© THINKSTOCK
© THINKSTOCK © UNKNOWN

'De kunst van het spieken'

Roemeense leerlingen gebruikten tijdens hun eindexamen de meest originele technieken om te spieken.

Het Roemeense eindexamen was dit jaar een nationale ramp. Met slachtoffers in elke provincie. Reden voor deze afgang zijn de nieuwe supervisietechnieken die spieken tijdens examens vrijwel onmogelijk maken. Wat een cultuuromslag. Want als je niet meer, zoals decennialang gebeurde, onder rokken, manchetten of schoenzolen kunt kijken, blijkt de bacalaureat voor de meerderheid van de Roemeense jeugd onhaalbaar.

Kopiëren
Op twaalf scholen was niet een leerling geslaagd; op tientallen andere slaagde minder dan 10 procent; gemiddeld verlieten slechts vier van de tien leerlingen de middelbare school met een diploma. Dat krijg je, als je vanaf de prille schooljaren leeft volgens het motto: 'Waarom leren als je kunt kopiëren?' 

Kopiëren betekent overschrijven in het Roemeens. Dat gebeurt doorgaans van een fituica (spreek uit: fietsoeika) - het spiekbriefje.

Denkend aan school, hoor ik het geritsel van spiekbriefjes onder de uniformrok,  zie ik opgerolde fituica's in decolleté's. Papiertjes soms niet groter dan wat in een fortune cookie past, volgeklad. Het kostte moeite die miniatuurtekstjes onopzichtig te ontcijferen. Ook spieken vereist talent en oefening. Een kundige spieker laat boeken op z'n knieën balanceren en geruisloos in bureaulades verdwijnen, tovert informatie uit neus, mond en oor tevoorschijn, scant razendsnel met ogen die niets verraden. Een goochelaar, wat zeg ik, een magiër is hij.

Spiekbriefjes
Het is alweer ruim een kwart eeuw geleden dat ik in Boekarest eindexamen deed. In 1982, op zo'n gymnasium waar zonder morren braaf geblokt werd. Waarom een acht of  negen halen als een tien ook mogelijk was. Dus waagden we ons nooit aan examens zonder spiekbriefjes. Hoge cijfers deden er toe. Waar dictatuur de sociale verbanden sloopte, werkte de enkeling aan zichzelf. Persoonlijke wederopbouw versus maatschappelijk verval.

Dat verklaart slechts deels de behoefte aan spiekbriefjes. Een andere reden was de schrikbarend saaie leerstof. Omdat zelfstandig denken en formuleren niet gestimuleerd werd, werd de lesstof aangeboden in politiek goedgekeurde, gebeitelde formules. Zulke ballast leer je niet, die schrijf je over. Er was maar één vak waar spieken niet voor nodig was: politieke vorming. Een makkie. Nooit een boek inkijken kon: geen leraar die het aandurfde een onvoldoende te geven voor een opstel dat stijf stond van Ceausescu-citaten (overgeschreven van de omringende muren) en eindigde met de wijsheid dat de Conducator een ongelooflijk toffe peer was.

Riskant en avontuurlijk
Spieken was ook avontuur. Een riskante onderneming die vooral meisjes macht over de leraren gaf. Teksten geplakt of opgeschreven aan de binnenkant van de wel of niet pantyloze dij - geen lerarenhand die zich in die contreien waagde. Onder de banken spraken de scholierenbenen een eigen gebarentaal, volop SOS-signalen. Altijd reageerde iemand welwillend.

Dat was het stenen spiektijdperk. Tegenwoordig surft de Roemeense scholier op fituica.com voor de nieuwste technieken. Daar wordt misbruik van fotografie, mobiele telefoon, oordopjes en -microfoons en ultraviolette straling onderwezen. Nieuwe apps voor spiekprogramma's zijn voorhanden. Je kunt zelfs flesetiketten met leerstof downloaden, in Coladesign. Ook geeft de site handige tips voor het wegwerken van de net gebruikte fituica om ophoping te voorkomen. Er zijn ontwerpen te vinden voor ogenschijnlijk lege A4tjes, die als een adventkalender vol briefjes werken.

Tot slot krijgt de scholier het advies een vieze bril te dragen zodat zijn ogen niet te volgen zijn.

Macht
Het is een inhaalmanoeuvre. Na een halve eeuw schooluniformen, kadaverdiscipline en verplichte jeugdbond, grepen de scholieren de macht met die abominabele Comedy Central high schoolseries als ideaal. Wie daarover klaagt, wordt uitgemaakt voor communistisch fossiel. Uiteraard zijn schooldirecteuren not amused over de desastreuze resultaten. Het regent sancties die de gezakte kinderen het recht op herexamens voorlopig ontnemen. De minister van Onderwijs acht dat contraproductief. Zijn doel is meer verheven: als we de scholieren nu eens bijbrachten dat ze pas door hard werk en eerlijkheid iets in het leven zullen bereiken? De arme idealist.

Want de Roemeense werkelijkheid spreekt die gezonde mentaliteit tegen. Scholieren volgen dé Roemeense levensles: alles is te bereiken als je de kunst verstaat wie, waar, wanneer en voor hoeveel om te kopen. Dus vervangen ze de spiekbriefjes soms door bankbiljetten: een klassieke tip van fituica.com.

 Nausicaa Marbe