Een onderzoeker van de Nederlandse Hersenbank in Amsterdam toont hersenen die worden bewaard voor onderzoeksdoeleinden.
Een onderzoeker van de Nederlandse Hersenbank in Amsterdam toont hersenen die worden bewaard voor onderzoeksdoeleinden. © ANP

'Weg met het gescheiden onderwijs en weg met neuroseksisme'

Veel mensen willen zo graag horen dat de seksen wezenlijk verschillend zijn, dat ze elk 'onderzoek' geloven, stelt Evelien Tonkens.

Dat meisjes details zien en jongens het grotere plaatje komt doordat de 'crockus' in jongenshersenen vier maal zo groot is, volgens een Amerikaanse onderwijsadviseur. En jongens kunnen 'de emotionele informatie in de amygdala' minder goed verbinden met de 'taalinformatie in de cerebrale cortex', waardoor ze niet goed over gevoelens kunnen praten. In de Verenigde Staten zijn honderden programma's voor gescheiden onderwijs op basis van dit soort uitspraken. Meisjes krijgen geschiedenis middels de vraag 'hoe zou jij je voelen als', terwijl jongens plattegronden tekenen van het behandelde gebied.

Vrouwen zijn empathischer, mede door betere werking van spiegelneuronen in hun hersenen, weet ook Louann Brizendine, auteur van The female brain. Neurowetenschapper Cordelia Fine heeft in Delusions of gender de bronnen bij deze uitspraak nageplozen (plus duizenden andere neurowetenschappelijke studies). Slechts twee van de tien studies vonden miniem sekseverschil. Aflezen van emoties van gezichten kon bijna de helft van de jongens heel goed, tegenover iets meer dan de helft van de meisjes. Over hersenen zegt dit trouwens niets. Bij twee andere studies zijn alleen vrouwen onderzocht, bij de derde alleen autistische mannen, bij de vierde alleen dode hersenen. Drie studies vergeleken seksen helemaal niet. En de 'crockus' die bij jongens vier maal zo groot zou zijn, bestaat niet. Kortom: neurowetenschap als neurononsense, aldus Fine en Mark Liberman op zijn blog Languagelog.

In onderzoek naar sekseverschillen is systematisch sprake van overrapportage van verschil en onderrapportage van overeenkomsten. Een hersenonderzoeker die wil weten welke hersendelen van de hersenen bij empathie worden geactiveerd, vermeldt niets over sekse als alleen overeenkomsten blijken; het onderzoek ging immers over hersenactiviteit. Alleen als er sekseverschillen uitkomen, is dat nieuws.

Apenbiologie
Veel onderzoek gaat over apen en/of gedrag, niet over menselijke hersenen. Maar wat zegt het als jongens met ander speelgoed spelen (in een testlab werd het bouwspeelgoed dat jongenshersenen moest aantonen, vervangen omdat de meisjes er te graag mee speelden)? En apen hebben ook een sociale orde met seksestereotiepe rollen. Die orde zegt meer over apencultuur dan apenbiologie: de cultuurverschillen tussen apengroepen zijn heel groot.

Daarbij zijn verschillen tussen de seksen steevast kleiner dan de verschillen binnen de seksen. Als je recht wilt doen aan verschillen in leerstijlen, moet je kinderen niet in twee groepen indelen op basis van geslachtskenmerken maar in - mogelijk veel meer - groepen op basis van leerstijlen. En dan is nog de vraag of je een leerstijl niet beter kunt oprekken in plaats van bevestigen. Kun je empathici niet beter landkaarten laten tekenen? Dat voegt tenminste wat toe.

Stereotiepen
En hoe toevallig is het dat alle vermeend wetenschappelijke kennis over sekse en hersenen een echo is van eeuwenoude maatschappelijke stereotiepen? Vrouwen zijn ongeschikt voor rechten en politiek, aldus een bestseller uit 1797. Vrouwen zijn 'qua temparament en fysieke aanleg' ongeschikt voor huisarts of medisch specialist, aldus een hoogleraar geneeskunde in 1915. Het is stomtoevallig altijd kennis die vrouwen op hun plaats houdt. Nooit kennis die hen uitdaagt en hun wereld vergroot.

Waarom omarmen mensen dit massaal als waarheid, terwijl ze wetenschappelijk onderzoek naar klimaatverandering of het nut van inenting tegen baarmoederhalskanker massaal verwerpen? Vanwege lust tot sekseverschil (en afkeer van treinrijden en inenten). Veel mensen willen dolgraag horen dat de seksen wezenlijk verschillend zijn. Graag in onbegrijpelijke toverformules over cortexen die geen tegenspraak oproepen. De hersenwetenschapper als nieuwe hogepriester. Het is geruststellend dat jongens slecht presteren vanwege hun hersenen, ook al heb je geen idee wat een amygdala of cerebrale cortex is. Meisjes worden zó goed op school, straks gaan ze de macht nog overnemen! Het gescheiden onderwijs als een poging om met het gezag van wetenschap de sociale orde te herstellen.

Weg dus met gescheiden onderwijs, en weg met neuroseksisme. Wie dol is op sekseverschil moet dat op eigen kracht verdedigen. Dan wil ik wel tegenwerpen dat sekseverschil een gevangenis is. Sekseongelijkheid verdient democratisch debat, geen religieuze goedpraterij.

Evelien Tonkens is bijzonder hoogleraar actief burgerschap.