

Categorie: economie
Voor: 'Hun experimenten om te onderzoeken hoe het contact met een levende krokodil iemands bereidheid tot gokken beïnvloedt.'
Winnaars: Matt Rockloff en Nancy Greer, Australië
Het onderzoek: Rockloff en Greer testten of opwinding gokgedrag verhevigt, door tientallen proefpersonen een levende krokodil te laten vasthouden en ze daarna een gokspelletje te laten spelen. Proefpersonen die de krokodil eng vonden, bleken bij het gokken minder in te zetten; vrijwilligers die het beest prettig spannend vonden, zetten juist meer in. 'Reptiel-geïnduceerde opwinding', noteren de wetenschappers.

Vleermuis drinkt mens

Categorie: voeding
Voor: 'De eerste wetenschappelijke melding van mensenbloed in de voeding van de ruigpootvampiervleermuis.'
Winnaars: Fernanda Ito en collega's, Spanje
Het onderzoek: De ruigpootvampiervleermuis Diphylla ecaudata is gespecialiseerd in het drinken van vogelbloed, maar wat zou hij drinken in het droge steppegebied Caatinga in Noord-Brazilië, waar nauwelijks vogels leven? Ito en zijn drie collega's onderzochten de poep van de vleermuis en ontdekten sporen van kippen-, maar ook mensenbloed.

Brein ruikt camembert

Hersenscantechnologie gebruiken om walging van kaas te meten

Categorie: geneeskunde
Voor: 'Het gebruik van geavanceerde hersenscantechnologie om te meten in hoeverre sommige mensen walgen van kaas.'
Winnaars: Jean-Pierre Royet en collega's, Frankrijk
Het onderzoek: Om meer greep te krijgen op het verschijnsel walging voor voedsel, onderwierp Royets team vijftien vrijwilligers die geen kaas lusten in de hersenscanner aan de geur van onder meer camembert, tomme, blauwe kaas en parmezaan. Vergeleken met vijftien deelnemers die wél kaas lusten, zagen de onderzoekers verschillen in activiteit in enkele hersengebiedjes.

Wat een kutmuziek

Categorie: verloskunde
Voor: 'Het aantonen dat een zich ontwikkelende foetus sterker reageert op muziek die wordt afgespeeld in de vagina van de moeder dan op muziek die wordt afgespeeld op haar buik.'
Winnaars: Marisa López-Teijón en collega's, Spanje
Het onderzoek: Op zoek naar een manier om gehoorafwijkingen bij ongeboren baby's zo vroeg mogelijk op te sporen, probeerde López of een baby 'intravaginaal' afgespeeld geluid beter zou horen dan van buitenaf afgespeeld geluid. Inderdaad maakten baby's bij het intravaginale geluid meer mond- en tongbewegingen. Meteen een test van hun gepatenteerde 'fetal acoustic stimulation device'.'

Vrouw met penis

Een gevolg van langdurige evolutie in wisselwerking

Categorie: biologie
Voor: 'De ontdekking van een vrouwelijke penis en een mannelijke vagina bij een grotinsect.'
Winnaars: Kazunori Yoshizawa en collega's, Japan
Het onderzoek: De vondst was zo wonderlijk dat ook de Volkskrant er aandacht aan besteedde: in een Braziliaanse grot vonden biologen twee kleine, vliegachtige insectjes waarbij de mannetjes een vagina hebben en vrouwtjes een penis. Een gevolg van langdurige evolutie in wisselwerking, aldus de biologen.

Grote oren

Categorie: anatomie
Voor: 'Zijn medisch onderzoek getiteld 'Waarom hebben oude mannen grote oren?''
Winnaar: James Heathcote, Groot-Brittannië
Het onderzoek: Voor het jaarlijkse, luchtige kerstnummer van het Britse artsenblad The BMJ vroeg Heathcote in 1995 vier huisartsen bij 206 patiënten het linkeroor op te meten, om in kaart te brengen of (mannen)oren echt groter worden naar mate de heren ouder worden. Conclusie: het oor blijft inderdaad groeien, met zo'n 0,22 millimeter per jaar.

Auuuuummmmm

Categorie: vrede
Voor: 'Het aantonen dat regelmatig didgeridoo spelen een effectieve behandeling is van obstructieve slaapapnoe en snurken.'
Winnaar: Milo Puhan en collega's, Zwitserland
Het onderzoek: Een van de teamleden, Alex Suarez, geeft didgeridooles en kende anekdotes dat didgespelers soms minder gingen snurken, vermoedelijk door spiertraining van de luchtwegen. Uit systematisch onderzoek blijkt dat de training voor sommige patiënten inderdaad enigszins werkt.

Achteruitlopen helpt tegen het klotsen

Niet morsen? Loop achteruit

Categorie: vloeistofdynamica
Voor: 'Het bestuderen van de dynamica van vloeistof-klotsen, om te leren wat er gebeurt als een persoon achteruitloopt terwijl hij een kop koffie draagt.'
Winnaar: Jiwon Han
Het onderzoek: In vervolg op eerder IgNobel-bekroond onderzoek naar het morsen van koffie, bracht Han de finesses in kaart van klotsende vloeistof in een koffiemok. Hij ontdekte onder meer dat achteruitlopen helpt tegen het klotsen, net zoals het kopje van bovenaf vasthouden met een 'klauwhand'.

Herken jezelf

Categorie: cognitie
Voor: 'Het aantonen dat veel identieke tweelingen zichzelf niet visueel uit elkaar kunnen houden.'
Winnaar: Matteo Martini en collega's, Italië
Het onderzoek: Op zoek naar de details van hoe mensen hun eigen gezicht van dat van anderen onderscheiden, lieten Martini en zijn collega's tien paren eeneiige tweelingen foto's zien van henzelf en van hun broer of zus. De tweelingen bleken zichzelf vaak niet te kunnen onderscheiden van hun tweelingbroer of -zus.