Werken

Liegen op je cv: een beetje oppoetsen moet kunnen, toch?

Liegen, leren we van kinds af aan, is fout. Toch doen we het als we solliciteren en onze cv’s ‘oppoetsen’. Een beetje te overdrijven moet kunnen, toch? ‘Eén sollicitant had álles verzonnen. In plaats van directeur van een school, was hij conciërge geweest.’

Hoe erg is liegen op je cv? Beeld Anna Boulogne
Hoe erg is liegen op je cv?Beeld Anna Boulogne

‘Mensen liegen dagelijks’, denkt schrijfster Annemiek van Kessel. ‘Vooral om er zelf beter van te worden’. Van Kessel, zelf 30 jaar actief geweest in hr, werving & selectie en loopbaanbegeleiding, heeft duizenden cv’s onder ogen gezien. Ook schreef ze het boek Wat zit je haar goed! (2020), waarin ze het begrip liegen probeert te ontrafelen. ‘Liegen is een complex begrip. Er zijn onschuldige, sociale leugens, maar ook ernstige. Paradoxaal genoeg liegen we ook omdat we andere mensen niet willen kwetsen en om het sociaal leuk te houden. Als je altijd eerlijk bent, kwets je mensen eerder. Liegen laat zich dus niet onder één noemer vangen.’

Dit artikel verscheen eerder op Intermediair.nl

In haar werk als hr-adviseur is Van Kessel veel leugens tegengekomen. Bij cv’s gaat het voornamelijk om het verfraaien en oppoetsen van titels en verantwoordelijkheden. Administratief medewerker wordt: office manager.

Volgens Van Kessel worden ook gaten in het cv geregeld verdoezeld om werkperiodes mooi op elkaar te laten aansluiten. ‘Daar kom je dan tijdens een gesprek wel achter, of als je navraag doet bij een vorige werkgever. Het zijn vaak kleine leugens, maar het blijven leugens. Dat maakt geen betrouwbare indruk.’

Cv oppoetsen

Soms blijft het niet bij verfraaien en oppoetsen. Van Kessel: ‘Eén sollicitant had op de namen van zijn vorige werkgevers na álles verzonnen. Zijn diploma’s en functies klopten totaal niet. Waar hij zei directeur te zijn geweest op een school, was hij eigenlijk conciërge.’ Uiteindelijk komt de waarheid uit. Bij voorkeur voordat iemand wordt aangenomen. ‘Ik had ooit ook iemand die zei een half jaar in Australië vrijwilligerswerk te hebben gedaan’, zegt Van Kessel. ‘Na controle bleek hij een half jaar in de gevangenis te hebben gezeten.’

Soms blijft het niet bij verfraaien en oppoetsen.  Beeld Anna Boulogne
Soms blijft het niet bij verfraaien en oppoetsen.Beeld Anna Boulogne

Waarom zo glashard liegen, terwijl je weet dat de waarheid makkelijk achterhaald kan worden? Volgens Van Kessel zijn veel mensen simpelweg bereid dat risico te nemen. ‘Er bestaan zelfs criminele organisaties die diploma’s te koop aanbieden en daarmee liegen faciliteren.’ Slim is het alleen niet. ‘Zeker niet als het puur gaat om jezelf beter of interessanter voordoen dan je bent. Kijk maar naar Halbe Zijlstra en de datsja-leugen.’

Afwijzing vergroot liegkans

Volgens onderzoek heeft 45 procent van de werkgevers weleens leugens aangetroffen op een cv. Ook heeft Nederlands onderzoek in 2016 aangetoond dat in sommige gevallen de kans op liegen wordt vergroot. Tijdens het onderzoek probeerde universitair docent Ronald Poppe van de Universiteit Utrecht samen met zijn mede-onderzoekers antwoord te vinden op de vraag waarom mensen in bepaalde situaties oneerlijker worden en leugens vertellen. Voor het onderzoek voerden zij drie studies uit onder bijna 700 respondenten.

Wat bleek: als mensen worden afgewezen en daardoor benadeeld worden, zijn ze geneigd oneerlijker gedrag te vertonen. Poppe: ‘Als mensen op meer subjectieve of discutabele gronden werden afgewezen en daardoor benadeeld, deden zij, indien zij de kans kregen, meer moeite om zichzelf beter voor te doen en daarvoor te liegen. Ook als er géén financiële beloning in het spel was.’

Wordt daarmee de kans op liegen op je cv groter, naarmate je vaker wordt afgewezen? ‘Er zijn verschillende redenen om te liegen op je cv’, zegt Poppe. ‘Je kunt te vaak zijn afgewezen, te weinig werkervaring hebben of jezelf gewoon beter voor willen doen dan je bent.’

Poppe ziet liegen op je cv als grijs gebied. ‘Je moet samenvatten, waardoor sommige zaken makkelijker zijn op te rekken. Ook is niet alles op een cv controleerbaar.’ Willens en wetens liegen op je cv, is dat een groot probleem? ‘In theorie wel; het zou fraude zijn. Je doet dingen mooier voor dan ze zijn, in de hoop je baankansen te vergroten. Maar liegen, weten we uit al die jaren onderzoek, hoort er wel een beetje bij. Waar het om gaat, is dat je in de praktijk capabel bent en je verantwoordelijkheden kunt pakken.’

‘Bovendien wil je bij een afwijzing in een sollicitatie wel feedback krijgen waar je jezelf in herkent. Als je gelogen hebt op je cv en wordt afgewezen, lijkt dat mij lastiger te accepteren.’ Poppe ziet liegen op je cv dan ook als een glijdende schaal. ‘Mijn vraag is: wat levert het op? Of je wordt aangenomen of niet, hangt denk ik minder af van je cv en meer van het totaalpakket.’

Vaker externe screening

Momenteel zijn er veel bedrijven die externe partijen inhuren om kandidaten voor vacatures te screenen. De Validata-Group is zo’n externe partij en bovendien groeiende. Drie jaar geleden vroeg Intermediair al aan de CEO van Validata, Harm Voogt, waarom mensen volgens hem liegen op hun cv. Voogt zei toen het volgende: ‘Als je je cv maakt, heb je een bepaald doel: je wil op gesprek komen. Dan begrijp ik dat je het een beetje aandikt, als een soort branding.’ Toch zitten er grenzen aan het toelaatbare. ‘In de kern moet je wel eerlijk zijn, dus geen diploma’s erbij verzinnen. Dat is een stap te ver.’

De verantwoordelijkheid voor het controleren van een cv en of dat waarheidsgetrouw is of niet, ligt voor het overgrote deel bij de werkgever. Mensen blijven hun cv toch wel oppoetsen. Werkgevers lijken dit steeds meer te beseffen en gaan vaker over op screening van cv’s. Voogt: ‘Er zijn veel beroepen waarin we het normaal vinden dat het al wordt gecontroleerd. Door van tevoren cv’s te verifiëren, kan het tijdens het sollicitatiegesprek volledig over de inhoud gaan.’ Toch moet niet iedere beroepssector bureaucratische screeningsprocessen gaan invoeren die kandidaten afrekenen op het oppoetsen van hun cv, vindt Voogt. ‘Als je ergens twee maanden hebt gewerkt, maar het liep niet goed, dan snap ik dat je het weglaat. Wat wel zo is, is dat een organisatie of bedrijf er altijd beter van wordt als er met integere mensen wordt gewerkt.’

Hoewel het oppoetsen of verfraaien van je cv geen zonde is, is de kans groot dat grove leugens ontdekt gaan worden. Het is een cliché, maar voor cv’s geldt het zeker: al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt hem wel. Van Kessel is het daar volkomen mee eens. ‘Eerlijkheid duurt toch het langst. Lieg niet op je cv; ook niet over gaten. Als je een goede reden hebt, valt zo’n gat prima te verklaren. ‘

FACEBOOKGROEP DE WERKGIDS

Hoe kun je efficiënter werken? Hoe pak je het aan als je een nieuwe baan wil? Verdien je wel genoeg? En hoe sla je je door een functioneringsgesprek heen? In de Facebookgroep de Volkskrant Werkgids delen we artikelen over werk en carrière. Meld je aan en deel zelf ook vragen en tips.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden