'Kroatië zal nooit mijn land kunnen worden'

Naam: Mira Oklobdzija. Leeftijd: 47. Nationaliteit: Kroatische. Beroep: Sociologe. Denkt: Dat ze Kroatië door het verlies van de nationalisten met minder tegenzin zal bezoeken....

Hoe goed werkt het filter dat gezond verstand, beschaving heet? Mira Oklobdzija testte het uit in de zomer van 1998. Tien dagen lang keek ze naar de door het Tudjman-regime gecontroleerde Kroatische staatstelevisie. Er werd bericht over onrecht dat Kroaten was aangedaan, en hun heroïsche verzet daartegen.

Conclusie: het filter werkt slecht. Tot haar verbijstering werd Oklobdzija door de leugens meegesleept. Het overkwam zelfs haar: rabiaat anti-nationaliste, werkzaam in Amsterdam voor Press Now, dat strijdt voor de vrije media op de Balkan. Oklobdzija: 'Kun je nagaan wat het met de gewone Kroaten heeft gedaan.'

Met deze propaganda-tv is het nu afgelopen. De Kroaten stemden vorige week en masse het nationalistische regime weg. Dat is bewonderenswaardig, maar Oklobdzija zal er niet door van Kroatië gaan houden. Het is nooit háár Kroatië geweest. In 1991 was ze plotsklaps in het bezit van een Kroatisch paspoort. 'Maar dankzij de verkiezingen heb ik nu wel een minder negatief gevoel over het land. Ik zal er met minder tegenzin heengaan.'

Haar echte paspoort is dat van 'Cyber Joegoslavië', dat ex- Joegoslaven van diverse etnische origines op het Internet hebben opgericht, zegt ze lachend. 'We gaan ons laten registreren bij de VN, ons grondgebied is één vierkante meter groot. Onze computer!'

Oklobdzija, die sociologe was aan de universiteit van Zagreb, kwam naar Nederland in het jaar dat het oude multi-etnische Joegoslavië definitief te gronde ging: 1991. In dat jaar viel het federale leger Kroatië binnen. In dat jaar werden in Slovenië en Kroatië de Joegoslavische paspoorten verscheurd of verbrand.

De periode die volgde was uiterst dramatisch. Telefoongesprekken met vrienden in Zagreb

den. 'Jij hebt mooi genuanceerd praten over Serviërs. Jij wordt niet beschoten!' Het pijnlijkst was het gesprek met haar moeder toen in Zagreb het luchtalarm afging en iedereen de schuilkelder in moest. 'Plotseling begon ze te zuchten als een klein meisje: Mira, wat moet ik nu toch doen?'

In 1994 reisde Oklobdzija per trein naar Zagreb. Twintig minuten voor aankomst, nog in Slovenië,i moest zij haar gewraakte Kroatische paspoort laten zien.

den wonen, waar ik altijd ging skiën. Een wereld die vroeger open was had zich gesloten.'

Gaat Kroatië een toekomst tegemoet als een land dat zich weer opent? 'De verkiezingsuitslag toont aan dat de bevolking politiek rijper is geworden', zegt ze. 'De meeste Kroaten hebben de onafhankelijke staat zelf gewild. Maar ze hebben ondervonden wat dat in de praktijk betekent'. Kroatië was een nepotistische halfdictatuur waarin Tudjmans echtge

haar dochter verklaarde met de fameuze woorden: 'Die meid heeft gewoon capaciteiten'.

De verkiezingsuitslag is in de eerste plaats een stem tegen de Tudjman-kliek, tegen de economische misère en voor onmiddellijke verandering. Oklabdzija: 'De links-liberalen die nu aan de macht komen, zullen nooit kunnen doen wat de nationalisten deden. Het is een ander soort politici. Bovendien zullen zij zich aan Europese controle moeten onder

zware kluif hebben aan het ontmantelen van de schimmige conglomeraten van de Tudjman-elite.

De machtswisseling zal dan ook niet op korte termijn de welvaart genereren waar de bevolking zo op hoopt. De politieke gevolgen voor Kroatië en omgeving zijn evenwel groot. De nieuwe machthebbers zullen volledige medewerking verlenen aan het Joegoslavië Tribunaal. De steun aan de extreem-nationalistische Kroaten in Bosnië zal worden opgegeven. 'Het door hun bewoonde stuk van Bosnië - dat Tudjman de facto had geannexeerd - zal van de Kroatische weerkaart verdwijnen. Het was ook idioot. Alsof de rest van Bosnië geen weer had.'

De machtswisseling zal ook consequenties hebben voor de Krajina, de zuidwest flank van Kroatië, waaruit het Tudjman-regime in augustus 1995 minstens 150 duizend Serviërs verdreef. Oklobdzija benadrukt echter dat dit het pijnlijkste en moeilijkst oplosbare vraagstuk is. 'Het nieuwe regime zal alles doen om te voorkomen dat de Krajina te veel aandacht krijgt. Het zal terugkeer van Serviërs vergemakkelijken, zeker, maar het zal dat langzaam doen. De meeste Kroaten hebben immers nog steeds het idee in hun hoofd dat het beter is geen Serviërs in de buurt te hebben. Alles zal gedaan worden om een massale terugkeer te voorkomen.'

Zelf zal Oklobdzija dit jaar wel naar de Krajina afreizen. Het is haar persoonlijke confrontatie met het verleden. Zij is de dochter van een Serviër uit de Krajina en een Kroatische. Ze gaat het verwoeste huis van haar tijdens de recente oorlog overleden grootouders bekijken. Bij vorige bezoeken aan Kroatië zag zij er op het laatste moment steeds vanaf, vooral vanwege haar dochtertje. 'Ik vond de Krajina met al die verwoeste huizen geen geschikte omgeving voor een vierjarig meisje.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.