'Banken zijn bang, start-ups maken de killer-apps'

Interview Ondernemer Ali Niknam

Met slimme betaalapps geven kleine start-ups grote banken het nakijken. Zoals het Amsterdamse Bunq van Ali Niknam, dat van betalen een vriendendienst maakt.

Oprichter van betaalappbedrijf Bunq, Ali Niknam: 'Whatsapp is voor mij het schoolvoorbeeld van vrije ontwikkeling.' Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

'Bij banken heerst paniek, zijn ze bang voor de toekomst. Wij staan 's ochtends op en denken: leuk, welke apps gaan we vandaag weer bouwen.'

Whizzkid Ali Niknam (34) prikt met zijn vork een stuk ananas uit zijn AH-to-gobakje fruit, neemt een hap ervan en kijkt in de kantine van zijn betaalappbedrijf Bunq naar de pingpongtafel, de hangmat, de opgestapelde kratten bier en de twee metershoge dj-speakers, aangesloten op een iPad. Noem het de clichés van een start-up, dit zijn tevens de symbolen van creativiteit en vernieuwing in de bankenwereld aan het worden.

Ondernemer Niknam is een Nederlandse voorloper in de internationale trend die fintech heet: ict-start-ups uit Silicon Valley die na de taxiwereld (Uber) en de hotelbranche (Airbnb) de bankenwereld aanvallen. Meer dan 18 miljard euro stopten investeerders wereldwijd in start-ups zoals die van Niknam, meldde accountant KPMG onlangs.

Banken hebben zelf apps voor consumenten, maar laten kansen liggen bij jongeren en studenten, constateerde Niknam vier jaar geleden. Bunq - afgelopen november gelanceerd, zestig medewerkers groot - moet uitgroeien tot de Whatsapp van het betalingsverkeer; een app waarbij betalen onderdeel is van een bredere sociale activiteit.

De app is onder meer gekoppeld aan de contactenlijst in de telefoon. Eerst stort je geld van je huidige bank (via een iDeal-functie) naar je Bunq-rekening. Daarna kun je bijvoorbeeld 'vrienden' betaalverzoeken sturen, geld naar ze 'appen', speciale groepen aanmaken voor een vakantie of een avond in de kroeg, of je kunt de gezamenlijke boodschappen met huisgenoten beter managen. Er is een chatfunctie en één om foto's uit te wisselen. Je kunt met de Bunq-pinpas in iedere winkel afrekenen en switchen tussen betaalgroepen.

Met meer dan 10 duizend gebruikers, is Bunq nog een kleinduimpje in vergelijking met bestaande banken en de Googles en Facebooks. Niknam, ook programmeur, is wel de allereerste appbouwer met een bankvergunning. Dankzij hem is de app gepromoveerd tot bank.

Ook de politiek wil fintech in Nederland op de kaart zetten. De vraag is hoe de fintech-volgelingen echt groot kunnen worden, meer dan alleen een optimistisch geluid in een branche waarin de zwanenzang klinkt van massa-ontslagen en kantoorsluitingen.

Wat kunnen start-ups dat banken niet kunnen?

'Start-ups kunnen killer-apps bouwen, die alle andere apps overbodig maken. Bij banken is dat uitgesloten. Zij beperken de mogelijkheden voor hun ict-ers tot de noodzakelijke inzichten te komen, omdat ze van te voren veel te veel vastleggen waaraan apps moeten voldoen. Dit komt omdat banken winst moeten maken voor aandeelhouders en alles liever van te voren dichttimmeren.

'Start-ups hebben minder te verliezen en volgen een open benadering. Ik heb geen vastomlijnd eindproduct voor ogen, maar stel me bij het maken open voor allerlei gebruiksmogelijkheden waardoor verrassingen kunnen ontstaan met onverwachte successen.'

Waarom vergelijk je Bunq met Whatsapp?

'Dit bedrijf is voor mij het schoolvoorbeeld van de vrije ontwikkeling. Het begon als vervanger van de sms, dat is wat de telecombedrijven al hadden. Consumenten gingen de app al snel voor bredere doeleinden gebruiken, zaken waar de makers slim op inspeelden met nieuwe functies, zoals de mogelijkheid foto's en video's te delen. Nu is Whatsapp zo ingeburgerd dat gebruikers er zelfs hun volledige vakantie met vrienden in plannen. Dit was nooit gelukt als ze hadden vastgehouden aan hun eerste doel.'

Jouw voorbeeldbedrijf bereikte deze week de magische grens van 1 miljard gebruikers. Dat is de grote kracht van sociale media: ze kunnen zich met grote snelheid via de App Store verspreiden. Is viraal gaan in de bankenwereld wel een optie?

'Een superexplosie is hoe dan ook moeilijk. We hebben bijvoorbeeld anderhalf jaar gedaan over de vergunning. Daardoor kunnen we nu in Nederland groeien. Maar we willen tevens naar het buitenland. Voordat we Bunq in de buitenlandse appstores mogen aanbieden, moeten we eerst met onze Nederlandse bankpapieren in al die landen bij de toezichthouders langs en ons opnieuw voorstellen. Dit kost wederom tijd.'

Berichten versturen is universeel, betalen cultuurspecifiek. Als de Zweden uitgaan in een groep halen en betalen ze vaak zelf afzonderlijk de drankjes. Hoe houd jij rekening met verschillen in betaalculturen?

'Dit gaan we nog ontdekken. We hebben ons systeem zo gemaakt dat we eenvoudig nieuwe functies kunnen toevoegen zodra daar vraag naar is in een land. Zo benaderen we de markt nu ook in Nederland.'

Zo had Bunq had eerst geen automatische koppeling met andere bankrekeningen via iDeal, maar heeft dat na e-mails van gebruikers, later wel toegevoegd. Sinds dinsdag heeft Bunq tevens automatische incasso toegevoegd.

Grote techbedrijven als Airbnb en Uber gaan gewoon in de aanval. Ze winnen eerst zieltjes, gaan daarna praten met de staat of het allemaal wel mag. Ben je niet veel te braaf?

'Er is voor toetreders geen grijs gebied om tussen regels door te laveren. Wij vragen consumenten een rekening te openen en geld te storten. Dit kun je wel zonder toestemming van de toezichthouder proberen, maar dan ben je meteen in overtreding, dit is voor iedereen helder.'

Minder regels, meer vrijheid voor start-ups?

'Lastig. De regels zijn er in eerste instantie ter bescherming van consumenten en de stabiliteit van het financiële stelsel. Zomaar afschaffen om jonge ondernemingen vrij baan te geven is onrealistisch. Wel moet De Nederlandsche Bank (DNB) de aanmelding voor ze transparanter maken. Zo moesten wij voor het verkrijgen van een vergunning een complete bedrijfscasus hebben, wat juist lastig is als je idee nog vaste vorm moet krijgen. Om een financiële voorspelling te doen, heb je onder meer een offerte nodig van de sleutelbetaalsystemen waarop je je wilt aansluiten. Alleen geven de bedrijven achter die systemen pas een offerte af als je een bankvergunning hebt.'

Ook bij Bunq zelf moet je langs obstakels. Je komt pas door de met vingerscanners vergrendelde voordeur na het ondertekenen van een geheimhoudingsverklaring. Klanten dienen net als bij een normale bank allerlei persoonlijke gegevens te verschaffen, zoals een scan van hun paspoort. De 'barricade' moet ter bescherming van privacy.

Daarnaast is Niknam als de dood dat zijn 'broncode', de basis van zijn computersysteem, uitlekt. Medewerkers van ING - een dependance een verdieping hoger - hebben al eens ongevraagd bij hem in de hal gestaan. Tevens vissen ze regelmatig naar informatie in de lift. Geen wonder want ING, ABN Amro, Rabobank, allemaal reageren ze op de technologische trend door start-ups over te nemen. Ze missen hun vernieuwingskracht allicht, maar beschikken wel over de middelen ze op te kopen.

De in Canada uit Iraanse ouders geboren Nederlander wil zijn start-up zonder bank grootmaken, zegt hij. Daarom heeft hij ruim 17 miljoen euro eigen geld in de ontwikkeling ervan gestoken. Geld dat hij verdiend heeft met TransIP, een zogeheten webhostingbedrijf, dat hij ruim tien jaar geleden, na zijn studie informatica in Delft, was begonnen.

Niknam, die komt aanrijden in een Tesla en fan is van het Münchener Oktoberfest, heeft twee commissarissen afkomstig van banken aan boord (vereiste voor een bankvergunning), maar houdt de instellingen verder op afstand. Ook wil Bunq zijn app gratis blijven aanbieden, met uitzondering van de kosten van de pinpas en die van het geld pinnen uit de automaat dan. Pas in een latere fase, als het bedrijf er klaar voor is, zal de kassa rinkelen via betaalde abonnementen aan bedrijven.

Zo'n betaalapp is misschien wel veel te beperkt. Kun je zonder 'sparen' of 'hypotheken' aan te bieden wel serieus marktaandeel winnen op de grootbanken?

'Onze app is geen vervanging van, maar een aanvulling op. Dit moeten we tussen de oren zien te krijgen van de consumenten. Over vijf of tien jaar zullen techbedrijven veel meer taken van de banken hebben overgenomen. Dan wordt het veel normaler op meerdere plekken digitale bankrekeningen te hebben. Daar anticiperen we op.'

Voorlopig zit vooral de kredietcrisis van 2008 nog in het hoofd van de consument. Is gebrek aan vertrouwen op de korte termijn niet de grootste vijand? Niknam zet het bakje fruit weg. 'Het valt zeker tegen. Vooral ouderen reageren defensief. Ook al zijn je bedoelingen goed, bij hen overheersen de argwaan en de vraag: hoe ga je ons naaien? Gelukkig ligt de toekomst op dit vlak bij jongeren. Als zij mijn app zien, gaan ze er direct mee aan de slag. Hun zorg is vooral: wow, gelikte app, maar hoe gaat dit mijn leven veranderen?'


Digitale superkassa

Is fintech (financial technology) de volgende hype uit Silicon Valley? Investeerders blazen de waarden flink op. Twintig van de 150 start-ups met de sprookjesachtige status van Eenhoorn (markwaarde boven de 1 miljard dollar) zijn fintechbedrijven, blijkt uit cijfers van investeringsdatabase CB Insights.

Ruim de helft van de bedrijven met sterrenstatus komt uit de Verenigde Staten (11). Ook Groot-Brittannië (3) en China (3) zijn populaire kweekvijvers. India (1) en Zweden (1) doen eveneens mee, net als Nederland (1). Meer dan een jaar geleden drong het uit Amsterdam afkomstige Adyen de 'hitlijst' binnen na een investering van 250 miljoen dollar. Het internationale betalingsbedrijf (meer dan 2 miljard dollar waard) koppelt de vele betaalmethoden in de wereld aan elkaar in een digitale superkassa. Multinationals met webwinkels maken er gebruik van.

De succesvollere fintechbedrijven leveren financiële diensten aan internationale bedrijven, als alternatief voor de (dure) banken. Zo kunnen onlineretailers het Zweedse Klarna (zo'n 2 miljard waard) inschakelen voor consumenten die liever achteraf betalen. Het Amerikaanse Zenefits (4 miljard dollar waard) voorziet mkb-ondernemingen van gratis software voor collectieve zorgverzekeringen voor hun werknemers.

Verder doen de nieuwkomers het goed met apps en internet sites waarmee particulieren of bedrijven onderling geld uitlenen. Lending Club uit San Francisco geldt als summum, de Uber van de persoonlijke leningen. Een groot verschil: waar Uber en Airbnb (reisbranche) zich als olievlek over de wereld verspreiden, blijven fintechapps vooralsnog binnen hun landsgrenzen. Strenge regels staan expansie in de weg.

De nog piepkleine Hollandse fintech start-ups, zoals Monefy en Daalder krijgen mogelijk hulp. Monefy is een nog te lanceren kredietaanbieder voor consumenten en bedrijven, de tweede heeft een zogeheten e-wallet ontwikkeld en wil consumenten met zijn betaalapp laten afrekenen in cafés of schoolkantines.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.