De GidsVakantiedagen

Neem die vakantiedagen maar op, het is goed voor je carrière en gezondheid

Vakantiedagen opsparen voor als het ooit weer mogelijk is zonder mondkapje en op minder dan anderhalve meter afstand de wereld over te reizen? Of toch maar toegeven aan de werkgever en vakantie vieren in de achtertuin? Hoe jammer het ook klinkt: dat laatste is echt het beste idee. Niet alleen voor de baas, maar ook voor jezelf.

Beeld Matteo Bal

Het plan was om een ouderwets voor- en tegenlijstje te maken. Maar al snel bleek dat de opsomming met redenen om vakantiedagen in 2020 wél op te nemen een stuk langer werd dan de lijst redenen om het niet te doen. Ja, ook als je iedere dag thuis werkt en op een vrije dag in datzelfde huis zit, wegen de voordelen op tegen de nadelen:

Het is beter voor je gezondheid

Voor jezelf doe je er goed aan niet stug door te werken. Alleen ‘s avonds op tijd stoppen met werken en de weekenden gebruiken om te ontspannen is niet genoeg om op te laden. ‘Je hebt zowel weekenden als vrije dagen nodig om uit te rusten’, zegt arbeids- en organisatiepsycholoog doctor Jessica de Bloom van de Rijksuniversiteit Groningen. Ze deed onderzoek naar de effecten van vakantie op het welbevinden en de gezondheid van werkenden en schreef het boek De kunst van het vakantievieren (2012).

‘Het is natuurlijk lastig te onderzoeken wat de gevolgen zijn van nooit vrij nemen, want je kunt moeilijk mensen verbieden om vakantie te nemen. Maar in de Verenigde Staten mogen werkgevers helemaal zelf bepalen hoeveel vrije dagen werknemers hebben. Daar zien we dat mensen meer risico lopen op hart- en vaatziekten als ze lange tijd geen vrij nemen.’

Ook thuis rust je prima uit

Zelf onderzocht De Bloom of mensen beter uitrusten als ze een paar dagen weg gaan in eigen land of als ze thuis blijven. ‘Er waren niet veel verschillen. Thuis kom je natuurlijk eerder in de verleiding om huishoudelijke klusjes te doen en als je op vakantie bent ga je sneller uit eten in plaats van te koken. Toch bleek dat je ook prima thuis tot rust kunt komen.’

Reisstress is er natuurlijk ook niet bij een staycation. Die onrust (van het reizen) blijkt nou net een reden dat sommige werkenden níet uitgeruster terug op de werkvloer verschijnen, blijkt uit een studie van the Institute for Applied Positive Research onder vierhonderd reizigers.

Je wordt proactiever (en een leukere collega)

Volgens De Bloom zijn werknemers na een vakantie niet per se beter in hun werk, maar zijn ze wel meer geneigd om nét een tandje extra bij te zetten. ‘Ook als je niet vrij neemt doe je nog wel gewoon je werk, maar die extra dingen, een collega helpen bijvoorbeeld of een luisterend oor bieden, daar beknibbel je op als je gestrest bent. Wie zich uitgerust voelt, is leuker en aardiger en vertoont meer extra-role gedrag’, zegt ze. (Gedrag dat vaak van belang is voor de samenhang in een organisatie, maar niet valt onder de functie-omschrijving, red.)

Hoeveel vakantiedagen hebben we?

Dat hangt af van hoeveel je werkt. Je werkweek keer vier is het aantal vakantie-uren dat je minimaal krijgt, dat is wettelijk geregeld. Werk je 25 uur per week, dan is dat 100 uur vakantie per jaar. Wie in Nederland 40 uur per week werkt, heeft daarom recht op tenminste 20 vakantiedagen per jaar, uitgaande van een 8-urige werkdag.

Veel werkgevers wijken echter af van het wettelijk minimum, waardoor het gemiddelde in Nederland ligt op 25,6 vakantiedagen per jaar, blijkt uit cijfers van Intermediair. Dat is minder dan in bijvoorbeeld Italië, Duitsland of Denemarken, waar het gemiddelden respectievelijk 28 en 30 vrije dagen is. Per branche zijn er in Nederland overigens grote verschillen. Dit zijn de sectoren met de meeste vrije uren.

Werknemers die hun vakantiedagen opnemen zijn over het algemeen succesvoller

Dat blijkt tenminste uit onderzoek door de U.S. Travel Associaton in samenwerking met onderzoeksbureau Oxford Economics. Goed, die partij wil werknemers natuurlijk overhalen om op vakantie te gaan, maar de resultaten zijn toch interessant. Mensen die al of bijna al hun vakantiedagen opnemen, zijn 28 procent gelukkiger met hun werkgever en met hun baan.

Uit ander onderzoek van de organisatie bleek dat werknemers die veel vakantiedagen opnemen, eerder in aanmerking komen voor een promotie. Een verklaring is dat werkgevers denken dat werknemers van vakantie gelukkiger en dus productiever worden. Al kan het natuurlijk ook zijn dat zelfverzekerde werknemers in hogere functies nou eenmaal makkelijker vakantiedagen opnemen dan werknemers in lagere functies, die onzeker zijn over hun baan.

Je hebt die rust echt nodig nu

De stress van iedere ochtend op tijd op tijd op werk komen, je haasten, in de file staan of in een propvolle trein, is dan misschien weggevallen voor thuiswerkers, onderschat niet hoe vermoeiend de huidige situatie is, vindt De Bloom. ‘Vooral werknemers met kleine kinderen worden extra belast, maar ook zorgen over dierbaren en de angst voor het coronavirus hebben impact op je leven. Gun jezelf daarom rust tussendoor.’

Veel werkgevers zijn er blij mee

Werkgevers willen graag dat we in ieder geval niet ál onze vakantiedagen opsparen. Want straks wil iedereen tegelijkertijd vrij en dat kan niet. En vakantiedagen hebben een financiële waarde die drukt op de balans. De dagen kunnen deels uitbetaald worden aan de werknemer als-ie daarom vraagt of als hij of zij uit dienst gaat (hier zijn wel een aantal voorwaarden aan verbonden). Dat kan voor ondernemers flink in de kosten lopen.

Volgens een enquête van werkgeversvereniging AWVN heeft 58 procent van de werkgevers een beroep gedaan op werknemers om vakantiedagen vooral wel op te nemen. Niet alle bedrijven pakken dat even handig aan. Sommige werkgevers dreigen bijvoorbeeld dat ze de verlofuren toch wel afschrijven, of je nu doorwerkt of niet. (Mag dat? Nee dat mag niet, maar wat doe je eraan?)

Wat kun je het beste doen tijdens je coronavakantie?

Doe vooral iets wat jijzelf leuk vindt, zegt arbeids- en organisatiepsycholoog Jessica de Bloom. Het maakt niet uit of dat lezen, sporten of in de zon liggen is. ‘Het is wel belangrijk dat je een herstelervaring hebt’, legt ze uit. Er zijn verschillende ingrediënten om zo’n herstelervaring te bereiken. Neem afstand van je werk en doe iets ontspannends, maar wel iets dat ook uitdagend is. Ook betekenisvolle ervaringen kunnen helpen om tot rust te komen, net als iets doen waar je een saamhorigheidsgevoel van krijgt. Ook dat je autonomie hebt en dus zelf kunt bepalen wat je gaat doen, is belangrijk voor een herstelervaring. Lukt het je niet goed afstand te nemen van je werk nu je vakantie viert op je nieuwe kantoor? De Bloom tipt: ‘Berg dan al je werkspullen helemaal op. Zelf de-installeer ik altijd de app van mijn mailbox als ik vrij ben.’

Toch doorwerken?

Dat kan natuurlijk. In principe kan niemand je verplichten om vakantiedagen op te nemen. Maar de (wettelijke) vakantiedagen verlopen wel na anderhalf jaar, dus op 1 juli 2021. Voor bovenwettelijke vakantiedagen geldt dat die maximaal vijf jaar meegenomen kunnen worden.

Vakantiedagen uit laten betalen kan niet zomaar. Wettelijke vakantiedagen die je niet hebt opgenomen, kunnen alleen aan het einde van een contract worden uitbetaald. Bovenwettelijke vakantiedagen mag je door de werkgever laten afkopen. De werkgever moet hier wel akkoord mee gaan, de werknemer en werkgever kunnen elkaar hier niet toe verplichten.

Wat kun je het beste doen met je vakantiegeld?

Uiterlijk eind juni wordt de jaarlijkse vakantiebonus van 8 procent van je jaarsalaris uitgekeerd. Die reis die je op de planning had, zit er waarschijnlijk niet in dit jaar. Financieel expert Paul van der Kwast geeft aan Intermediair.nl tips wat slim is om te doen met je vakantiegeld.

Op zoek naar een nieuwe baan tijdens de coronacrisis? 

Wat als je nu een baan zoekt? 2020 zou hét jaar worden om van baan te veranderen. Er waren immers vacatures in overvloed en bedrijven trokken alles uit de kast om sollicitanten te lokken. Is het inmiddels kommer en kwel voor werkzoekenden? Experts geven sollicitatietips.

Door je cv op Intermediair te plaatsen ben je direct vindbaar voor werkgevers die op zoek zijn in de cv-database naar geschikte kandidaten voor hun vacatures. Daarnaast kun je met je geplaatste cv ook snel solliciteren naar interessante vacatures in de vacaturebank.

Meer lezen over werken en carriere? In de Facebookgroep de Volkskrant Werkgids delen we artikelen over werk en carrière. Meld je aan en deel zelf ook vragen en tips.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden