De GidsKrabbenmand

Vrouwen, help elkaar omhoog op de werkvloer. Daar word je zelf ook succesvoller van

Door andere vrouwen te helpen, breid je je netwerk uit, bouw je aan je eigen gunfactor en help je dus niet alleen heel nobel een ander, maar ook jezelf.Beeld Melissa de Gier

Vrouwen kunnen het elkaar behoorlijk lastig maken op de werkvloer. Door nare dingen over een succesvolle collega rond te bazuinen bijvoorbeeld, uit angst voor concurrentie. Anderzijds groeit het aantal netwerkclubs voor vrouwen. Slim, want door elkaar verder te helpen, help je ook jezelf.

Ze weet niet goed wat het is, maar ze krijgt nagenoeg alleen haatberichten van vrouwen, zegt zangeres Merel Baldé (Merol) in het boek Krabben, van vrouw tot vrouw. ‘Als ik op televisie ben geweest zijn het mannen die me toevoegen op Facebook als vriend, terwijl ik nare reacties lees van vrouwen.’ Zelf was ze ook geen heilige als het aankomt op vrouwen supporten. Zo wilde ze een tijdje niet samenwerken met andere vrouwen uit angst dat zij dan de minst leuke zou zijn. Ze schrok zo van haar eigen uitspraak hierover, dat ze 180 graden draaide. ‘Ik denk dat nu écht niet meer, zou juist heel graag eens met een vrouw samenwerken.’

Wat is de krabbenmand?

Het krabbenmandeffect wordt het genoemd, dat onderuithalen van vrouwen onderling. Een krab kan in z’n eentje namelijk prima uit een mand klimmen, maar als er meerdere in zitten, wordt-ie naar beneden getrokken door z’n soortgenoten. Journalisten Daan Borrel en Milou Deelen schreven er een boek over. In Krabben, van vrouw tot vrouw onderzoeken de twee aan de hand van brieven naar elkaar en gesprekken met deskundigen en feministen de onderwerpen waarop vrouwen elkaar het hardst afrekenen: van seksualiteit tot moederschap en werk.

Wie het heeft over vrouwen die elkaar dwarsbomen op het werk, heeft het al snel over het fenomeen van Queen Bees: topvrouwen die hun vrouwelijke ondergeschikten het leven zuur maken, omdat ze zo de enige vrouw in het bestuur of de directie blijven. Ze houden andere vrouwen klein uit angst om hun positie in de mannenwereld te verliezen, zo blijkt uit verschillende onderzoeken. 

Maar het zijn niet alleen vrouwen aan de top die zich schuldig maken aan dit gedrag. In Krabben, van vrouw tot vrouw denkt Borrel terug aan een gesprek dat ze had met een vrouw uit Rotterdam-Zuid die haar manicure deed. ‘Ze vertelde me dat ze heel erg werd ‘gekrabd’ toen ze bij de Primark werkte, dat ze daardoor zelfs is ontslagen. Zij werkte harder dan de rest, vertelde ze, en omdat die vrouwen bang waren dat ze ook zo hard als zij moesten werken, gingen ze nare dingen over haar rondbazuinen.’

Concurrentiestrijd tussen vrouwen

Ondernemer Emilie Sobels herkent het wel, het beeld dat van vrouwen wordt geschetst. Voor ze haar eigen bedrijven oprichtte, werkte ze bij een start-up in de modebranche. ‘Daar heerste een competitieve sfeer onder de vrouwen. Het voelde alsof we elkaars concurrenten waren en allemaal een goede indruk moesten maken op de gezamenlijke manager’, vertelt ze.

Inmiddels zet ze zich juist in voor female empowerment. Sobels richtte Hashtag Workmode op, een co-working space voor vrouwen op vijf locaties, verspreid over Nederland. Ook organiseert ze het business event The Self-Made Summit en schreef ze verschillende boeken over vrouwen en succes, waaronder Babe, you got this. en The self-made guide dat 7 juli verschijnt.

De weg uit de krabbenmand: samenwerken

Toen ze Hashtag Workmode oprichtte, wist Sobels één ding zeker: de sfeer op de kantoren moest goed zijn. Volgens eigen zeggen is dat gelukt en wordt er nooit ‘gekrabd’ op de werkplekken. ‘Huurders zeggen vaak tegen me dat ze verbaasd zijn dat er helemaal geen concurrentiestrijd is op de kantoren, dat het voelt als een warm bad vanaf het moment dat je binnenkomt en dat dat echt een uitzondering is op een plek met zoveel vrouwen.’

Echt gek is het niet dat de vrouwen van Hashtag Workmode elkaar weten te vinden. Wat de mannen met hun old boys network al veel eerder doorhadden, werkt ook hier: door andere vrouwen te helpen, breid je je netwerk uit, bouw je aan je eigen gunfactor en help je dus niet alleen heel nobel een ander, maar ook jezelf. Onlangs bleek dit ook uit onderzoek van de University of California: vrouwen die nauwe banden onderhouden met ongeveer drie andere vrouwen hebben hogere en beter betaalde functies dan vrouwelijke leeftijdsgenoten die niet zo’n warme band hebben met andere vrouwelijke professionals. 

Sobels zegt dat ze er altijd op heeft gehamerd dat alle vrouwen zich welkom moeten voelen bij Hashtag Workmode. ‘Dat heb ik het team altijd op het hart gedrukt. Ook moedigen we samenwerken tussen huurders enorm aan: door middel van ons online communityplatform, waar huurders elkaar kunnen vinden en gemakkelijk contact kunnen leggen, maar ook door het organiseren van masterminds. Wanneer iemand haar eerste dag op kantoor heeft, neemt een van onze medewerkers die persoon onder haar vleugels om haar te introduceren bij de rest van de groep. Dat levert altijd een warm welkom op. We zijn ons ervan bewust dat het juist deze warme en hechte community is die ons onderscheidt van andere co-working spaces.”

Hoewel veel zaken die de vrouwen bij Hashtag Workmode doen om de leden zich onderdeel te laten voelen van de groep op natuurlijke wijze zijn ontstaan, wil Sobels de regels over de bedrijfscultuur binnenkort wel vastleggen in een ‘culture code’. Het bedrijf blijft groeien, dan is het belangrijk dat iedereen volgens dezelfde regels blijft communiceren. ‘Een van de dingen waar we ons op willen focussen in een culture code is inclusiviteit: hoe zorgen we er voor dat iedereen, los van religie, culturele achtergrond of voorkeuren, zich welkom, gezien en gehoord voelt?’

Vrouwelijke netwerken: elkaar en jezelf helpen

Ook Lotte Rensen had al snel door dat netwerken haar verder zou kunnen helpen in haar carrière. Als pas afgestudeerde liep ze traditionele netwerkevents af, maar daar stond ze tussen de oudere mannen. Van andere vrouwen ontving ze ook weinig steun. Daarom richtte ze in 2011 het netwerk Ambitieuze Meisjes op met een gelijknamige Facebookgroep, waar inmiddels 40 duizend vrouwen lid van zijn. Ze won hiermee in 2017 de Viva400 award in de categorie wereldverbeteraars en ze werd genomineerd voor de Joke Smit-aanmoedigingsprijs. In plaats van elkaar tegenwerken, wilde ze juist dat vrouwen zouden inzien dat ze met samenwerken veel verder zouden komen.

‘Grappig dat het nu over het krabbenmandeffect gaat, want dat was voor mij een van de redenen om destijds Ambitieuze Meisjes op te richten,’ vertelt ze. In de Facebookgroep is de sfeer positief. Er worden soms wel duizend berichten per maand geplaatst. In de berichten vragen vrouwen elkaar vaak advies bij zakelijke kwesties. Ook komen er veel vacatures voorbij. Vacatures bij bedrijven waar de leden zelf werken. ‘Ze helpen dus actief een andere vrouw ‘naar binnen’. Dit is ook één van onze groepsregels; dat je alleen vacatures mag plaatsen van een organisatie waar je zelf werkzaam bent en niet als recruiter.’ Het gaat eigenlijk nooit mis. ‘We modereren wel streng hoor, maar vooral op andere richtlijnen. Zo mag je in de groep geen acquisitie plegen.’

Toen Rensen bijna tien jaar geleden begon met Ambitieuze Meisjes was ze nog uniek, inmiddels schieten de netwerkclubs en community’s voor vrouwen als paddestoelen uit de grond. ‘De afgelopen twee jaar ging het hard. Wat opvallend is: eerst zagen die clubs elkaar als concurrentie, maar inmiddels werken we samen en zoeken we verbinding met elkaar.’

Genoeg succes voor iedereen

Vrouwen trekken elkaar dus heus niet alleen maar aan de haren de krabbenmand weer in. Volgens Rensen helpt het ook dat er steeds meer beleid komt om het glazen plafond te doorbreken, zoals het vrouwenquotum en het uitbreiden van het partnerverlof. ‘Doordat er meer ruimte komt voor vrouwen, wordt het krabbenmandeffect vanzelf minder’, zegt ze.

Rensen denkt namelijk, net als Borrel en Deelen, dat het krabbenmandeffect deels wordt veroorzaakt doordat vrouwen zich in een symbolisch ondergeschikte positie bevinden. Zoals cultuurwetenschapper Margriet van Heesch verwoordt in het boek: ‘Als je al zwak staat, hard moet vechten voor je positie, dan wordt ieder ander die ook zwak staat een bedreiging.’ Borrel beschrijft het als: ‘Wanneer een andere vrouw macht pakt, zien we hen onbewust als een soort indringers. Om dit gevoel van concurrentie maar niet te hoeven voelen, maken we andere, sterke vrouwen onschadelijk door hun kwetsbaarheden of zwakheden te etaleren – zo hoeven we niet te dealen met ónze machteloosheid of onzekerheid.’

Het doet denken aan de schaarstementaliteit van leiderschapsgoeroe Stephen Covey. De meeste mensen denken volgens Covey dat er in het leven maar één koek te verdelen is en als iemand een groot stuk neemt, iemand anders automatisch een kleiner stuk krijgt. Door die mentaliteit ontstaat al snel het gevoel dat wanneer het de ander voor de wind gaat, henzelf iets wordt ontnomen. Wie daarentegen denkt vanuit een overvloedmentaliteit, denkt dat er genoeg is voor iedereen. Zo ontstaan nieuwe mogelijkheden en meer creativiteit.

FACEBOOKGROEP DE WERKGIDS

Hoe kun je efficiënter werken? Hoe pak je het aan als je een nieuwe baan wil? En hoe sla je je door een functioneringsgesprek heen? In de Facebookgroep de Volkskrant Werkgids delen we artikelen over werk en carrière. Meld je aan en deel zelf ook vragen en tips.

Langzaam het patriarchale systeem veranderen

Borrel en Deelen wijzen ook naar de patriarchale structuren in de samenleving als oorzaak van het krabbengedrag. De mand met de krabben staat symbool voor het patriarchaat: een samenleving georganiseerd dóór en vóór mannen. Een samenleving waar op vrijwel alle topplekken de man de uiteindelijke baas is. Om mannen de baas te laten zijn, moeten vrouwen als minderwaardig worden neergezet. De vrouwen houden dit zelf in stand, zodat de machtige mannen (de krabbenvissers) niet eens op de mand met krabben te hoeven letten, want ze blijven er toch wel in.

Ook historica Els Kloek stipt in Krabben, van vrouw tot vrouw aan dat de krabbenmand een gevolg is van een cultuur van patriarchaal denken. De cultuur waarin de man de baas was, daar leven we al duizenden jaren in, meent ze. ‘Dat wordt pas de laatste honderd, honderdvijftig jaar niet meer gepikt. Maar dat denken zit diep in ons systeem en in onze cultuur. Kijk bijvoorbeeld hoeveel verwijten voormalig minister Jeanine Hennis-Plasschaert naar haar hoofd geslingerd kreeg, juist van vrouwen: ze zou te leuke kleren dragen, haar lippen hebben laten doen. Vreselijk. Zij was een verrader. Hier zag je hoe de krabbenmand werkt: hoho, denken andere vrouwen, macht hebben en er nog mooi uitzien ook: dat is onacceptabel.’

Voormalig-Minister van Defensie Jeanine Hennis-Plasschaert arriveert in haar Audi-dienstauto op het Binnenhof.Beeld ANP Lex van Lieshout

Sobels heeft wel het idee dat dit aan het kantelen is. ‘De eerste vrouwen die doorstroomden naar de top van het bedrijfsleven, hadden masculiene eigenschappen nodig. Als ik zie hoe iedereen elkaar bij Hashtag Workmode verder helpt, dat is het tegenovergestelde van ‘krabben’.’

Rensens doel is het systeem nog verder te veranderen. Met een nieuwe onderneming, stichting ‘AM | Talent dat het maakt’, gaat ze zich behalve op vrouwelijke professionals richten op werkgevers en beleidsmakers. Omdat het verbinden van alle schakels volgens haar de weg is om de werkvloer echt gezonder, veiliger en kansrijker te maken voor vrouwen in Nederland.

Niet krabben maar duwen: zo help je vrouwen wél verder

Lotte Rensen van het platform ‘AM | Talent dat het maakt’ en Emilie Sobels van Hashtag Workmode geven tips hoe je elkaar als vrouwen kunt steunen op de werkvloer. Dat kan ook prima zonder dat je aan de top van een organisatie staat.

- Durf een andere vrouw credits te geven. Lotte Rensen maakte mee dat vrouwelijke collega’s, hoger in de rang dan zij, met de eer van haar werk gingen strijden. Zelf let ze altijd goed op dat ze anderen credits geeft voor hun werk. ‘Dit is iets dat je zelf kan doen als medewerker of ondernemer om andere vrouwen te steunen. Durf in een vergadering openlijk een compliment te geven aan een andere vrouw.’

- Ook geeft ze de tip om andere vrouwen aan te moedigen als er bijvoorbeeld een functie vrij komt in de organisatie. ‘Vrouwen zijn geneigd om zichzelf kleiner te maken, ze denken al snel dat ze iets niet kunnen. Moedig collega’s daarom aan om te solliciteren voor die interne functie of promotie.’

- Wees een mentor voor andere vrouwen. Rensen: ‘Dat kan ook prima als je geen leidinggevende rol hebt. Je kunt je bijvoorbeeld ook over stagiaires ontfermen en hen coachen.’

- Emilie Sobels tipt nog om je vooral bewust te zijn van je eigen gedrag en dat van anderen. ‘Tuurlijk maak ik me ook wel eens schuldig aan een nare opmerking over een andere vrouw. Dan probeer ik stil te staan bij waarom ik dat deed en waar die gedachten vandaan komen. Soms heb je een oordeel zonder alle feiten te kennen. Je mag ook best vriendinnen erop aanspreken als je merkt dat ze veroordelend over andere vrouwen spreken.’

- Onderzoek of je kunt samenwerken met andere vrouwen. Ik geloof er heilig in dat dat de sleutel is tot succes en dat je daardoor sneller je doel kunt bereiken. Ook en juíst met initiatieven die misschien op het eerste gezicht als concurrentie aanvoelen.

Wat je moet weten over de carrièrekloof (en wat je kunt doen om die te dichten)

In de nabije toekomst worden bedrijven door middel van regelgeving gedwongen meer vrouwen aan de top te krijgen. Niet alleen zitten er veel minder vrouwen op topposities, ze verdienen gemiddeld ook nog eens een stuk minder dan mannen. Zo blijkt uit het Nationaal Salarisonderzoek van Intermediair en Nyenrode uit 2019 dat in het bedrijfsleven een vrouw die hetzelfde werk doet als een man, gemiddeld 7 procent minder salaris krijgt. Bij de overheid is dit 5 procent minder. Wil je weten of je genoeg verdient? Vul dat het Salariskompas van Intermediair in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden