Interview

'Nigeria bepaalt koers van mondiale bevolkingsgroei'

Interview Joop de Beer, demograaf

Nu de babyboom in China uitblijft, zijn de ogen van de demograaf gericht op Nigeria. Gezinnen krijgen daar gemiddeld zes kinderen.

Kinderen die uit de handen van Boko Haram zijn gered zitten samen op een matje in een vluchtelingenkamp. Beeld afp

De versoepeling van de eenkindpolitiek in China leidt vooralsnog niet tot een babyboom. Het vruchtbaarheidscijfer lijkt in China te blijven steken op 1,5 a 1,6 kind per moeder. Als dat zo blijft, moeten de Verenigde Naties hun prognose van de mondiale bevolkingsgroei terugschroeven met 300 miljoen mensen voor het jaar 2100, becijfert Joop de Beer van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut.

300 miljoen mensen minder, dat klinkt gigantisch.

'Toch valt dat ook wel weer mee op de 11 miljard wereldbewoners die de Verenigde Naties verwachten in het jaar 2100. De landen die aan het einde van deze eeuw veruit de meeste inwoners hebben zijn India, China en Nigeria. In die drie landen woont dan eenderde van de wereldbevolking. Nigeria is nu met 197 miljoen inwoners nog de kleinste van de drie, maar maakt een enorme groei door. In 2100 zullen dat er naar verwachting 900 miljoen zijn. Nigeriaanse vaders en moeders bepalen voor een groot deel de koers van de mondiale bevolkingsgroei.'

Eenkindpolitiek met uitzonderingen

Uit angst voor overbevolking voerde China in 1979 de regel in dat een stel slechts één kind mag krijgen. Wel waren er veel uitzonderingen: zo mochten boeren een tweede kind krijgen als het eerste kind een meisje was, en ook partners die zelf allebei enig kind waren, mochten een tweede kind op de wereld zetten. Met een rap vergrijzende bevolking besloot de regering in 2013 het eenkindbeleid te versoepelen. Zo mogen ook stellen van wie er één enig kind was nu een extra kind krijgen.

Hoeveel kinderen krijgt de gemiddelde Nigeriaanse moeder dan?

'Een stuk of zes, net zoveel als in India en China gebruikelijk was in de jaren vijftig. In China slonk het vruchtbaarheidscijfer flink door de eenkindpolitiek, maar ook in India ging het hard naar beneden naar ongeveer 2,5 kind per moeder nu. Met het stijgen van de welvaart en het opleidingsniveau krijgen ouders minder kinderen, zo gaat het overal. Neem Turkije: daarbij denken Nederlanders vaak aan grote gezinnen, maar dat valt inmiddels reuze mee. Het kindertal ligt er niet veel hoger dan de 1,7 die we hier hebben.

'Verschillen in prognoses voor de wereldbevolking leunen zwaar op aannames hoe snel welvaart en goede scholing oprukken. Worden het 11 miljard aardbewoners in 2100, of toch slechts 9 miljard? Zo ver lopen de schattingen uiteen, en dat verschil is natuurlijk cruciaal voor hoe we zwaar we met z'n allen onze planeet de komende eeuwen gaan belasten.'

Toch klinkt er amper gejuich als ergens de bevolkingsgroei afneemt. De Chinezen maken zich ernstige zorgen over de vergrijzing.

'Ja, maar daar valt in China nauwelijks meer aan te ontkomen. Zelfs als het kindertal stijgt naar 2,1 - en de bevolkingsomvang op de lange termijn dus ongeveer stabiel blijft - zijn de gevolgen voor de omvang van de beroepsbevolking beperkt. Nu is 70 procent van de Chinese bevolking tussen 15 en 60 jaar. Volgens de VN daalt dit tot 52 procent in 2050, maar dit gebeurt ook bij een kindertal van 2,1 kinderen.

'Kortom, een snelle stijging van het kindertal in China zou wel leiden tot extra bevolkingsgroei, maar zou maar weinig invloed hebben op de vergrijzing. Dit komt doordat de daling van het kindertal in de jaren zeventig en tachtig zo sterk is geweest, dat alleen een zeer sterke stijging ervan dat effect zou kunnen compenseren. Bovendien heeft een stijging van het kindertal pas op zijn vroegst een jaar of vijftien later invloed op de omvang van de beroepsbevolking. Landen die bang zijn voor de vergrijzing moeten bij hun maatregelen dus ver vooruit kijken. Wat dat betreft zijn ze in China te laat geweest met het versoepelen van de éénkindpolitiek, al is dat voor de belasting van de planeet wel goed nieuws.'

Joop de Beer: 'Met het stijgen van de welvaart en het opleidingsniveau krijgen ouders minder kinderen, zo gaat het overal.'
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.