'Waar houdt de klacht op en begint de stoornis? Het CVZ denkt het te weten'
© ANP

'Waar houdt de klacht op en begint de stoornis? Het CVZ denkt het te weten'

De bezuinigingsvoorstellen die het CVZ doet, hebben geen wetenschappelijke grond en zijn nodeloos hard voor mensen met psychische problemen, stelt Malou van Hintum.

 
Stel je voor dat we ook depressie als een 'primaire somatische ziekte' zouden kunnen definiëren - dat scheelt een hoop geld!

Het CVZ, het College voor zorgverzekeringen dat het kabinet adviseert, heeft besloten dat er te veel mensen rondlopen met psychische klachten en stoornissen. Hoewel datzelfde college in zijn concept-advies zegt dat het lastig te bepalen is waar de klacht ophoudt en de stoornis begint, vindt het dat onderscheid tegelijk wel nodig. Niet omdat het logisch is, of omdat mensen met psychische problemen daar wat mee opschieten. Maar omdat de geestelijke gezondheidszorg anders te duur wordt.

Enorm creatief
Dat getuigt van weinig creatief denken, zo op het eerste gezicht. Maar verderop in het advies wordt duidelijk dat het CVZ juist enorm creatief is. Zo stelt het college dat de ziekte dementie, omdat die een 'primair somatische achtergrond' heeft, niet bij de G-GGZ thuishoort (de geneeskundige geestelijke gezondheidszorg, gericht op de behandeling van mensen met een psychische stoornis).

Anders gezegd: omdat we inmiddels weten dat de meest voorkomende vorm van dementie gepaard gaat met kluwens en ophopingen van bepaalde eiwitten in de hersenen, is het geen psychische aandoening meer. Dat mensen met dementie vaak verward zijn, gedesoriënteerd, depressief en angstig, en soms ook wanen en hallucinaties hebben - dat mag allemaal zo zijn, het is volgens het CVZ geen reden om dementie een psychische aandoening te noemen.

Wondjes
Een enorm creatieve manier om de psychische ziektelast terug te dringen. Stel je voor dat we ook depressie als een 'primaire somatische ziekte' zouden kunnen definiëren - dat scheelt een hoop geld!
In werkelijkheid heeft een psychische stoornis altijd neurobiologische correlaten en lichamelijke effecten; we zijn niet óf ons lichaam, óf onze geest. Omgekeerd laat onderzoek zien dat wondjes sneller genezen wanneer iemand goede sociale relaties heeft. Zullen we dan voortaan de wondverzorging maar onderbrengen bij de psychiater?

Autisme
Een ander kunststukje is het weghalen van G-GGZ bij mensen die aan 'psychische stoornissen met blijvende tekortkomingen' lijden, zoals autisme. Deze mensen krijgen volgens plan maximaal één jaar G-GGZ-zorg vergoed. Daarna komen ze 'wellicht' in aanmerking voor begeleiding op het gebied van 'zelfredzaamheid' (de AWBZ) of  'participatie' (de WMO). Meer is niet nodig, want er zal sprake zal zijn van 'medische stabilisatie'. Zou het?

Daar zit je dan, met je kind van 3 jaar en de diagnose autisme. Je peuter moet nog kleuter, tiener, adolescent en volwassene worden. In die twintig  jaar komen er steeds meer levensdomeinen bij waarop zijn ASS hem lelijk in de weg zal zitten. School, vriendschap, relaties, werk - net zoals wij allemaal komt ook iemand met een chronische psychische aandoening steeds weer nieuwe situaties tegen die nieuwe eisen aan hem stellen, en waarbij zijn aandoening zich op een nieuwe manier doet gelden.

Hoezo 'medische stabilisatie'?

Aparte vakjes
Er bestaat geen waterscheiding tussen psychische klachten en psychische stoornissen; en er bestaat ook geen duidelijk onderscheid tussen de verschillende stoornissen onderling. Dezelfde symptomen komen voor bij verschillende stoornissen. En de symptomen die het vaakst voorkomen - waaronder slapeloosheid en een depressieve stemming - kunnen heel gemakkelijk door alledaagse situaties worden getriggerd, zoals ruzie, verdriet of verlies.

Stoornissen in aparte vakjes indelen en doen alsof je klachten messcherp van stoornissen kunt onderscheiden, is daarom niet zinvol. Niet als je mensen wilt helpen. Mensen zijn geholpen als er wordt gekeken naar drie factoren:

(1) iemands lijdensdruk (waar heeft hij last van en in welke mate?),
(2) zijn disfunctioneren (wat lukt allemaal niet wat hij wel zou willen?), en
(3) zijn zorgbehoefte (wat heeft hij nodig om weer grip op zijn leven te krijgen, en wat kan hij zelf?).

Wie op deze manier denkt, hoeft geen stoornissen rücksichtslos uit te sluiten om toch een begin te maken met de kostenbeheersing in de G-GGZ. Hopelijk wil het CVZ dat proberen.

Malou van Hintum is politicoloog en columnist voor Volkskrant.nl.
Volg haar op Twitter @malouvh