DE GIDS werken

Waarom je niet gemotiveerder wordt van een bonus en wel van een compliment

Moet je jezelf ’s ochtends uit je bed slepen om op tijd op kantoor te verschijnen? En zit je eenmaal daar je dagen uit? Dan ben je niet de enige. Ongeveer 10 procent van de Nederlandse bevolking is met ‘mentaal pensioen’. Lees hier hoe je je motivatie terugvindt en anderen kunt motiveren.

Een deel van de Nederlanders is met ‘mentaal pensioen’: fysiek wel aanwezig, maar mentaal ergens anders. Beeld Claudie de Cleen

Fysiek wel aanwezig zijn, maar mentaal totaal ergens anders. Herken je dat? Dan ben je misschien wel met ‘mentaal pensioen’, het thema waar gezondheidswetenschapper Jenny Huijs vorige maand aan de Universiteit Utrecht op promoveerde. Zo’n 10 procent van de bevolking telt de dagen, weken, maanden, jaren of zelfs decennia af tot hij met pensioen mag. Zo’n 25 procent is nog niet met mentaal pensioen, maar balanceert op het randje.

Deze mensen voelen zich niet verbonden met hun werk, hebben een geringe interesse in leren, een lagere mate van betrokkenheid en ze ervaren weinig waardering. En dat is problematisch, zegt Huijs. Want het veroorzaakt ziekteverzuim en productiviteitsverlies. Jammer voor je werkgever en de samenleving, en ook niet fijn voor jezelf. ‘Mensen die met mentaal pensioen zijn, missen zaken als structuur, sociale contacten en op termijn misschien wel een stabiel inkomen.’

Huijs deed haar onderzoek onder meer bij de politie en zag dat het voor de betrokken- en bevlogenheid van werknemers vooral belangrijk is dat ze vertrouwen krijgen en serieus worden genomen. Het maakt eigenlijk minder uit wat de interventie is om meer betrokken werknemers te krijgen, als de inbreng van het personeel maar wordt meegenomen’, zegt Huijs. ‘Dus dat kan een cursus voor het hele team zijn, maar bijvoorbeeld ook het besluit dat iedereen wisselend de voorzitter is van een overleg.’

Bureaucratie als drijfveerkiller

Dat is ook de ervaring van de Israëlisch-Amerikaanse gedragswetenschapper Dan Ariely, van wie vorige maand een boek over motivatie in het Nederlands verscheen. Hij benadrukt het belang van vertrouwen om gemotiveerde werknemers te krijgen. Bureaucratie is de voornaamste drijfveerkiller, zo stelt hij. ‘Ik heb niets tegen juristen hoor, maar steeds meer bedrijven timmeren van alles dicht met ingewikkelde contracten’, vertelt hij via Skype. ‘In die contracten staat aan welke regels werknemers moeten voldoen en wat voor boetes ze krijgen als ze zich hier niet aan houden. Hiermee zeg je als werkgever eigenlijk: we vertrouwen je intenties niet.’

Hoe je anderen dan wel motiveert? Dat is een ingewikkelde, zegt Ariely. We gebruiken vaak externe positieve prikkels – denk aan geldbonussen, borrels en bedrijfsuitjes – om de motivatie te verhogen, maar volgens de gedragswetenschapper is dit niet effectief. ‘Een bonus kan even het gewenste effect opleveren, maar daarna zakt de productiviteit in. Je went aan het geld of denkt: ik heb de buit toch al binnen en kan wel even een dag rustiger aandoen.’ Het effect van een compliment is blijvender, zegt hij. Het draait allemaal om erkenning. ‘Als je als werknemer het gevoel hebt dat je inwisselbaar of nutteloos bent, wordt alle motivatie de kop ingedrukt.’

Daarom is eerlijke behandeling ook zo belangrijk, zegt Ariely. Krijg je een laag salaris, dan kan dat vervelend zijn. Maar als ál je collega’s een laag salaris krijgen, maakt het voor je motivatie niet zoveel uit. Het wordt pas echt vervelend als collega’s die hetzelfde werk doen meer betaald krijgen dan jij. 

Informatietijdperk

Dat het creëren van gemotiveerde werknemers steeds belangrijker wordt, heeft alles te maken met het informatietijdperk waarin we leven, zegt Ariely. We werken steeds meer op computers en daarbij is minder duidelijk wat we concreet doen. ‘Bij een baan als hoogleraar of journalist is het niet altijd even inzichtelijk wat iemand aan het doen is’, legt hij uit. ‘Jij kunt dit interview straks in twee uur uitwerken, maar je kunt er ook tien uur over doen. Dat hangt af van de keuzes die je maakt: hoeveel eer wil je uit dit stuk halen? Hoe belangrijk is het voor jou en hoe groot is je interesse? Er zit een kloof tussen het minimum dat je kunt doen om je baan te behouden en het maximale dat je kunt doen als je echt enthousiast bent over je werk.’ 

Ariely trekt een vergelijking naar liefdesrelaties. Waarom hebben we in relaties doorgaans veel voor elkaar over, terwijl we hier niet voor betaald krijgen en er geen duidelijk contract is waarin staat wat je wel en niet voor de ander doet? ‘Dat is omdat je verbondenheid voelt, een langetermijnvisie deelt en geïnteresseerd bent in elkaar.’

Zo zouden werkgevers hun personeel ook veel meer moeten benaderen, vindt Ariely. Want een plek waar niemand zich gemotiveerd voelt, is een verschrikkelijke plek om te zijn. ‘Werknemers zijn niet blij, de baas is niet blij, de productiviteit is laag en het bedrijf haalt slechte resultaten. Er zijn zoveel werkplekken waar niet wordt nagedacht over motivatie. Iedereen lijdt daaronder. Dat is toch zonde?’

Hoe vind je je motivatie terug?

‘Probeer het bespreekbaar te maken zodra je je niet meer gemotiveerd voelt, hoe lastig dat ook is’, zegt Huijs. ‘Toen ik voor mijn onderzoek met werknemers sprak, kende iedereen wel een collega die niet meer gemotiveerd was, maar het ging nooit over henzelf. Het taboe is groot, dus naar de werkgever stappen, durven veel mensen niet. Maar misschien is er wel een directe collega om het mee te bespreken? Of iemand van de hr-afdeling?’

Bedenk ook: hoe komt het dat je geen motivatie kunt opbrengen? ‘Ligt het aan je werk of aan je privésituatie? Als het door iets uit de privésfeer komt, kun je wel een andere baan zoeken, maar dat lost weinig op.’

Vraag jezelf ook af: waar krijg je wel energie van? ‘Waarschijnlijk ben je niet altijd al gedemotiveerd naar je werk gegaan?’, zegt Huijs. ‘Waarom is dit nu wel zo? En hoe kun je dit verbeteren?’

Zijn er bijvoorbeeld taken bijgekomen die je niet leuk vindt om te doen? Of taken van je afgenomen die je juist zo leuk vond? Dan kan job crafting een oplossing zijn, zegt Huijs. ‘Dit houdt in dat je samen met je team gaat kijken welke werkzaamheden je energie geven en welke niet. Zijn er werkzaamheden die een collega niet leuk vindt en jij wel, of andersom? Dat kun je misschien een uitwisseling doen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden