INTERVIEW

'Dyslexie-onderzoek moet stuk exacter'

De Begrenzing Voorbij, Fred Hasselman

Interview Fred Hasselman (41) Promotie: Onderzoek naar dyslexie staat model voor de crisis binnen de sociale wetenschappen.

Fred Hasselman. Foto Henk Brands000

Voor het ontstaan van dyslexie bestaan grofweg twintig verklaringen en evenzoveel therapieën. Van lezen met gekleurde lenzen tot en met visolie slikken. Het is de Nijmeegse psycholoog en gedragswetenschapper Fred Hasselman een graat in de keel. Al die wetenschappers die op zoek gaan naar hun eigen unieke verklaring voor dyslexie, hun hoogstpersoonlijke 'heilige graal'. Daar wordt de wetenschap niet beter van. En de patiënt al helemaal niet.

Als het dyslexie-onderzoek vooruitgang wil boeken, moet het eens te rade gaan bij de natuurwetenschappen, vindt Hasselman. Hij promoveerde vrijdag op een proefschrift met een zwaar wetenschapsfilosofisch karakter: De Begrenzing Voorbij. Daarin staat het dyslexie-onderzoek model voor de crisis waarin de sociale wetenschappen zich bevinden.

Noemt u eens een voorbeeld van een fout dyslexie-onderzoek?

'Het onderzoek is doorgaans prima. Het gaat om de interpretatie. Een bekend voorbeeld is omvangrijk Zweeds onderzoek met een looptijd van wel tien jaar waarbij gigantisch veel data werden bijgehouden van een grote groep kinderen, van wie zelfs EEG-metingen waren verzameld. In die berg aan data speurden de onderzoekers naar de beste voorspeller van de leesvaardigheid bij kinderen. Dat bleek het aantal boeken te zijn dat bij hun ouders in de kast stond. Dat is zo'n voorbeeld.'

Waarom is dat slecht gebruik van de onderzoeksdata?

'De zoektocht naar de unieke verklaring leidt al decennia tot niets. Met deze uitkomst kun je ook weer niets. Als je tegen ouders zegt: stop meer boeken in je kast, gaan die kinderen natuurlijk niet beter lezen. Maar stel nou dat de uitkomst was geweest dat kinderen met een bepaalde afwijking in de temporaalkwab een grotere kans hebben op dyslexie. Dan waren er allemaal therapieën ontwikkeld om die temporaalkwab beter te laten functioneren. In de sociale wetenschappen wordt te vaak gedacht dat er één unieke oorzaak is voor een probleem. Dat is te simpel. We moeten veel meer denken aan de interactie tussen allemaal verschillende factoren.'

Wat zijn factoren die bij dyslexie een rol kunnen spelen?

'De moedertaal. In Finland en Italië zijn het gesproken en geschreven woord vrijwel identiek en komt dyslexie nauwelijks voor. Onderwijs speelt ook een rol, denken we. Er zijn leraren die nooit een dyslectisch kind in de klas hebben gehad. Dat duidt erop dat een bepaalde aanpak van het leesonderwijs dyslexie voorkomt. Een systematische benadering om te begrijpen hoe dyslexie ontstaat, zou naar grammatica, taalonderwijs, sociale omstandigheden, genetische factoren, hoorproblemen en breindefecten moeten kijken. En hoe de factoren elkaar versterken of juist afzwakken.'

Zoals bij het onderzoek naar de oorzaken van schizofrenie wordt gekeken naar hoe genetische aanleg door omgevingsfactoren kan worden versterkt - of juist niet.

'Precies. De medische wetenschappers zijn sneller geneigd om complexe fenomenen te benaderen zoals in de exacte wetenschappen gebeurt.'

Hebben sociale wetenschappers er geen last van dat ze elkaar allemaal tegenspreken?

'Er is een zekere onverschilligheid. Dit verhaal wil niet iedereen graag horen. Ik hoop dat er in de toekomst studies komen waarbij de verschillende verklaringen worden getest. Het kan niet zo zijn dat ze allemaal even waardevol zijn.'

Meer over