Premier Mark Rutte
Premier Mark Rutte © ANP

Von der Dunk: 'Mark Rutte is de premier die met elk briesje meebuigt'

Mark Rutte is op alle cruciale momenten een man zonder karakter gebleken - een Premier ohne Eigenschaften, die met elk briesje meebuigt, schrijft Thomas von der Dunk. 'Voor de VVD zijn miljonairsrechten belangrijker dan mensenrechten.'

Beschikt een VVD-er over enig moreel besef? Wie de inhoud van het uitgebreide stuk in de Volkskrant-bijlage Vonk van vorige week zaterdag - 'Kruipen voor Wilders' - tot zich laat doordringen, moet die vraag in ieder geval voor de 'liberale' leden van het kabinet-Rutte I ontkennend beantwoorden. En daarvan zijn er nogal wat doorgegaan naar Rutte-II.

Psychiatrische inrichting
De reconstructie bevestigt wat we eigenlijk al wisten, alleen blijkt het nog een graadje erger te zijn. Het CDA-bewindsliedenoverleg wekte volgens diverse frequente bezoekers 'de indruk van een psychiatrische inrichting, waar vooral gewerkt moest worden aan geestelijk herstel'.

Maar de CDA-ministers hadden in elk geval nog moeite met de consequenties van de samenwerking met de PVV, en kwamen daartegen regelmatig in opstand, om alleen steeds weer teruggefloten te worden door het edele duo van premier en vice-premier. Die laatste belandde dan ook, toen het kabinet alsnog viel, terecht op de mestvaalt van de geschiedenis.

 
Mark Rutte hamerde steevast op één ding: Wilders moest koste wat koste 'comfort' worden geboden. Daaraan waren desnoods zelfs de beginselen van de rechtsstaat en humaniteit ondergeschikt.

Voor de eerste gold dat niet - diens premierschap werd zelfs na de verkiezingen gecontinueerd. Mark Rutte hamerde steevast op één ding: Wilders moest koste wat koste 'comfort' worden geboden. Daaraan waren desnoods zelfs de beginselen van de rechtsstaat en humaniteit ondergeschikt. Geen enkele VVD-er die hem, anders dan de CDA-ers in het geval van hún chef Maxime Verhagen, ook maar poogde tegengas te geven.

Oorlogsslachtoffers
Toen een Nederlandse ziekenhuis op het punt stond tweehonderdvijftig ernstig gewonde Libische oorlogsslachtoffers op te vangen, stak Wilders daar een stokje voor: het leven van moslims redden - ondenkbaar. Onder zijn druk werd dat aantal tot vijftig teruggebracht. Wat er met die geweigerde tweehonderd anderen gebeurd is, is onbekend. Indien zij het niet overleefd hebben, dan zijn dat dus de tweehonderd doden van Wilders.

Rutte is op alle cruciale momenten een man zonder karakter gebleken - een Premier ohne Eigenschaften, die met elk briesje meebuigt. Dat hij de brutaliteit had om bij diens dood Mandela - die bijna dertig jaar voor zijn principes gevangen heeft gezeten, in plaats van dankzij een gebrek aan enig principe drie jaar in het Catshuis te zetelen - als een belangrijke inspiratiebron voor hemzelf te noemen, laat ik maar even buiten beschouwing.

Dat deze hele habitus, van een eenzame Frans Weisglas afgezien, tot geen enkel verzet binnen de VVD heeft geleid, zegt genoeg. De laatste fatsoenlijke liberalen - oud-partijleider Joris Voorhoeve en oud-partijidoloog Frank Ankersmid - zijn al in 2010 gillend de partij uitgevlucht.

Ronkende verkiezingsbeloften
Pas nu, tijdens deze raadsverkiezingscampagne, nu een groot deel van de bevolking zich vol walging van dit holle vat vol ronkende verkiezingsbeloften - die duizend euro, weet U nog? - heeft afgekeerd, zien ook VVD-ers hun premier met gemengde gevoelens in hun gemeente langskomen in een poging hun zetels te redden.

 
Arie Slob heeft nu terecht, zij het wel een beetje laat, de zaak op scherp gezet, waar de PvdA het, gebonden aan perfide paragrafen in het regeeraccoord, te vaak laat afweten: de strafbaarheidstelling van illegalen moet van tafel, anders is het voor Rutte-I einde verhaal.

VVD-wethouder Kuipers uit de Haarlemmermeer gisteren in De Volkskrant: 'Ik probeer de landelijke perikelen buiten mijn lokale stoeptegels te houden. Ik kom mensen tegen die het hebben over 'die kop van Rutte'. Daar hebben we even niets mee van doen, het gaat om de lokale politiek'.

'Zou het zo kunnen zijn dat u ons toezegt dat de VVD nóóit meer van die demagogische beloften doet?', zo werd vervolgens een verontrust VVD-kaderlid geciteerd dat zich tot twee VVD-Kamerleden richtte.

Uitruilkwartiertje
Als dat eens zou kunnen. Intussen moet het herstel van de moraal van buiten komen, omdat in het uitruilkwartiertje van Wouter Bos anderhalf jaar terug Diederik Samsom veel te makkelijk aan onfatsoenlijke wensen van de VVD heeft toegegeven. Dat wreekt zich nu.

Arie Slob heeft nu terecht, zij het wel een beetje laat, de zaak op scherp gezet, waar de PvdA het, gebonden aan perfide paragrafen in het regeeraccoord, te vaak laat afweten: de strafbaarheidstelling van illegalen moet van tafel, anders is het voor Rutte-I einde verhaal. Het feit dat mensen ergens zijn kan als zodanig geen misdaad wezen.

Voor de VVD ligt dat anders. Fred Teeven - die met Dolmatov al één beleidsdode op zijn conto heeft, bij de Tweehonderd van Wilders natuurlijk een pover resultaat - bestond het te verklaren dat het kinderpardon voor zijn partij het 'zuur' en de strafbaarstelling het 'zoet' waren. Het zegt veel over de moraal en het mensbeeld van de VVD.

Omdat voor Rutte macht boven alles gaat, zal Teevens zoet nu wel op de lange baan geschoven worden. Voor de PvdA is het pijnlijk dat zij voor de bijstelling van het beleid op principiële punten steeds de oppositie behoeft.

 
Een juichende Prins Pils op de Poetinspelen - op een moment dat Rusland's handlangers in Kiev een bloedbad aanrichtten extra gênant, en opnieuw veelzeggend voor Ruttes gebrek aan politieke antenne.

D66 en SGP
Het wordt natuurlijk politiek nog interessanter als ook D66 en de SGP bijkomende niet-materiële eisen gaan stellen (die, aangezien die sociaal-cultureel elkaars uiterste tegenpolen zijn, wel eens zouden kunnen botsen).

Het Reformatorisch Dagblad, spreekbuis van de SGP, was gevallen over het gebrek aan decorum dat de koning en de premier in Sotsji tentoon hadden gespreid. Een juichende Prins Pils op de Poetinspelen - op een moment dat Rusland's handlangers in Kiev een bloedbad aanrichtten extra gênant, en opnieuw veelzeggend voor Ruttes gebrek aan politieke antenne.

Het RD: 'De Bijbel waarschuwt: Wee het land welks koning een kind is'. Premiers kenden ze in oudtestamentische tijden namelijk nog niet. NRC-columnist John Kroon in een reactie: 'Mocht de SGP nu uit de constructieve oppositie stappen, dan is de oorzaak duidelijk'.

Villasubsidie
Terug naar de terugblik op Rutte I. Oud CDA-minister Liesbeth Spies op de vraag, of dit voor herhaling vatbaar is: voor het CDA niet. 'De VVD zal het denk ik wel doen'. Rutte wilde in 2010 wel met de PVV praten, maar sloot de SP in 2012 bij voorbaat uit, omdat dan de villasubsidie eraan zou gaan. Voor de VVD zijn miljonairsrechten belangrijker dan mensenrechten.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist voor Volkskrant.nl