INTERVIEW

'Als we falen, wordt de patiënt ontslagen voor crematie'

Interview met 'wonderdokter' Himanshu Bansal

Sterke verhalen heeft de Indiase stamceldokter Dr Himanshu Bansal, die hersendoden wil laten herleven, volop. Maar bij kritische vragen wordt hij narrig. Hieronder een verkorte, letterlijke transcriptie van het gesprek dat De Volkskrant met hem had, via Skype en e-mail.

Himanshu Bansal.

Dokter Bansal, fijn dat u even tijd kunt vrijmaken. Wat ik mij om te beginnen afvraag: u bent orthopedisch chirurg. Hoe komt het dan dat u dit neurologische onderzoek doet?

'Ik ben een ruggengraatchirurg. Al vanaf mijn studie ben ik bezig met verwondingen aan de ruggenmerg. Ik werk vanaf 1996 met het centraal zenuwstelsel. Daarna ben ik opgeleid op het gebied van regeneratie na beroerte, beschadiging van het ruggenmerg et cetera.'

U wilt proberen hersendoden weer tot leven te wekken. Wat geeft u het vertrouwen dat u kans maakt?
'Als je de literatuur leest, zijn er gevallen waarin er herstel wordt gerapporteerd in hersendode patiënten. Recent waren er twee gevallen in de VS. We hebben ook twee gevallen waarbij we in staat zijn gebleken hersendood te keren, één in de Golf en één in Europa.'

Europa? Kunt u daarover wat meer vertellen?
'Ik ben zeer strikt gebonden aan vertrouwelijkheid. Degenen die ons uitnodigen om iets te doen, zijn mensen die het zich kunnen veroorloven. Doorgaans gebeurt dat onder de afspraak dat we hun privacy niet zullen schenden.'

Maar kunt u zeggen in welk land het was?

'Een van hen had een ziekenhuisje gemaakt op hun landgoed. Dit zijn mensen die een eigen rijkje hebben. Ik durf wel te zeggen dat het hier om een prins ging. Een prins. Niemand weet ervan, geen media heeft één woord informatie over deze persoon kunnen noteren. Ik kom in grote problemen als ik het land noem.'

U wilt bij de experimenten onder meer gebruik een gepatenteerde stof genaamd 'BQ-A' toedienen. Wat is dat?

'Dit is een peptide die cellen het signaal geeft om te reprogrammeren en regeneratie te starten. Als je teruggaat naar lagere diersoorten, zie je soms dat ledematen en hele koppen weer kunnen aangroeien. Wij proberen uit te vinden: welke moleculen zorgen daarvoor? Maar de belangrijkste component van de behandeling zijn stamcellen. Als regeneratiearts vertrouw ik meer op stamcellen, en op neurostimulatie en laserstimulatie.'

Want? Wat doen die technieken precies?
'Neem laser. Een laser is niets anders dan licht. Als het de cellen bereikt, stimuleert het de ATP-productie in de cellen. Als de cellen in stervende toestand zijn, kunnen ze misschien herstellen door zo'n impuls van buitenaf. Dat is het idee.

'De elektrische stimulatie is het principe waarbij je het brein in een staat van excitatie brengt. Het elektrische systeem raakt geactiveerd en dat geeft een prikkel. Dat is het concept. En stamcellen scheiden tal van groeifactoren af. Die zullen cellen op het randje van de dood een impuls geven. Er zullen duizenden cellen op de rand zitten. Die willen we laten herleven.'

Dus hier gaan ze doden opwekken

Een internationaal onderzoeksteam werft patiënten voor een zeer opvallend experiment: kijken of de hersendood nog is te keren. Een zoektocht naar - en ongemakkelijk gesprek met - de Indiase arts die het experiment moet uitvoeren. Lees hier het artikel.

Wat verwacht u te zien bij de patiënten?

'Als ik zeer succesvol ben, zal 5 procent van mijn subjecten - misschien 2 tot 4 patiënten - een staat van minimaal bewustzijn bereiken. Ze zullen niet helemaal bij kennis zijn, maar wel een toestand van minimaal bewustzijn bereiken, in zes maanden tot een jaar tijd. Van daaruit wil ik ze tot een toestand van bruikbaar bewustzijn zien te brengen.

'Een misverstand in de media is dat je hier doden zult zien opstaan, dead man walking. Maar dat is niet zo. Deze patiënten zijn helemaal in orde op hun hersenstam na. In plaats van dat we ze een uitvaart geven of ze begraven, willen we ze een eerlijke kans geven. Dat is het idee.'

Geeft u de nabestaanden daarmee geen valse hoop?
'Dat is jullie vergissing. Die hoop wekken júllie. De media zijn ook voor ons heel belangrijk, maar roekeloze verslaggeving doet veel kwaad.'

Maar daarom vraag ik het nu aan u.
'Inderdaad, u heeft tenminste de moeite genomen om mij te bereiken. Ik kan u zeggen: geen enkele internationale journalist heeft tot dusver de moeite genomen om me te spreken. Ze hebben me zelfs niet gemaild. Probeer het eerst te begrijpen, denk ik dan. We willen realistische hoop wekken, niet een hype lanceren. Ik zou zeggen dat er realistische hoop is.'

'Ik heb in 15 jaar onderzoek gevallen gezien waarbij patiënten ontwaakten uit de hersendode toestand. Ik was zelf betrokken bij twee gevallen. Maar er zijn ook talloze gevallen waarin zo'n omkering niet mogelijk was. De laatste jaren heb ik zo'n 15 gevallen proberen te keren. In slechts 2 gevallen is het gelukt.'

Waarom doet u de experimenten niet eerst in proefdieren, zoals gebruikelijk is?

'Het probleem is dat de biologie van dieren zich vaak niet vertaalt naar mensen. Vooral op celniveau werken dieren vaak anders. De biologie is volstrekt anders.

'Daarbij: aangezien de subjecten al dood zijn, zijn er geen ethische of juridische kwesties. We recruteren alleen patiënten die anders begraven zouden worden. Vóór de uitvaart vragen we de familie van de patiënt dat we, als zij dat willen, nog een poging willen wagen. Als we falen, dan kan de patiënt worden ontslagen voor de uitvaart.'

Hoe reageert u op mensen die zeggen: kwakzalverij, die dokter doet maar wat?

'Het mooie van wetenschap vind ik kritiek. Zonder kritiek zou de wetenschap niet verder komen. Maar ik doe niets nieuws. Er zijn 20 tot misschien wel 50 publicaties die deze mogelijkheid bespreken en er zijn talloze anekdotische rapporten over de omkeerbaarheid van hersendood. Dus de omkeerbaarheid van hersendood staat al volop op de agenda. Wij willen daarin uitsluitstel geven.'

Maar u wilt dat doen met stamcellen, cellen die in theorie kunnen uitgroeien tot hersencellen. Volstrekt zinloos, zeggen alle neurologen die ik erover spreek. Dood is dood, immers.

'Die stamcellen gebruiken we niet als een of ander wonder, maar als fabriekjes die natuurlijke groeifactoren produceren, om het herstel op gang te brengen. Niet heel anders dan dat je koffie gebruikt om wakker te worden.'

Hoe wordt het onderzoek eigenlijk betaald?

'We financieren het zelf. Ik behoor tot een zeer, zeer rijke familie in India en ik heb een heel actieve praktijk, zodat we voldoende financiering hebben voor onderzoek.'

Maar u werkt in een privékliniek. Moeten de families van de hersendoden dan niet bijbetalen?

'Kom zeg! Helemaal niet, helemaal niet! Geen patiënt hoeft te betalen. We betalen voor het verblijf van de familieleden, we hebben speciale kamers in gasthuizen voor ze geregeld zodat ze tijdens het onderzoek hier kunnen verblijven. Ook het eten is gratis, voor de familie. We zorgen zelfs voor aanvullende verzekering voor de familieleden!'

Ik keek naar uw achtergrond. U heeft op talloze plekken gewerkt: Londen, Berlijn, Praag, Denemarken...

'Ja, ja. We werken op veel plekken en werken met veel centra samen, we reizen veel rond.'

...maar toch kon ik maar een paar wetenschappelijke publicaties van uw hand vinden.

'We hebben nu zeven publicaties op stamcelgebied. Klinisch stamcelonderzoek. En drie boeken.'

Gek, ik kon ze in de wetenschappelijke database PubMed niet vinden. Kunt u misschien de titels mailen?

'Alle publicaties zitten in PubMed. De laatste vijf zitten er nog niet in, want die zijn net vorige maand gepubliceerd. Het duurt soms drie weken. Maar ze zitten allemaal in PubMed.'

U doet ook veel stamcelbehandelingen bij andere ziektes he?

'Nee, geen behandelingen, alleen stamcelonderzoek. We doen klinisch onderzoek bij verschillende indicaties. We bieden geen behandelingen aan wie dan ook aan, we bieden het aan als een klinisch onderzoek.'

Op dat moment valt de telefoon uit - Bansal kondigde al aan dat zijn batterij bijna leeg was. Opnieuw opnemen doet hij niet meer. Het gesprek gaat verder via e-mail.

Ik hoop dat u het niet vervelend vindt en begrijpt dat ik mijn werk als journalist doe, maar kunt u mij de contactgegevens geven van iemand met wie u heeft samengewerkt in Denemarken, Londen, Würzburg en in Glasgow?

'Ik begrijp uw werk als journalist en vind het niet erg. Maar probeert u het zelf uit te zoeken. U zult mijn aanwezigheid in die steden kunnen aantonen en kopieën van de certificaten vinden. Ik hoef me niet te bewijzen, ik vind het een ongepaste vraag in deze context. Ook ik heb zelfrespect.'

Maar zo ingewikkeld kan het toch niet zijn om gewoon de naam van een van uw Europese medewerkers te noemen?

'Het is ook niet ingewikkeld, maar het gaat om principes. Misschien is het een cultuurverschil. Het staat u vrij mijn geloofsbrieven te controleren maar ik ben diep beledigd en ik wens het hierover niet verder meer te hebben.'

Dr Bansal, laten we er niet omheen draaien. Is de conclusie niet gewoon dat u dit allemaal verzint: de prins uit de Golfstaten, de aanstellingen in Osaka, Berlijn en Londen, de protocollen en procedures die u zegt te hebben geschreven? Het spijt me erg, maar als u me niet kunt helpen het tegendeel te bewijzen, kan ik niet anders dan de aanwijzingen die ik nu heb volgen en het zo opschrijven.

'U schrijft maar. Ga vooral uw gang. Ik houd alle juridische mogelijkheden open als het mijn rechten en privileges schaadt. Vriendelijke groet.'

Daarmee eindigt het gesprek. Meerdere mailtjes, telefoontjes, sms'jes en Skypeverzoeken ten spijt, Bansal wilde niet meer reageren op vervolgvragen over onder meer de ethische commissie die het onderzoek zou hebben goedgekeurd en de aantijgingen van de patiënten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.