De Gids Stress

Pottenbakken, lezen, hardlopen: waarom je een hobby moet zoeken als je er nog geen hebt

Waarom raken we de hobby’s uit onze kindertijd kwijt? Beeld Archief Tzenko

Waar je als kind een eindeloze reeks aan hobby’s hebt, lijk je die als volwassene kwijt te raken. We worden opgeslokt door werk, kinderen grootbrengen en andere verantwoordelijkheden. Maar is dat erg? Moeten we weer massaal flippo’s gaan sparen?

Het was een van de eerste en belangrijkste vragen in vriendenboekjes vroeger: ‘Wat zijn je hobby’s?’ Het stippellijntje dat voor het antwoord bestemd was, was altijd te kort om al die hobby’s – gymmen, dansen, toneelspelen, judoën, tekenen, badmintonnen – op kwijt te kunnen. Inmiddels ben ik 32 en kan ik me niet eens meer herinneren wat mijn laatste hobby was. En als ik het mijn vrienden en collega’s vraag, blijken die al net zo hobbyloos. Raak je, naarmate je ouder wordt, je hobby’s kwijt? En moeten we daar iets aan veranderen?

Eerst maar eens over dat begrip hobby. Van Dale beschrijft het als ‘een ontspannende bezigheid voor in de vrije tijd, een liefhebberij’. Psycholoog Saskia de Bel, die meewerkte aan een onderzoek aan de TU Eindhoven over de relatie tussen werkstress en vrijetijdsbesteding, spreekt vanwege de kneuterige associatie met het woord hobby liever over vrijetijdsbesteding. ‘Anders denk je meteen aan de jaren vijftig en macramé.’ Vrijetijdsbesteding omschrijft zij als: ‘Iets wat je leuk vindt om te doen. Waarin je je kunt verliezen. Iets wat je niet doet om iets te bereiken, maar leuk voor de leuk.’ Organisatiepsycholoog Gerdy Geersing, die onder meer het Grote Inspiratie Doeboek schreef, voegt daaraan toe: ‘Door het gebruiken van je talenten en door te doen wat je leuk vindt, kun je bovendien in een flow raken. Oftewel: zo geconcentreerd bezig zijn en er zo in opgaan, dat je de tijd even vergeet.’

Gelukshormoon

Tijdverdrijf dus, maar wel belangrijk tijdverdrijf. Want, zo vertelt De Bel, dankzij hobby’s hebben we minder last van stress, is er sprake van een betere werk-privébalans en wordt stress eerder afgebroken. Stress en vermoeidheid op het werk komen niet alleen doordat we te hard werken, maar vooral ook doordat we daarna niet opladen. ‘Door vrijetijdsbesteding ontspannen we, brengen we het energieniveau weer op peil en maken we geluks- en anti-verouderingshormonen aan’, legt ze uit. ‘Dat betekent overigens niet dat hobby’s de stress op je werk volledig kunnen compenseren’, voegt Geersing daaraan toe. ‘Het is vooral ook belangrijk dat je je talenten in je werk kwijt kunt en daar plezier en voldoening uithaalt.’

Onze V-vlogger probeerde allerlei hobby’s uit, zoals pottenbakken. Is dit het nieuwe yoga?

Te druk?

Bewijs voor de ontspannende werking van interesses ziet De Bel in de ‘hartcoherentietrainingen’ die ze geregeld geeft. ‘Als deelnemers denken aan iets dat zij ontspannend vinden, zoals een mooie plek in de natuur, zie je dat hun hartritmevariabiliteit beter wordt. Oftewel: de tijdsintervallen tussen de hartslagen laten een gelijkmatiger patroon zien. Als ze vervolgens aan een stress-situatie op werk denken, wordt het hartritme ongelijk en onregelmatig. Die afleiding opzoeken, door bijvoorbeeld de natuur in te gaan als je een natuurliefhebber bent, is dus belangrijk. Helaas zien we een hobby als een luxe en is dit het eerste dat sneuvelt zodra we het druk hebben.’

Maar hebben we het echt te druk voor een hobby? Volgens cijfers van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) valt dat wel mee. We hebben zo’n 44 uur per week vrij te besteden en dat aantal is in de afgelopen tien jaar nauwelijks veranderd. Een ruime meerderheid, 70 procent van de Nederlanders, is tevreden met het aantal uur dat je per week kunt lanterfanten.

Klinkt positief dus, maar dat hangt wel af van in welke leeftijdsgroep je je bevindt, zegt Andries van den Broek, wetenschappelijk medewerker van het SCP. ‘We hebben in Nederland te maken met vergrijzing. Senioren hebben veel vrije tijd, terwijl tweeverdieners met thuiswonende kinderen het met de minste vrije uren moeten doen. Zij zitten in wat we noemen ‘het spitsuur van het leven’.’ Zo hebben jongvolwassen in de categorie 18-34 jaar 40,1 uur om te recreëren en is 41 procent hier ontevreden over.

Avondje zappen

Daar komt nog eens bij dat ongeveer de helft van die ‘vrije uren’ niet als vrije tijd wordt ervaren, zegt Van den Broek. ‘Als je met je kinderen naar opa en oma rijdt, is dit dan vrije tijd? Of als je moet reizen naar een concert dat je graag wilt zien? Het antwoord is ja, maar zo voelt dat waarschijnlijk niet. Veel mensen tellen voor de buis hangen ook niet mee.’

Dat laatste is nu juist wat we het allerliefste doen. In 2018 besteedden we per dag gemiddeld 3 uur en 15 minuten aan uitsluitend media. Als we daar de tijd bij optellen dat we media gebruiken tijdens andere activiteiten (autorijden, eten, het huis opruimen) komen we volgens het SCP zelfs uit op 8 uur en 23 minuten per dag. Maar mogen we dit mediagebruik tot hobby rekenen?

‘Niet in de zin van: ik plof op de bank en ga een avondje zappen’, zegt De Bel. ‘Maar als je gericht naar iets kijkt en geniet, dan zeker wel. Uit onderzoek blijkt zelfs dat naar sport kijken eenzelfde effect heeft op stressverlaging als sporten zelf. Je bent in een andere wereld, geniet ervan, gaat er helemaal in mee, raakt in vervoering en het is iets wat je interesseert. Als je live naar een wedstrijd gaat, komt daar nog eens een sociale component bovenop.’

Puzzelen mag tegenwoordig ook weer:

Passief versus actief

Zo bezien zijn we misschien minder hobbyloos dan we denken. Want wie houdt er niet van muziek luisteren, films, documentaires of series kijken of naar een podcast luisteren? ‘Je hoeft niet per se zelf muziek te maken om het een hobby te noemen’, zegt ook Van den Broek. ‘Een interesse in muziek is dat ook al. Dat voelt misschien niet zo actief, maar een muziekwetenschapper zal ontkennen dat het luisteren naar muziek passief is. Daarbij hou je misschien wel in de gaten welke albums er uitkomen of bezoek je concerten samen met je vrienden.’

Geruststellende woorden: een hobby hoeft dus veel minder actief te zijn dan wat ik op voorhand dacht. Ook mijn theater- en concertbezoek mag ik als hobby rekenen. Zijn we dan, volledig in lijn met de prestatiemaatschappij, teveel eisen aan de hobby gaan stellen?

Misschien wel, zegt De Bel. ‘Terwijl: een hobby hoort puur iets te zijn wat je doet omdat je het leuk vindt. Dat kan dus van alles zijn en – heel belangrijk – je hoeft er niet in te excelleren. Het is menselijk om doelen na te streven en dat is ook goed, maar zorg ervoor dat je hier niet in doorslaat. We hebben nog nooit zoveel meetlatten gehad als tegenwoordig. Als je vroeger in een kleine gemeenschap woonde, kon je prima de beste pianist van het dorp worden. Nu kunnen we ons meten met de hele wereld en ben je dus nooit meer de beste.’ Is dat erg? Nee, dus. Een hobby mag nutteloos zijn. Juist dat nutteloze maakt ’m zo nuttig.

Hoe vind je een hobby?

Zoek naar wat je energie geeft 

‘Bij een hobby gaat het om een activiteit die je energie geeft’, zegt organisatiepsycholoog Gerdy Geersing. ‘Dat hoeft dus niet iets te zijn waar je goed in bent. Er zijn allerlei boeken, vragenlijstjes en online-tests waarmee je kunt ontdekken wat je interesses zijn en wat je inspireert.’ Daarnaast is het raadzaam gewoon eens wat dingen uit te proberen, zegt Geersing. ‘Als je al in een bepaalde richting denkt, bezoek dan sites over dat onderwerp. Laat je inspireren.’

Ga terug naar je kindertijd

‘Bedenk: wat vond ik als kind leuk?’, zegt Geersing. ‘In de psychologie noemen we dit de biografische methode. Waarom ben je er na je kindertijd eigenlijk mee gestopt? Omdat je andere interesses ontwikkelde of misschien wel door prestatiedruk? Dat je naarmate je ouder werd dacht: ik ben er toch niet zo goed in? Inmiddels kun je het misschien los van je kwaliteiten zien en zie je vooral het plezier van toen. Zo ben ik sinds kort weer met ballet begonnen en begrijp ik weer helemaal waarom ik het zo leuk vond.’ Soms is het ook minder letterlijk, zegt Geersing. ‘Iemand die vroeger flippo’s verzamelde, zal dit nu niet meteen weer gaan doen. Maar het kan wel betekenen dat je van verzamelen houdt.’

Denk groot

Vraag jezelf eens af: als er geen beperkingen zouden zijn in het leven, wat zou je dan willen doen? Wat is je ‘wilde plan’, zoals Geersing het noemt. ‘Veel mensen hebben bijvoorbeeld de droom een eigen koffiezaak of bed-and-breakfast te beginnen. Vraag jezelf dan af: waar staat dat voor jou voor? Wil je op een heel concrete manier iets betekenen voor anderen, bijvoorbeeld? Misschien kun je dan denken aan vrijwilligerswerk. Vind je het leuk om met eten bezig te zijn? Misschien is een kookclub dan iets voor je. Of gaat het je echt om de horeca? Loop dan eerst eens een dag per week mee in een koffietentje.’

Vervlecht activiteiten met elkaar

Heb je het druk? Denk dan creatief na en probeer activiteiten met elkaar te vervlechten, adviseert psycholoog De Bel. ‘Stel je houdt van de natuur en hebt jonge kinderen. Ga dan met die kinderen de natuur in. Als je van schilderen houdt, pak dit dan samen met je kinderen op. Of, als ze hier nog te jong voor zijn, wissel de verf in voor krijt. En als je graag Spaans wil leren, kun je je naar Spaanse les haasten, maar je kunt ook besluiten elke week een Spaanse film zonder ondertiteling te kijken. Want zodra je moet haasten om bij zo’n les te komen, schiet het zijn doel alweer voorbij.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden