'Elke schijn vermijden van oneerlijkheid bij beoordeling onderzoeksvoorstellen'

Voorzitter en directeur van ZonMw reageren op beschuldigingen

Volgens minister De Jonge van Zorg heeft medisch-wetenschappelijk geldverdeler ZonMw 'de schijn van belangenverstrengeling' gewekt met commissies die soms voorstellen van medecommissieleden moeten beoordelen. Spijtig, vinden voorzitter prof. Jeroen Geurts en directeur Henk J. Smid.

Foto Marcel Wogram / de Volkskrant

In de periode 2010-2015 is het 144 keer voorgekomen dat een onderzoeksvoorstel van een lid van een beoordelingscommissie werd beoordeeld. Schijn van belangenverstrengeling is niet uitgesloten, schrijft de minister.

Geurts: 'Zoiets is niet leuk als het over je gezegd wordt, baal daarvan. Anderzijds is dit een discussie die overal waar het om publiek geld gaat, wordt gevoerd: doen we het goed genoeg? Daaraan was kennelijk twijfel.'

Smid: 'In die 144 gevallen was er de theoretische mogelijkheid van belangenverstrengeling. Maar er is geen aanwijzing dat het echt heeft gespeeld. Er zit een hele reeks checks en balances in onze subsidieprocedure.'

Had u zelf geen twijfels over de gang van zaken en procedures?

Smid: 'Ik zou het woord twijfel niet gebruiken. Maar wel de erkenning dat het complex is. We zitten in een enorme spagaat. Je wilt een deskundige commissie, maar zulke experts willen ook zelf voorstellen kunnen indienen.'

ZonMw-directeur Henk Smid: 'We zitten in een enorme spagaat. Je wilt een deskundige commissie, maar zulke experts willen ook zelf voorstellen kunnen indienen'

Hoe kon het gebeuren dat een commissie voorstellen van eigen leden beoordeelde?

Geurts: 'Destijds kon de directeur in uitzonderingsgevallen daarvoor per geval toestemming geven, omdat de deskundigheid van dat lid erg gewenst was in de betreffende commissie. Maar altijd op voorwaarde dat dat lid dan niet meelas en meepraatte over zijn of haar eigen voorstel.'

De minister wil de regels nu zo aanscherpen dat ook dat niet meer kan. Geen uitzonderingen meer.

Geurts: 'Wij begrijpen dat en het is belangrijk om elke schijn van oneerlijkheid te vermijden. Maar het verscherpt de spagaat. Dit is een balans tussen deskundig en onafhankelijk. Je wilt de beste mensen in een commissie vanwege hun kwaliteit. Maar die hebben weer uitgebreid netwerken.

De helft van die 144 eigen voorstellen van een commissielid werd gehonoreerd. Dat is veel meer dan normaal, waar misschien eentiende het haalt.

Geurts: 'Dat klinkt ernstig maar is toch echt een denkfout. De mensen in een commissie zijn veelal uitstekende onderzoekers die vaker bovengemiddeld zullen scoren.'

Smid: 'En vergeet niet dat de andere helft werd afgewezen. Dat laat in mijn idee zien dat het systeem zijn werk doet. Ook de beste onderzoekers halen het niet zomaar.'

'De mensen in een commissie zijn veelal uitstekende onderzoekers die vaker bovengemiddeld zullen scoren', aldus commissievoorzitter prof. Jeroen Geurts.

Er zijn ook nog eens duizend gevallen van indirecte belangen bij commissieleden.

Geurts: 'Dat is de echte spagaat. Onderzoekers kennen elkaar, van naam of beter. En beoordelen elkaar. Dat is onvermijdelijk. En dus moet je strikte regels en procedures hebben. Die zijn er. Maar kennelijk nog niet genoeg. Daarom gaan we ze verder verbeteren.'

De minister lijkt per saldo niet heel zwaar te tillen aan de gewekte schijn. Maar de ophef zal u toch zorgen hebben gebaard?

Smid: 'Ik moet zeggen dat de berichten in de media ook erg negatief waren en daar zijn we van geschrokken. Woorden als fraude en onwettig vielen, terwijl daarvan werkelijk geen sprake is.'

Geurts: 'Wat dat betreft is dit toch ook een beetje een gevalletje never waste a good crisis. Het heeft ons erop gewezen dat we zo open en transparant mogelijk moeten opereren en vragen over onze aanpak altijd kunnen beantwoorden. Kennelijk is men nu ontevreden. We gaan dat verbeteren. Bijvoorbeeld met waarnemers van buiten de wetenschap, die in commissies mogen meekijken. Juristen, wetenschapsjournalisten, mensen uit de industrie daar denken we dan aan. Als er wat is, rapporteren ze direct aan mij.'

Meer over