Auto's rijden over de Stadhouderskade. De luchtkwaliteit in Nederland voldoet niet aan de Europese normen. De ongezondste plek van Amsterdam is de Stadhouderskade door de relatief hoge concentratie stikstofdioxide
Auto's rijden over de Stadhouderskade. De luchtkwaliteit in Nederland voldoet niet aan de Europese normen. De ongezondste plek van Amsterdam is de Stadhouderskade door de relatief hoge concentratie stikstofdioxide © ANP

'Luchtwachters' gaan in grote steden proberen schone lucht af te dwingen bij stadsbesturen

Een legertje 'luchtwachters' gaat Nederlandse stadhuizen bestormen om betere lucht af te dwingen. 'Het is absurd, maar blijkbaar moeten we onze eigen gezondheid veilig stellen', zegt Arnhemmer Ipe van der Deen (66), die zich als vrijwillige luchtwachter heeft gemeld bij Milieudefensie.

De milieuorganisatie is al in rechtszaken verwikkeld met de staat om betere luchtkwaliteit af te dwingen, maar roept nu ook de hulp in van burgers om regiobesturen te controleren en aan te zetten tot (meer) actie. 'De rechter oordeelde in september dat de staat te weinig doet voor schone lucht', zegt Utrechter Mark Aptroot (48), ict'er bij pensioenfond PGGM en luchtwachter van het eerste uur. 'Het mag niet zo zijn dat de overheid na een rechtszaak het gewoon weer laat lopen. Daarom kijken wij of we regionaal ook echt actie zien.'

Met name in drukke straten in grote steden worden concentraties stikstofdioxide nog 'hardnekkig' overschreden, concludeerde het rijksmilieubureau RIVM vorige week. Terwijl in het grootste deel van Nederland in 2016 de Europese normen voor fijnstof en stikstofdioxide wel werden gehaald.

Niet toevallig zoekt Milieudefensie betrokken burgers in de zeven grote steden: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Den Bosch, Eindhoven en Arnhem. Aan de Amsterdamsestraat in Utrecht voelt Aptroot dagelijks de gevolgen van de verkeersdrukte voor zijn huis. Als hij gaat hardlopen weet hij niet hoe snel hij richting de Kromme Rijn moet of naar een park. Ook moet hij vaker een zeemleer over de ramen aan de straatkant trekken. 'Die zijn veel sneller vuil van al dat roet.'

Veel meer ruimte voor fietsers in binnensteden

Ik ga mijn wethouder vragen of er meer snelfietspaden kunnen komen zoals tussen Arnhem en Nijmegen

Bewoner Arnhem

Net als Van der Deen uit Arnhem wil Aptroot meer ruimte voor fietsers in de binnenstad. De auto moet in veel meer straten bezoeker worden, vinden zij. Ook moet op meer plekken de snelheid naar 30 kilometer per uur. 'Ik ga mijn wethouder verder vragen of er meer snelfietspaden kunnen komen zoals tussen Arnhem en Nijmegen', zegt de gepensioneerde Van der Deen. 'Ik wil dat de milieuzone in Utrecht niet alleen geldt voor het centrum, maar ook in de wijken eromheen', zegt Aptroot.

De kortgedingrechter oordeelde in september dat het overheidsbeleid uit het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (2009) te vrijblijvend is. De nieuwe plannen moeten maatregelen bevatten 'die ertoe leiden dat alle overschrijdingen op de kortst mogelijke termijn zullen zijn verdwenen'.

Oud-staatssecretaris Sharon Dijksma verschuilde zich na de uitspraak deels achter de regio. Resultaat zou uitblijven door het moeizame overleg met gemeenten en provincies. Zonder hen kan ik plaatselijke knelpunten niet oplossen, zei Dijksma. De rechter oordeelde dat het de verantwoordelijkheid van de staat blijft de eigen doelen te halen, ook als hiervoor moet worden samengewerkt met lokale overheden.

De luchtwachters moeten ervoor zorgen dat de stadsbesturen niet rustig afwachten. Ook gaan zij medeburgers voorlichten over de gevaren van slechte lucht. Een aparte groep gaat namens Milieudefensie buiten de steden toezien op de rijkswegen.

Om de luchtkwaliteitsnormen verder aan te scherpen heeft Milieudefensie in 2016 ook een bodemprocedure aangespannen tegen de staat. Die begint op 14 november. Na deze lange rechtsgang, die kan leiden tot het Hof van Justitie van de Europese Unie in Luxemburg, weten de luchtwachters of hen nog meer werk te doen staat.

De staat doet te weinig tegen luchtvervuiling. Dat heeft de rechter begin september geoordeeld in een zaak die was aangespannen door Milieudefensie. Het kabinet beloofde zo snel mogelijk met een plan te komen.

We keken een week lang naar de pioniers van de groene revolutie: wat komt er van die initiatieven terecht?
Lees hier het hele artikel. (+)

Nederlandse CO2-uitstoot stijgt, maar Kamp houdt vol dat we de norm makkelijk halen
Onlangs werden de nieuwe cijfers bekend over de uitstoot van CO2. Die blijkt (een beetje) te zijn gestegen in plaats van te zijn gedaald, zoals we allemaal hadden afgesproken. Lees hier het hele artikel. (+)

Staat moet broeikasgasuitstoot van rechter sterk terugdringen

Actiegroep Urgenda, die de rechtszaak had aangespannen, heeft die geheel onverwacht gewonnen.