‘De zelfdoding van onze patiënt liet een onuitwisbare indruk achter bij mijn collega’

Die ene patiënt

Medische experts over de patiënt die hun kijk op het vak veranderde. Deze week: psychiatrisch verpleegkundige Floris Bijlsma (44).

Foto Tzenko

‘Ik werkte op een gesloten opname-afdeling waar we patiënten behandelden met ernstige psychiatrische problemen. Met de vrouw die was binnengebracht, kregen we nauwelijks contact. Ze was erg psychotisch, we zagen dat het niet goed met haar ging, maar we vonden geen uitweg. Op een avond maakte ze op haar kamer een einde aan haar leven.  Ze werd gevonden door mijn collega.

‘Die was geschrokken en onder de indruk, maar ze maakte wel gewoon haar dienst af. Ze bleef daarna ook doorwerken. Als coördinator had ik een rol bij de opvang van collega’s, dus ik wilde haar helpen, maar aanvankelijk wilde ze niets weten van al die extra aandacht. Maak het niet groter dan het is, zei ze, dit hoort nu eenmaal bij ons werk. Pas toen ze er ook thuis de gevolgen van ondervond, slecht begon te slapen en niet meer alleen naar zolder durfde, wilde ze professionele steun. Door allerlei gedoe kwam de hulpverlening niet goed op gang. Laat ook maar, zei ze, ik red me wel.

‘Al die tijd voelde ik me zo onmachtig. We zijn zo bezig met de preventie van zelfdodingen, maar wat moet je nou doen en zeggen als het toch is gebeurd? Ik ging op zoek naar informatie, maar tot mijn verbazing vond ik bijna niets. Ja, machinisten hebben een protocol, maar die hebben een heel ander beroep. Terwijl in de psychiatrie zelfdoding of pogingen daartoe zo vaak voorkomen.

‘Toen heb ik besloten om zelf aan de slag te gaan. Ik heb verhalen opgetekend van collega’s die hetzelfde hadden meegemaakt. Ik wilde weten hoe ze erop terugkeken, hoe het ze was vergaan. Ik begon met verpleegkundigen, maar al snel kwamen er ook psychologen en psychiaters bij, en zelfs een manager. Allemaal vertelden ze hoe groot de impact van de zelfdoding op hen was geweest. Sommige collega’s waren er echt op stukgelopen, soms zelfs gestopt met hun werk. Psychiaters gaven toe dat ze veel defensiever waren geworden, de controle over patiënten wilden behouden, uit angst dat het weer zou gebeuren.

‘Mijn collega is twee jaar later gestopt met haar werk. Dat had met meer te maken,  maar toch had de zelfdoding van onze patiënt een onuitwisbare indruk achtergelaten. Ze wilde zoiets niet nog een keer meemaken. Ik hoorde dat ook van anderen: als iemand die aan jouw zorg is toevertrouwd een einde aan het leven maakt, verandert er zo veel. Dan ga je anders tegen het werk en zelfs tegen het bestaan aankijken.

‘Ik had een bundel in gedachten, bestemd voor naaste collega’s, maar het is een boek geworden, dat alle medewerkers in de psychiatrie tot steun kan zijn, met veel tips voor opvang van collega’s. Zo heeft de verdrietige beslissing van deze ene patiënt meer impact gehad dan ik kon vermoeden. De vele reacties op het boek hebben me duidelijk gemaakt hoe veel schaamte en eenzaamheid er over dit onderwerp heersen. Voor collega’s bleek het een opluchting om te lezen dat ze niet alleen staan met hun worsteling.

‘Weerloos ben je niet, dat is de belangrijkste conclusie die ik heb getrokken uit alle gesprekken. Zelfkennis is belangrijk, in de zorg werken veel mensenredders en die zijn vaak, zonder dat ze dat weten, kwetsbaar als er iets mis gaat of fataal afloopt. Het is een blinde vlek in ons vakgebied. We weten veel over trauma’s, angsten en depressies, maar dat die ook onszelf kunnen overkomen, hebben we vaak niet in de gaten.’ 

Psychiatrisch verpleegkundige Floris Bijlsma