Die ene patiënt Diepe rust

‘Goede artsen weten wanneer ze moeten beginnen met behandelen, maar ook wanneer en hoe ze moeten stoppen’

Medische experts over de patiënt die hun kijk op het vak veranderde. Deze week: specialist ouderengeneeskunde Jan Lavrijsen (58).

Beeld Tzenko Stoyanov

‘Ze lag al ruim vijf jaar in het verpleeghuis, een vrouw van begin 40 die na een ernstig ongeluk en complicaties in het ziekenhuis niet meer bij bewustzijn was gekomen. Toen ik ruim dertig jaar geleden als jonge dokter begon, lagen patiënten zoals zij overal in achterafkamertjes in verpleeghuizen; een vergeten groep, uit het zicht van de medische wetenschap. Een uitzichtloze situatie die soms twintig, dertig jaar kon duren.

‘Overdag had ze haar ogen open maar doelgericht contact was niet mogelijk. Ze was vaak onrustig, en er was regelmatig sprake van ongecontroleerd dwanghuilen. Ondanks de inzet van een fysiotherapeut waren haar armen, handen en vingers kromgetrokken. Ze kreeg voeding via een neussonde maar dat slangetje braakte ze steeds weer uit met veel slijm en soms bloed. Dan werd ze hevig benauwd en liep ze blauw aan, we vreesden soms dat ze erin zou stikken, dat ze een keer op een mensonwaardige wijze zou komen te overlijden.

‘Het werd voor iedereen een kwelling om de sonde steeds opnieuw in te brengen. Er was een mogelijkheid om de voeding via een opening in haar maag toe te dienen, maar daarvoor moest ze worden geopereerd. Was dat wel in haar belang? Verlengden we daarmee haar uitzichtloze toestand niet? We zijn gaan praten met haar familie en met haar huisarts. Hun antwoord was duidelijk: dat zou ze niet hebben gewild.

‘We hebben uitvoerig overlegd, met collega-artsen, met het hele team, een geestelijk verzorger, een ethicus en een jurist, en uiteindelijk besloot ik dat we haar niet zouden laten opereren. De eerstvolgende keer zouden we de sonde niet meer terugplaatsen. Tegen de familie heb ik gezegd dat ik daar verantwoordelijk voor was, dat verder doorbehandelen medisch niet zinvol was.

‘We wisten niet of het wel mocht, zo’n behandeling stopzetten. Er was geen voorbeeld, geen jurisprudentie bekend. Ik herinner me het moment dat de verpleegkundige mij belde om te vertellen dat de sonde er weer uit was. Maanden hadden we het erover gehad, toen moest gaan gebeuren wat we zo lang hadden voorbereid. Ik ben naast het bed gaan zitten, alleen, en ik heb haar uitgelegd wat ik ging doen. Ik moest voelen dat ik die beslissing kon dragen en ook kon volhouden. Het was een ultieme poging tot contact. Ik heb haar verteld dat ik ervan overtuigd was dat het voor haar de beste oplossing was.

‘Er daalde een diepe rust over haar heen. Na een week is ze waardig overleden, ruim zes jaar na het ongeluk dat haar het bewustzijn ontnam. De familie was verdrietig maar opgelucht voor haar. Justitie concludeerde na onderzoek dat alles zorgvuldig was verlopen.

‘Het indrukwekkende verhaal van deze vrouw heeft mijn kijk op het vak veranderd. Naast haar bed heb ik mezelf een fundamentele vraag gesteld: hoe help ik haar het beste, wat kan ik als dokter nog voor haar betekenen? Het antwoord op die vraag en de concrete gevolgen die wij daaraan verbonden, hadden een omslag in het denken tot gevolg. De vraag moest niet langer zijn: ben ik gelegitimeerd om te stoppen? Maar: mag ik als arts wel doorgaan zonder concreet behandeldoel en zonder zeker te weten dat de patiënt daar toestemming voor zou geven? We hebben artsen opgeleid in verpleeghuizen, we zijn onderzoek gaan doen en we zoeken nu uit wat de beste zorg is voor mensen met langdurige stoornissen van het bewustzijn.

‘Zo staat deze vrouw, moeder van een gezin, aan de wieg van ons vakgebied. Ze heeft mij de essentie doen inzien van mijn rol als dokter, van de bedoeling van de geneeskunde: iedere dag weer moeten we bekijken of het zinvol is wat we doen. Goede artsen weten niet alleen wanneer ze moeten beginnen met behandelen maar ook wanneer en hoe ze moeten stoppen, dat is wat ik lang geleden van haar heb geleerd. Soms kan het een goede beslissing zijn om iets niet te doen.’ 

Specialist ouderengeneeskunde Jan Lavrijsen.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.