Transparency noemt onder meer voormalig CDA-staatssecretaris van Defensie Jack de Vries.
Transparency noemt onder meer voormalig CDA-staatssecretaris van Defensie Jack de Vries. © ANP

Schimmige lobby drukt zware stempel op Europees beleid

Grote bedrijven en industriesectoren (farmacie, banken, verzekeraars, auto's, tabak) drukken dankzij een schimmige maar effectieve lobby een zwaar stempel op het nationale en Europese beleid. Regels om lobbyisten aan banden te leggen, zijn versnipperd en schieten tekort. Dat concludeert Transparency International, een wereldwijde organisatie tegen corruptie, in een rapport dat vanmorgen is gepresenteerd.

Voor het eerst werden 19 EU-landen en drie Europese instituties (Europese Commissie, Europees Parlement, Raad van Europese Unie) onderzocht. Afgezet tegen internationale standaarden voor goed lobbygedrag, scoren alle lidstaten behalve Slovenië een onvoldoende, evenals de Europese instituten. Nederland doet het net zo slecht als het Europese gemiddelde. De VS en Canada treden volgens Transparency International aanzienlijk scherper op tegen heimelijke lobbies.

Onderaan de Europese lijst bungelen Hongarije, Cyprus, Italië, Portugal en Spanje, de laatste vier kampen allemaal met zware financiële problemen. Volgens Transparency International kwam ruim de helft van de ministers en premiers in Portugal sinds het een democratie werd (1974) uit de bankwereld. Ook in de Spaanse politiek bestaan nauwe banden tussen politici en de financiële wereld, een situatie die volgens Transparency International het risico meedraagt van ongewenste belangenverstrengeling en corruptie.

Transparency International is niet tegen lobbyisten, die zijn volgens de organisatie nodig voor een gezonde democratie omdat ze belangen en problemen onder de aandacht van beleidsmakers brengen. Waar de organisatie bezwaar tegen maakt is de schimmige manier waarop er vaak gelobbyd wordt: informele contacten op golfclubs of in lounges van luchthavens; in skyboxen van voetbalstadions of gewoon op kantoor; via denktanks en adviesgroepen. De kosten van al die lobbyactiviteiten, raamt Transparency op honderden miljoenen euro's per jaar.

'Draaideurlobbyist' Jack de Vries

Volkswagen, BMW en Mercedes wisten bondskanselier Merkel te overtuigen van de noodzaak om Europese regels voor strengere CO2-emissies voor auto's af te zwakken

Transparency hekelt verder het grote aantal draaideurlobbyisten: voormalig ambtenaren en politici die overstappen naar een lobbykantoor en dan hun oud-collega's weten te vinden om regels bij te buigen. Transparency noemt onder meer voormalig CDA-staatssecretaris van Defensie De Vries die nadien bij een lobbykantoor in dienst trad dat ijverde voor de aanschaf door Nederland van het JSF-gevechtsvliegtuig.

Transparency wijst onder meer op de effectieve lobby van de auto-industrie in Duitsland. Volkswagen, BMW en Mercedes wisten bondskanselier Merkel te overtuigen van de noodzaak om Europese regels voor strengere CO2-emissies voor auto's af te zwakken. In Frankrijk werd onder druk van de banksector het voorstel voor een strikte scheiding tussen zaken- en consumentenbanken deels teruggetrokken. En in het Europees Parlement zag de tabaksindustrie kans de waarschuwingen tegen roken op de verpakking te verkleinen.

De Raad van Europese Unie komt van de Europese instanties het slechtst uit de bus bij integer lobbybeleid.

Volgens Transparency International doet de Europese Commissie nog het meest haar best om de lobbygroepen aan meer openheid en regels te onderwerpen. De Commissie heeft aanzienlijk meer oog voor kleinere belangengroepen dan het Europees Parlement, aldus Transparency. De Raad van de Europese Unie komt van de Europese instanties het slechtst uit de bus bij integer lobbybeleid.

Transparency adviseert de lidstaten en Europese instituten zo snel mogelijk met heldere en afdwingbare lobbyregels te komen. Een van de voorstellen is dat lobbyisten zich verplicht registreren en precies uiteenzetten met welke middelen en welk doel ze te werk gaan. Politici en ambtenaren zouden pas na een wettelijke 'afkoelingsperiode' als lobbyist aan de slag mogen. Beleidsmakers bij Europese instituten dienen op hun beurt te melden met wie ze afspraken hebben. De Commissie heeft daar sinds december een begin mee gemaakt.