Ai Weiwei
Ai Weiwei © AFP

Weinig Nederlands protest tegen arrestatie Ai Weiwei

In Nederland klinken tot nu toe maar weinig protesten tegen de arrestatie door China van de kunstenaar Ai Weiwei.

Het Guggenheim in New York begon een petitie tegen de arrestatie van Ai Weiwei die inmiddels door meer dan honderdduizend mensen is getekend. Tate Modern liet protest horen - Ai's Sunflower Seeds zijn er nog tot begin mei te zien. In Duitsland werd Ai deze week benoemd tot gastprofessor aan de Akademie der Künste in Berlijn; in Kassel werd gedemonstreerd voor zijn vrijlating. De Deense kunstenaars Olafur Eliasson en Jens Galschiot verhieven hun stem, zoals elders ook aandacht werd gevraagd voor het lot van Ai. Salman Rushdie nam het in de New York Times op voor zijn kunstbroeder.

Nederland
Maar in Nederland bleef het tot nu toe nagenoeg stil.
Directeuren van Nederlandse kunst­­­instellingen, architecten, designers, modeontwerpers en andere kunstenaars bezochten China de afgelopen jaren veelvuldig. De inmiddels opgeheven Netherlands China Art Foundation legde veel contacten in de aanloop naar en tijdens de Nederlandse deelname aan de Wereldexpo in Shanghai. Het paviljoen Happy Streets van kunstenaar John Körmeling trok er veel aandacht.

Er zijn voortdurend bezoeken en uitwisselingen: deze maand alleen al tussen vijf Nederlandse en vijf Chinese architectenbureaus. Zestien Nederlandse designers bezoeken vanaf overmorgen de Canton Fair in Guang­zhou. Nederland is in augustus gastland tijdens de Beijing International Bookfair. De cultureel-economische betrekkingen tussen China en Nederland zijn langzamerhand nauw te noemen.

Is dat misschien de reden om niet al te scherp te protesteren? Dutch DFA (design, mode en architectuur) besteedt, met geld van de ministeries van Cultuur, Buitenlandse Zaken en Economische Zaken, veel aandacht aan China. Directeur Christine de Baan is er nu op reis, om een vervolgprogramma op te stellen.

Complex onderwerp
Het is volgens haar niet aan Dutch DFA om een protest te laten horen. 'Dit is een heel complex onderwerp, dat mij persoonlijk raakt, maar waar ik als directeur weinig over kan zeggen. Dat zou ik eerst moeten bespreken met de deelnemende organisaties.' De Baan praat nu vooral met Chinese ontwerpers. 'Als het gaat om samenwerking met overheden, dan moet ik daar in Nederland over praten, daar moeten we ons toe verhouden.'

Ai is een van de kunstenaars wier werk in juni te zien zal zijn in het dan heropende Nederlands Architectuur Instituut (NAI). 'De Nederlandse kunstwereld zou best meer van zich kunnen laten horen', zegt directeur Ole Bouman. 'Maar misschien is die op dit moment vooral erg met zichzelf bezig.' Maar het NAI zelf heeft evenmin een vlammend protest doen uitgaan. 'Het belangrijkste is het dat Ai's werk hier veilig aankomt', benadrukt Bouman. 'Zo laten we zijn stem het beste horen. We moeten al het werk dat is gedaan  niet frustreren door te roepen: we doen niet meer mee.'

Henk Pröpper, directeur van het Nederlands Letterenfonds, noemt een protestverklaring zelfs gratuit. 'Dat heeft in China geen enkele uitwerking.' Het Letterenfonds is in augustus met een meer dan 1.500 vierkante meter grote stand aanwezig op de boekenbeurs in Beijing. 'We zullen contact gaan onderhouden met schrijvers daar', zegt Pröpper. 'Ik praat nu met uitgevers die 5.000 boeken per jaar uitgeven. Bij hen stel ik thema's als vrijheid van meningsuiting aan de orde. Dat gaat veel verder dan een goedkoop protest.'

Letterenfonds
Het Nederlands Letterenfonds doet niet mee aan de campagne die Amnesty International met hulp van een aantal schrijvers gaat voeren tegen het vasthouden van Chinese schrijvers, onder wie Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo. Amnesty benaderde de 400 leden tellende schrijversclub PEN Nederland. Een klein aantal - onder wie Ramsey Nasr, Arthur Japin, Yvonne Kroonenberg, Renate Dorrestein, Judith Herzberg, Hanneke Eggels en PEN-voorzitter René Appel - doet mee. Ontwerper Maarten Baas maakt de campagne. Woordvoerster Nicole Sprokel van Amnesty constateert dat het ' vrij rustig is aan het culturele front'.

De Stichting Internationale Culturele Activiteiten (SICA) zet het werk voort van de Netherlands China Art Foundation. Directeur Cees de Graaff: 'Het viel ons ook op dat het stil was de afgelopen tijd.' Maar hij benadrukt dat SICA geen actiegroep is. 'Wij verzamelen informatie en informeren instellingen.' Toch plaatst SICA een dezer dagen een korte verklaring op de website, waarin de stichting haar bezorgdheid uitspreekt over de ontwikkelingen in China.