'Ik heb moeten vechten om internationaal werk te doen'

Interview Bregje van Wesenbeeck

Wie of wat zette je leven op het juiste spoor? In een serie interviews vraagt de Volkskrant mensen naar hun inspiratiebron. Ecoloog en kustbeschermer Bregje van Wesenbeeck zag hoe haar oma, die ontslagen werd toen ze trouwde, een halve eeuw later nog opleefde door de herinneringen aan haar korte arbeidsverleden.

Bregje van Wesenbeeck. Foto Marijn Scheeres

'Momenteel ben ik met iets heel spannends bezig. Ik wil een bos gaan bouwen in onze golftestbak, de 'flume', en testen wat er gebeurt als ik er grote golven op los laat. Een bós, ja - nou ja, een bosje. Die golfgoot is bijna 300 meter lang en ruim 9 meter diep. Dat bos moet dan 50 meter lang en 5 meter breed, zo breed als de bak worden.

'Ik werk in ecologie en waterveiligheid. Je kunt wel overal dijken neer willen zetten, maar dat is niet altijd de beste oplossing en vaak veel te duur. Ik bekijk hoe van nature aanwezige systemen gebruikt kunnen worden om overstromingsrisico's te beperken. Wat is er, wat is er geweest, wat kun je restaureren? Want er is klimaatverandering én de wereldbevolking groeit en begeeft zich naar de kust. Als de zeespiegel met, zeg, 10 meter stijgt, verliezen we eigenlijk helemaal niet zo veel land - maar op dat land woont wel ongeveer de helft van de wereldbevolking.

'Als er ergens een tsunami plaatsvindt, staat er niemand met zijn meetapparatuur naast. Terwijl ik wil weten en meten: bij welke afmeting bieden mangrovebossen, of wilgenbossen in het geval van Noord-Europa, nou voldoende bescherming? Onze dijken moeten stormen kunnen weerstaan die eens in de 4.000 jaar voorkomen, dat is een heel hoge veiligheidsnorm. Kan een bos dat ook aan? En welke grootte is dan nodig?

Zo'n test is nog nooit gedaan en is ontzettend duur. Vanochtend, voor je kwam, was ik aan het bellen met een partij die daar geld in wil steken. Heel, heel spannend.

'Ik ben ecoloog, maar ik werk samen met waterbouwers en sociale wetenschappers, maar ook met ngo's, overheden en inwoners. De vertaling van fundamenteel onderzoek naar de maatschappij, daar gaat het mij om. Te vaak zie ik dat kennis niet doorsijpelt naar projecten 'on the ground' - en dan mislukken die projecten om onnodige redenen. En dat wil ik wel: dat kennis vertaald wordt in een project of een wet.

Bron: de werkende vrouw

Tot 1955 kregen vrouwelijke ambtenaren de dag na hun bruiloft ontslag aangezegd, omdat ze toch huisvrouw- en moeder zouden worden. De motie-Tendeloo (ingediend door PvdA-Kamerlid Corry Tendeloo) maakte daar een einde aan. Een jaar later, in 1956, werd ook de 'handelingsonbekwaamheid' van getrouwde vrouwen beëindigd, die in het wetboek op één lijn werden gesteld met misdadigers, zwakzinnigen en kinderen. Pas vanaf dat jaar kon de vrouw een huis kopen of een bankrekening openen zonder schriftelijke toestemming van haar man. De Wet gelijk loon voor mannen en vrouwen werd in 1975 van kracht. Anno nu verdienen vrouwen nog geregeld minder dan hun mannelijke collega's.

'Waarom ik ecoloog ben geworden... sommige dingen zijn zo natuurlijk. Bestaan er mensen die níét van de natuur houden? Ik was graag buiten, mijn oom was ecoloog, dat soort dingen. Maar goed, ik ben best een generalist. Ik had ook tropenarts kunnen worden - ook de wereld intrekken en iets verbeteren. Het grootst is de drang om te werken. Ik vind mogen werken een voorrecht. Dat is voor een vrouw, het is te triest voor woorden, nog steeds niet vanzelfsprekend.

'Van groot belang is geweest wat ik bij mijn oma heb gezien. Zij werkte, voor de oorlog een paar jaar als directiesecretaresse en werd ontslagen omdat ze ging trouwen. Zij was een stille, nerveuze vrouw die vooral mijn opa aan het woord liet. Maar als ik naar haar baan vroeg, veranderde er iets in haar. Ik weet niet goed hoe ik het moet uitdrukken maar dat zíé je gewoon, dat iemand opleeft en gaat sprankelen. Alsof er een persoon tevoorschijn kwam die zij eigenlijk wás. Dat werken duurde maar kort, het was een halve eeuw geleden, maar toen is ze echt iemand geweest. Ik had altijd het gevoel dat later alle passie en enthousiasme langzaam uit haar gedruppeld zijn.

'Als ik dat naar mijzelf probeer te vertalen: ik was gillend gek geworden. Als je man leidend is in je leven, als je je intellectueel niet kunt ontwikkelen en uiten, als je aan huis gebonden bent. Mijn ouders hadden een soort tussenmodel, mijn moeder heeft altijd gewerkt. Maar zij deed óók het volledige huishouden. Ik nam me voor: ik ga werken en ik wil de huishoudelijke taken samen doen, net als de zorg voor kinderen, anders begin ik er niet aan. Door dat samen te doen ben je in mijn ogen ook het beste voorbeeld voor je kinderen.'

'Ik werk veel in het buitenland, eens per twee maanden ben ik wat langer weg: Indonesië, de Verenigde Staten, de Filippijnen - en dan nog korte trips tussendoor. Het vreemde is dat ik daar vooral in Noord-Europa en de Verenigde Staten vragen over krijg. 'Waar zijn je kinderen?', vragen dan de collega's - bijna allemaal mannen. Dat vragen ze nou nooit aan elkáár.

'Toen ik hier begon, in een omgeving met voornamelijk mannen, heb ik echt moeten vechten om internationaal werk te gaan doen. Als je niet voor jezelf opkomt, krijg je niks. Ik heb me bij een project ertussen gewurmd en gezegd: ik ga mee. Vandaaruit ben ik nieuwe kansen gaan creëren. Ik zie vaak dat vrouwen in werksituaties onterecht erg bescheiden zijn. Dát overboord gooien is echt belangrijk.

Kustbeschermer

Ecoloog dr. Bregje van Wesenbeeck (1976, Den Haag) promoveerde in 2007 aan de Universiteit van Groningen op het benutten van ecosystemen bij kustbescherming. Sindsdien werkt ze voor Deltares, een onafhankelijk kennisinstituut met grote testfaciliteiten waar watersystemen (sluizen, damwanden, dijken) op schaal en op ware grootte gesimuleerd en getest kunnen worden. Inmiddels is ze daar senior researcher. Van Wesenbeeck adviseert gemeenschappen in onder meer Indonesië, op de Filippijnen en in de Verenigde Staten hoe ze zich beter kunnen weren tegen de stijgende zeespiegel. Daarnaast is ze guest researcher aan de TU Delft bij Civiele Techniek, publiceert ze in wetenschappelijke tijdschriften en schrijft ze regelmatig blogs. Ik spreek Bregje van Wesenbeeck op het terrein van Deltares in Delft.

'Vrouwen worden door ecologische rampen onevenredig hard getroffen. Zíj moeten de rotzooi opruimen, zíj moeten 5 kilometer verder lopen om water te gaan halen. Dus als er iets verbetert, komt dat ook als eerste bij hen aan. Onderwijs en kennis zijn daarin essentieel. Ik moet denken aan een project in Indonesië, waar we niet alleen de kustbegroeiing herstellen maar ook de lokale bevolking opleiden. Uit elk dorp wordt iemand getraind en die wordt dan de drager van duurzame aquacultuurprincipes. Het is mooi om te zien hoe iemand kan opbloeien door kennis over zijn of haar eigen systeem. Dat is echt empowerment, ik heb er geen ander woord voor. Van een slachtoffer wordt iemand een deelnemer, die kan handelen.

'Ook hier in Nederland valt nog heel wat te verbeteren want de hele maatschappij is op mannen ingericht. Van de temperatuur waarop de airco's staan afgesteld tot het testen van medicijnen - de man is de norm. Ik vind het idee interessant hoe Nederland eruit zou zien als je alle voorgeprogrammeerde ideeën los zou laten, als je helemaal opnieuw zou kunnen beginnen vanuit het idee: iedereen is gelijk. Dan kom je er misschien achter dat er evenveel mannen zijn die graag thuis zitten als vrouwen. Dat evenveel mannen graag werken als vrouwen. Of, op een ander gebied waar veel vooroordelen over bestaan: dat de behoefte aan seks bij vrouwen en mannen overeenkomt. Ja, ik zou dat wel als een experiment willen doen, het willen kwantificeren, daarvoor ben ik wetenschapper. Dat is een wat groter experiment dan in die golf-bak - dat moet dan in het hele land.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.