Slimmer werken

Je bent 50-plus en je wilt een betere positie op de arbeidsmarkt? Laat je dan bijscholen

null Beeld Matteo Bal
Beeld Matteo Bal

Bijna een kwart van de Nederlanders is door de pandemie leergieriger geworden. Alleen 50-plussers zien de noodzaak van een cursus of opleiding niet in, blijkt uit onderzoek. ‘Vaak komen ze pas echt in beweging als ontslag dreigt, maar het is juist slim om al eerder bij te scholen.’

Wendy Simonse (50) werkt als energiebesparingsadviseur bij de Rijksoverheid en volgt een opleidingstraject Inclusieve arbeidsorganisaties. Haar werkgever was bereid haar opleiding te betalen. Ze mocht die onder werktijd volgen én ze kreeg de kans om tijdelijk mee te draaien op een andere afdeling, bij het team diversiteit en inclusie. ‘Ik merkte dat het me in mijn hart raakt als mensen oneerlijk worden behandeld en geen gelijke kansen hebben op de arbeidsmarkt, om wat voor reden dan ook, vertelt ze. ‘In eerste instantie was ik niet van plan een opleiding te volgen, maar toen ik zocht naar banen in die richting, merkte ik dat ik er nooit tussenkwam, doordat ik geen HRM-papieren heb.’

Geen ambities meer

Het is slim om als begin vijftiger, net als Simonse, naar de toekomst te kijken vindt Beatrice van der Heijden, hoogleraar strategisch human resource management aan de Radboud Universiteit. Misschien ben je nu heel tevreden, maar is de kans groot dat je baan over een paar jaar wordt weggeautomatiseerd. ‘Als je op je 58ste vastloopt, heb je een groot probleem. De leeftijdsdiscriminatie op die leeftijd is heftiger dan wanneer je eind veertig bent’, zegt ze. Ook kun je je volgens haar onderscheiden van de andere 50-plussers, door actuele kennis en vaardigheden te hebben.

Toch lijkt het merendeel van de 50-plussers geen trek te hebben in een cursus of opleiding. De coronapandemie wakkert de leergierigheid van de beroepsbevolking wel aan, maar niet onder oudere werknemers. Dat concludeert onderzoeksbureau Panel Inzicht, na een onderzoek onderduizend respondenten, in opdracht van Intermediair en Springest. Bijna een kwart van de respondenten tussen de 18-67 jaar heeft zich het afgelopen jaar bij- of omgeschoold. Opvallend: dat zijn vooral respondenten van 18 tot 34 jaar, gevolgd door de groep 35 tot 49-jarigen.

De oudere ondervraagden (50-67 jaar) zien de noodzaak van scholing nauwelijks. 38 procent van de oudere respondenten die niets hebben ondernomen, geeft aan hieraan geen behoefte te hebben, 21 procent gelooft niet in het nut ervan en 20 procent heeft geen ambities. Het is niet het eerste onderzoek waaruit blijkt dat 50-plussers minder vaak een opleiding of cursus volgen. Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) en onderzoeksbureau Multiscope kwamen eerder met soortgelijke conclusies.

Andere tijdsbeleving

Hoe kan het dat 50-plussers zich minder vaak willen ontwikkelen? ‘Tijdens de midlife-periode verandert voor veel mensen hun perspectief op tijd’, verklaart Beatrice van der Heijden. ‘Als 18-jarige denk je misschien: wat leuk, een cursus Spaans, dat komt vast ooit van pas. Oudere werknemers willen nieuwe kennis en vaardigheden direct kunnen toepassen in hun werk. En als het niet aansluit, zien ze er het nut niet van in.’

Rob Witjes, hoofd van de afdeling arbeidsmarktinformatie en –advies bij het UWV, heeft nog een andere verklaring voor waarom bepaalde groepen 50-plussers minder leergierig zijn: ‘Veel werkenden van die leeftijd zijn tevreden met hun baan en collega’s, loyaal naar hun werkgever en ze werken hard. Hierdoor hebben ze misschien het gevoel dat ze nodig zullen blijven. Ze wanen zich veilig en achten de kans dat ze boventallig worden verklaard klein. Ze zien dus niet altijd direct in waarom ze zich zouden bijscholen’, zegt hij. ‘Vaak komen ze pas echt in beweging als ontslag dreigt, maar het is juist slim om al eerder bij te scholen.’

Wat ook zou kunnen meespelen is dat oudere werknemers het een taboe vinden om bij hun werkgever naar opleidingsmogelijkheden te vragen. De werknemers denken dat ze daarmee een signaal geven dat ze weg willen. Dat ze niet vragen om scholing, betekent namelijk niet dat ze niets nieuws willen leren. Witjes: ‘Als de noodzaak er is – ontslag of een dreigende reorganisatie bijvoorbeeld – dan komen ze wel in actie. Van alle WW’ers die scholing volgen bij het UWV is meer dan de helft ouder dan 45 jaar.’

Werkgevers, motiveer 50-plussers

Volgens Witjes mogen werkgevers hun 50-plus werknemers meer aanmoedigen om zich te blijven ontwikkelen. ‘Dat is ook in hun eigen belang want anders gaan werknemers stagneren en uiteindelijk disfunctioneren’, zegt hij. Van der Heijden beaamt dat. ‘Werkgevers investeren liever in jongere werknemers, omdat ze denken daar langer de vruchten van te kunnen plukken, maar dat is niet zo. Het verloop onder jongere werknemers is veel hoger en oudere werknemers zijn dus veel loyaler naar hun werkgever. De kans dat oudere werknemers weggaan, is veel kleiner.’

Functies veranderen zo snel, dat cursussen volgen en jezelf blijven ontwikkelen een noodzakelijke voorwaarde is geworden, meent van der Heijden. Voor alle leeftijden. De tijd dat je een opleiding volgde, daarna een vak uitoefende en uiteindelijk de tijd uitzat binnen een en dezelfde functie is allang voorbij.

null Beeld Matteo Bal
Beeld Matteo Bal

Terug naar de schoolbanken

Leontine van den Bos (63), stopt na dertien jaar als hoofdredacteur van Margriet. Niet omdat ze met pensioen gaat – aan dat woord heeft ze een hekel – maar omdat ze gaat studeren aan de Universiteit van Humanistiek. ‘Toen ik als achttienjarige Franse taal en letterkunde studeerde, vond ik het vak filosofie al heel interessant. Maar het voelde toen alsof ik nog te jong was, ik moest eerst meer geleefd hebben’, vertelt ze.

Haar doel is in de eerste plaats om nieuwe kennis op te doen. Gewoon, omdat ze het interessant vindt. Al lonkt het beroep van celebrant ook. ‘Het lijkt me heel mooi om mensen te begeleiden bij transitiemomenten in het leven, bij sterfte en geboorte. Zo kan ik iets bijdragen aan de maatschappij.’ Ze vindt júist dat ze een geschikte leeftijd heeft om weer te studeren. ‘Ik heb nu de innerlijke rust. Ik ben jaren hoofdredacteur geweest, mijn kinderen zijn volwassen en ik hoop nog zeker dertig jaar te leven.’

Deze cursussen zijn nu populair

Onderzoeksbureau Panel Inzicht, vroeg duizend respondenten, in opdracht van Intermediair en Springest naar hun bereidheid om zich tijdens de coronapandemie bij te scholen. Bijna een kwart van de respondenten tussen de 18 en de 67 jaar heeft zich het afgelopen jaar bij- of omgeschoold. De helft van hen deed dit op het gebied van persoonlijke ontwikkeling. 45 procent schoolde zich bij om meer kennis over de huidige werkzaamheden te vergaren. Eveneens 45 procent volgde een cursus, opleiding of webinar om meer te weten te komen over toekomstige werkzaamheden. Meer dan 10 procent van de groeiende trainingsonderwerpen zijn gerelateerd aan persoonlijke ontwikkeling. Denk hierbij aan: een cursus of training communicatieve vaardigheden, assertiviteit of presenteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden