Minister-president Mark Rutte tijdens een persconferentie.
Minister-president Mark Rutte tijdens een persconferentie. © ANP

Sommer: 'Rutte gaat goednieuwsshow en vrome leugens niet volhouden'

Dit minderheidskabinet beloofde iets meer waarheid over politieke problemen dan gebruikelijk. Dat valt tegen, stelt Volkskrant-redacteur Martin Sommer. 'De werkelijkheid buigt voor de stemmen in de Kamer.'

Bij de Volkskrant op Zondag in De Rode Hoed was Bastiaan Bommeljé boos. Erudiet en welbespraakt tuchtigde de essayist het hoger onderwijs. Nederlandse studenten drinken het meest en presteren het minst. OESO-rapporten over het onderwijsbeleid maken gewag van holle frasen en loze woorden. Managers houden zich bezig met fusies. Naast Bommeljé met zijn oorwurmgezicht zaten de bestuurders, Paul van der Heijden van de Universiteit Leiden en staatssecretaris Halbe Zijlstra. De laatste wond zich op. 'U verwoordt niet de feiten maar een gevoel in de samenleving.' Dat laatste klopte. De zaal was op de hand van Bommeljé.

Het patroon van zo'n dovendialoog keert terug in het debat over Europa of over immigratie. Bestuurders geven tegenwoordig toe dat er wat fout ging. We waren te goed van vertrouwen, zeggen ze. Landen hielden zich niet aan hun beloften, of de immigratie bleek toch niet probleemloos. Het ging fout, nu weten we hoe het moet. Er gaat geen soevereiniteit naar Europa als u dat niet wilt. De komst van kansloze migranten gaan we tegenhouden. De kwaliteit van het onderwijs gaat omhoog.

Het wordt niet meer geloofd. Twee werelden botsen, het contact ontbreekt. In de politiek is het grote gelijk aan PVV en SP. Zoveel ging er mis, zij hebben het gezegd maar ze zijn alleen maar tegengewerkt. Europa, inhalige bankiers, korten op het pensioen. Het is inderdaad gezegd, het gelijk is gehaald. En nu? Wilders staat met één been in de regering. Roemer staat met één been in de volgende regering. Veel vertrouwen geeft het niet. Handen af van het pensioen, handen af van de hypotheekrenteaftrek, handen af van de zorg - daarmee komen we er niet. Mij baart het vooruitzicht van de SP in de regering meer zorgen dan de huidige bemoeienis van de PVV. Wilders heeft immers geen klagen over weerwerk terwijl er een flinke intellectuele verleiding schuilt in die sympathieke Roemer.

Boosdoeners
Men spreekt in dit verband wel van inquisitiedemocratie. Naarmate de toekomst meer in onzekerheid en onbestuurbaarheid gehuld gaat, kijken politiek en pers enthousiaster achterom. Van parlementaire enquête tot Wilhelmina in de oorlog - wat ooit fout ging, wordt de maat der dingen. Verkiezingen zijn afrekeningen geworden, niet langer een vertrouwensvotum voor de komende periode. Zo'n wedstrijd is voor de ouderwetse middenpartijen niet te winnen. Zij zijn nu eenmaal de boosdoeners uit het verleden. Je zag het afgelopen zondag in De Rode Hoed. 'Er staan ook veel goeie dingen in dat OESO-rapport over het onderwijs', probeerde Halbe Zijlstra. Dat was geen bevredigend antwoord.

Wat wel? Zullen we het eens proberen met wat meer waarheid? Die neemt in de politiek meestal de vorm aan van een vervelend dilemma. Politici houden niet van vervelende dilemma's. In een regeerakkoord verdwijnen ze als sneeuw voor de zon. Daaruit kun je begrijpen dat de hypotheekrenteaftrek zo fantastisch is dat hij morgen zou moeten worden uitgevonden als hij niet al bestond. Dit minderheidskabinet beloofde iets meer waarheid dan gebruikelijk. Hulp van de oppositie was noodzakelijk bij kernonderdelen zoals steun voor de euro of de politiemissie in Kunduz. Open debat, alle kaarten op tafel. En daarna een nare knoop doorhakken. Ook ik dacht dat het zo zou gaan.

Vrome leugen
Dat valt tegen. Er is een motie-Slob (ChristenUnie), breed gesteund, dat er geen Nederlandse soevereiniteit naar Brussel mag. Premier Rutte heeft de Kamer nodig en zweert sindsdien bij deze vrome leugen. Onderwijl worden er zaken gedaan, ook met dezelfde Slob, maar nee, ben je gek, Brussel krijgt niks extra's te vertellen over ons. Soortgelijke patroon bij de Kunduz-missie. De Kamer moest worden overgehaald. Zeker werd het een politiemissie, geen militaire missie. We leren de Afghanen dat ze moeten stoppen bij het stopteken. Wilt u het zo, dan doen we het zo. De werkelijkheid buigt voor de stemmen in de Kamer.

Dit alles verwoord door de premier met het onverwoestbare humeur. Die goednieuwsshow gaat hij niet volhouden. Bij zo'n centraal thema als Europa kun je niet langdurig de waarheid geweld aandoen. Misschien dat het lukt op de hectare tussen Hofvijver en Lange Poten, maar niet in de rest van het land. Op straffe van stemmen voor PVV en SP. Rutte blijft een subliem prater en gesprekspartner. Hij stak ook zondag bij Buitenhof de interviewer in zijn zak. Maar ik hoorde voor het eerst mensen die de tv hadden uitgezet omdat ze het verkooppraatje niet meer konden verdragen. Een veeg teken.

Martin Sommer is politiek redacteur van de Volkskrant.