'Ik voel mij een wandelend taboe'

Zwanger en aan de Antidepressiva

Antidepressiva kunnen schadelijk zijn voor een foetus, maar depressies ook. Depressieve zwangere vrouwen moeten kiezen tussen twee kwaden. Het Erasmus MC zoekt een alternatief.

Erna met haar dochter van zestien maanden en in verwachting van haar tweede. 'Later, als mijn dochters groot zijn, moet ik ze misschien uitleggen dat mama bepaalde dingen niet durft.' Beeld Jolijn Snijders

'Antidepressiva verhogen mogelijk kans op autisme bij baby.' 'Antidepressiva tijdens zwangerschap kunnen gewoon.' 'Long- en darmproblemen bij baby door antidepressiva.' 'Depressie remt groei foetus net zo hard als antidepressiva.'

Onderzoeken naar de gevaren van antidepressiva op de aanstaande moeder en haar kind spreken elkaar voortdurend tegen. Jaarlijks slikken zo'n vier- tot zesduizend zwangere vrouwen een stemmingsverbeteraar. Ongeveer net zoveel vrouwen stoppen met die medicijnen zodra ze een baby verwachten. Wat is het beste? Voor de moeder én voor het kind? Niemand die het zeker weet.

Medicijnstudies met zwangere vrouwen zijn schaars, omdat zowel de vrouw als de foetus kwetsbaar zijn. Het Centrum voor Zwangerschapspsychiatrie van het Erasmus MC heeft een list bedacht. Alle Nederlandse zwangere vrouwen die antidepressiva slikken, krijgen de komende jaren een uitnodiging om mee te doen aan wetenschappelijk onderzoek. De ene helft van de vrouwen blijft slikken. De andere helft wordt begeleid om de medicatie af te bouwen en krijgt therapie om te voorkomen dat de depressie terugkomt. Alle moeders worden intensief gevolgd, de pasgeborenen ook, in ieder geval tot ze anderhalf jaar oud zijn.

Na afloop denken de onderzoekers meer duidelijkheid te hebben over de voor- en nadelen van stemmingsverbeteraars voor moeder en kind. Maar ze hopen ook aan te tonen dat er meer smaken zijn dan doorgaan of stoppen met slikken, namelijk onder medische controle afbouwen in combinatie met een therapie die terugval moet voorkomen.

De onderzoeksopzet heeft initiatiefneemster Mijke Lambregtse, zwangerschapspsychiater bij het Erasmus MC, heel wat hoofdbrekens gekost. 'Het laatste wat je wilt is zwangere vrouwen die goed functioneren met een stemmingsverbeteraar ontregelen door hun medicatie af te bouwen. Daarom bieden we ze intensieve begeleiding aan plus een terugvalpreventietraining. Van die training, ontwikkeld door de Universiteit Utrecht, is al bewezen dat hij effectief is buiten de zwangerschap. Dat was belangrijk om toestemming te krijgen van de Medisch Ethische Commissie van het ziekenhuis.'

Relatie tussen antidepressiva en autisme is wake-up call

Vrouwen die antidepressiva gebruiken tijdens de zwangerschap hebben mogelijk een verhoogde kans op een kind met autisme. Dat schrijven Canadese onderzoekers op 14 december 2015 in vakblad JAMA Pediatrics. (+)

Kunnen vrouwen niet beter eerst stoppen met medicatie en pas daarna zwanger worden of zelfs afzien van een zwangerschap?

'Als het kan, is het inderdaad beter te stoppen voordat je zwanger wordt. Veel vrouwen proberen dat ook, maar het lukt niet altijd. Of ze worden niet gepland zwanger. Afzien van je kinderwens? Natuurlijk niet. Een depressie is heel akelig, maar behandelbaar. En vergis je niet: één op de vier vrouwen krijgt ooit een depressie in haar leven. Dan zouden er heel veel minder kinderen geboren worden.'

Welk advies krijgen vrouwen meestal als ze zwanger (willen) worden terwijl ze goed functioneren met antidepressiva?

'Dat is sterk wisselend. Het hangt sterk af van hun eigen voorkeur en die van de behandelend arts, meestal de huisarts. Geen medicatie heeft meestal de voorkeur, ook van vrouwen zelf. Maar pakweg in de helft van de gevallen lukt dat niet.'

Mijke Lambregtse (46) is behalve zwangerschapspsychiater ook psychotherapeut. Ze behandelt al achttien jaar zwangere vrouwen met psychische problemen en kan 'uit twee vaatjes tappen' zoals ze het zelf zegt: psychotherapie en pillen voorschrijven, afhankelijk van de ernst van de problemen. Ze vindt het jammer dat het probleem vaak versmald wordt tot wel of niet slikken en dat psychotherapie niet eens wordt overwogen.

Mijke Lambregtse, Erasmus MC. Beeld Else Kramer

Volgens de meest recente richtlijn, uit 2012, kunnen vrouwen het beste doorgaan met slikken.

'Zo wordt de richtlijn gelezen, ja. Maar ik heb zelf aan de richtlijn meegeschreven en het ligt genuanceerder. Omdat er geen alternatief is, is doorgaan met medicatie op dit moment voor de moeder het beste advies, als ze stabiel is op de medicatie. Dat klinkt geruststellend, maar wat de gevolgen zijn voor het kind op de lange en korte termijn weten we niet. Dat is natuurlijk heel onbevredigend. Er zijn wel veel studies naar gedaan, maar ze spreken elkaar tegen en de bewijskracht ervan is laag. Onderzoekers baseren zich vaak noodgedwongen op indirecte gegevens zoals medische dossiers en dierproeven.'

De StopOrGo-studie

De StopOrGo-studie is een samenwerkingsproject van Erasmus MC, UMC Groningen, Universiteit Utrecht en het Consortium van de Nederlandse Vereniging van Obstetrie en Gynaecologie. Zwangerschapspsychiater Mijke Lambregtse van het Erasmus MC is de initiatiefneemster.

Het staat toch vast dat antidepressiva de groei van de foetus afremmen en dat de baby na de geboorte ontwenningsverschijnselen krijgt?

'De medicijnen remmen mogelijk de groei van de foetus, pasgeborenen kunnen tijdelijk ontwenningsverschijnselen krijgen als ze na de geboorte opeens geen medicijn meer binnenkrijgen; er is mogelijk een verband met autisme en de vrouw moet in het ziekenhuis bevallen omdat antidepressiva het risico op ernstige ademhalingsproblemen bij het kind vergroten. Het is nog altijd een klein risico, maar thuis bevallen is niet verantwoord. Daar staat tegenover dat een depressie tijdens de zwangerschap ook de groei van de foetus kan afremmen. Bovendien kan een depressie de hechting tussen moeder en kind verstoren, met alle gevolgen van dien.'

'Vrouwen moeten nu kiezen uit twee kwaden. Daarom is het echt mijn missie vrouwen een alternatief te bieden: medicatie afbouwen in combinatie met therapie om terugval te voorkomen.'

'Ik dacht al snel: ik kan niet zonder die antidepressiva'

Antidepressiva kunnen je door een zware periode heen helpen. Maar ermee stoppen is vaak oneindig veel moeilijker dan medici denken. Patiënten hebben baat bij een veel geleidelijker dan de standaard afbouw. (+)

Erna (36), dochter van zestien maanden, uitgerekend van tweede op 23 maart

'Toen ik voor de eerste keer zwanger wilde worden ben ik gestopt met antidepressiva. Dat leek mij beter. Ik heb mij nog nooit zó slecht gevoeld in mijn leven. Paniekaanvallen, niet weten hoe de dag door te komen, het huis niet uit durven. Zo wilde ik niet meer leven. Het was een zwart gat. Ik ben zo blij dat ik niet tijdens de zwangerschap gestopt ben. Zoveel stress kan niet goed zijn voor een kind.'

'Nadat ik mijzelf had opgeraapt wist ik: zwanger worden zonder medicatie - dat gaat gewoon niet. Ik ben sertraline gaan slikken, 150 milligram, in overleg met de psychiater. Natuurlijk moet je dan in het ziekenhuis bevallen, maar mijn kindje had geen last van ontwenningsverschijnselen. Ze is nu zestien maanden en het gaat heel goed. Deze tweede zwangerschap gaat ook voorspoedig, maar ik realiseer mij wel dat je niet weet wat de langetermijneffecten zijn van antidepressiva op het kind. Schuldig voel ik mij niet, nee. Overal is wel wat. Dat is het leven. Later, als mijn dochters groot zijn, moet ik ze misschien uitleggen dat mama bepaalde dingen niet durft. Dat ik bijvoorbeeld grote mensenmassa's liever vermijd. Maar dat komt tegen die tijd wel.'

Lilly (gefingeerde naam, 39), bevallen van gezonde dochter van 2 maanden

'Ik heb bijna drie jaar lang antidepressiva geslikt, maar ik wil niet levenslang afhankelijk zijn van een medicijn. En ik wil het mijn kindje niet aandoen. De ene keer lees je dat de risico's voor de baby groot zijn, de andere keer dat de risico's klein zijn. Er zouden problemen met de longen kunnen ontstaan. Dat wil ik allemaal niet. Dus heb ik mijn psychiater voorgesteld om de citalopram af te bouwen - ik slikte 20 mg per dag. Hij reageerde enthousiast en verwees mij naar de StopOrGo-studie. Het terugvalpreventieprogramma is erg gericht op het bewust maken van wat je voelt. En te leren dat de sombere gedachten die in je opkomen vaak helemaal niet waar zijn. Als ik nu ideeën voel opkomen als: ik ben een slecht persoon, een slechte moeder, ik kan beter voor de trein springen - dan moet ik erover praten. Met mijn man, mijn schoonzus of de dokter. Dat helpt echt. Mijn omgeving steunt mij enorm. Ik heb er veel vertrouwen in dat het goed blijft gaan.'

Inzet 3 Vera (32), uitgerekend op 7 juni

'Ik voel mij een wandelend taboe. Echt waar. Mensen zijn zó onwetend. Als je zegt dat je zwanger bent en antidepressiva slikt, zeggen ze: dat is toch helemaal niet oké. Maar waarom? De mensen hebben geen idee. Ik ben, voordat ik zwanger werd, naar een gespecialiseerde polikliniek gegaan voor aanstaande moeders met psychische problemen. Zij vertelden mij dat antidepressiva niet echt kwaad kunnen voor het kindje. De kinderarts in het team schetste juist uitgebreid wat er met het kindje gebeurt als de moeder depressief is. Als je depressief bent, kun je minder liefde voelen. Dat heeft gevolgen voor de hechting. De gynaecoloog zei dat er ook kans is op een lager geboortegewicht als je depressief bent tijdens de zwangerschap.'

'Ik ben een blog begonnen met de titel Hoera voor Antidepressiva. Zo voel ik het. Ze hebben mij gered toen het tweeënhalf jaar geleden heel slecht met mij ging, en nog dus. Door de escitalopram voelt het leven lichter. Ik ben ook in therapie, ik geloof in de combinatie van pillen en praten omdat er een grens zit aan wat je met het een en het ander kunt bereiken. Met mijn blog hoop ik misverstanden over depressie weg te werken. Mensen denken dat je een beetje verdrietig bent en dat het wel goed komt als je lekker buiten gaat wandelen.'

Vera (32), uitgerekend op 7 juni. Beeld Jolijn Snijders
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.