in beeld

Paul Faassen legde vast hoe bezoekers zich gedragen in de biotoop die museum heet

In een museum is veel meer te zien dan de geëxposeerde kunstwerken. Illustrator Paul Faassen beheerst de kunst om vanaf een afstandje naar het geheel te kijken. In zijn fotoserie over kunstkijkers zie je pas dat ook de bezoekers een grote rol spelen in het visuele spektakel van menig tentoonstelling.

Angela Wals
Palazzo Degli Uffizi, Florence Beeld Paul Faassen
Palazzo Degli Uffizi, FlorenceBeeld Paul Faassen

Paul Faassen (55), illustrator en fotograaf: ‘Achterkanten van kapsels zijn fascinerend. Fascinerend is natuurlijk een kutwoord. Intrigerend? Zegt ook niet zo veel, hè? Ik kan in elk geval een hele tijd bezig zijn met het bestuderen van een kapsel. Hoe de krullen vallen, hoe de vlechtjes lopen. Daar kan ik in musea net zo lang naar kijken als naar het werk dat daarachter hangt. Misschien omdat ikzelf geen kapsel heb, zou kunnen. De foto van de kale man met het zwarte vierkant van Malevitsj op zijn achterhoofd nam ik in een split second. Ik zag hem lopen in het Uffizi in Florence en hij schoof zo voor de Venus van Urbino van Titiaan.

Stedelijk Museum, Amsterdam Beeld Paul Faassen
Stedelijk Museum, AmsterdamBeeld Paul Faassen
Kunsthal, Rotterdam Beeld Paul Faassen
Kunsthal, RotterdamBeeld Paul Faassen
Rijksmuseum, Amsterdam Beeld Paul Faassen
Rijksmuseum, AmsterdamBeeld Paul Faassen

Ik begon in 2015 met het fotograferen van museumbezoekers. Er waren veel van die grote blockbusters in musea. Als liefhebber van kunst was ik daar ook te vinden. Waar sta ik eigenlijk naar te kijken?, dacht ik. Naar de kunst, of naar ruggen? Ik begon mensen als onderdeel van het werk te zien. Een kunstwerk is pas af als ernaar wordt gekeken.

ART Rotterdam Beeld Paul Faassen
ART RotterdamBeeld Paul Faassen
Rijksmuseum, Amsterdam. Beeld Paul Faassen
Rijksmuseum, Amsterdam.Beeld Paul Faassen

Sowieso kijk ik graag naar hoe mensen zich gedragen. Wat gaat er in ze om als ze naar een kunstwerk kijken? Het museum is een heel vredige biotoop. Mensen schuifelen stil langs elkaar heen. Zelfs de klimaatklevers werden in alle rust afgevoerd.

Ik besloot vast te leggen hoe mensen zich in deze biotoop gedragen. In de praktijk fotografeer je dan een hoop achterkanten. Ik heb hooguit een paar seconden de tijd. Er zijn veel mensen die meteen op het bordje duiken, op zoek naar een interpretatie. Maar er zijn er ook genoeg die uitgebreid de tijd nemen om te kijken, zoals bij Mark Rothko. Eindeloos. Veel gingen er op krukjes voor zitten.

null Beeld Paul Faassen
Beeld Paul Faassen
Kröller-Müller museum, Otterlo Beeld Paul Faassen
Kröller-Müller museum, OtterloBeeld Paul Faassen

Gelijkenissen

Nooit heb ik ze gevraagd: wil je daar gaan staan? Ik heb wel mensen gestalkt. Dan zag ik een kapsel of outfit voorbijkomen en ging ik erachteraan, op zoek naar overeenkomsten of verschillen. Op een tentoonstelling over dieren in de Kunsthal zag ik gelijkenissen tussen bezoekers en dieren: knotjes die lijken op de coupe van een beer, tijgerprintjes in kleding. En bij een expositie over Caravaggio probeerde ik de bezoeker in hetzelfde clair-obscurlicht te vatten.

Musée D'Orsay, Parijs. Beeld Paul Faassen
Musée D'Orsay, Parijs.Beeld Paul Faassen
Kunstmuseum, Den Haag. Beeld Paul Faassen
Kunstmuseum, Den Haag.Beeld Paul Faassen
null Beeld Paul Faassen
Beeld Paul Faassen
Museum Voorlinden, Wassenaar Beeld Paul Faassen
Museum Voorlinden, WassenaarBeeld Paul Faassen

Mensen fotograferen zich helemaal lam in een museum. Ik heb de komst van de iPad gezien, maar die is weer helemaal verdwenen. Daarmee kon je – lekker groot – goed fotograferen. De foto op de iPad zag er zelfs beter uit dan het schilderij zelf. La Primavera van Botticelli hing in weinig licht en was bruin uitgeslagen, jarenlang niet gerestaureerd. Maar op het scherm was-ie kraakhelder.

Er gebeurt dan iets interessants; mensen staan oog in oog met het origineel, maar gaan tegelijkertijd op in de reproductie. Dit geldt ook voor foto’s die je met je telefoon maakt: alsof je een ansichtkaart van het schilderij vasthoudt en daarnaar kijkt, in plaats van het schilderij aan de wand.

null Beeld Paul Faassen
Beeld Paul Faassen
De Pont, Tilburg Beeld Paul Faassen
De Pont, TilburgBeeld Paul Faassen

Je hebt ook de ik-was-hier fotograaf. Die keert zijn rug naar het werk toe en neemt een selfie. Waarmee diegene het schilderij als het ware ontdoet van zijn oorspronkelijke functie en het een nieuwe geeft: die van achterwand. Dat vind ik aandoenlijk.

In een museum is veel meer schoonheid te zien dan alleen de kunst aan de muur. Zoals ik naar museumbezoekers kijk, kijk ik ook rond in het alledaagse leven. Ik probeer altijd een beetje afstand te houden tussen mezelf en de wereld. Als een antropoloog in het veld. Deze fotoserie van museumbezoekers is nu ongeveer wel af. Volgende week ga ik naar de tentoonstelling van Vermeer in het Rijksmuseum. Weer zo’n blockbuster, helemaal uitverkocht. Ik verwacht rijen en meutes. Een deinende zilvergrijze zee. Ook mooi.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden