Uit onderzoek blijkt dat het veel gebruikte landbouwgif imidacloprid schadelijk is voor vogels als de spreeuw en de boerenzwaluw.
Uit onderzoek blijkt dat het veel gebruikte landbouwgif imidacloprid schadelijk is voor vogels als de spreeuw en de boerenzwaluw. © ANP

'Milieuramp dreigt door schadelijke insecticiden'

Een grootschalige, integrale herbezinning op álle systemische insecticiden is hard nodig, schrijft Maarten Keulemans in het commentaar van de Volkskrant. 'De industrie blijft de politiek steeds een stapje voor.'

Wat vogelexperts al jaren vermoedden, blijkt echt waar: insecten ondervinden zoveel schade van het insecticide imidacloprid, dat vogels die van die insecten moeten leven er zwaar onder lijden en in aantal teruglopen.

Die boodschap, die wetenschappers deze week afgaven, is om meer dan één reden zeer ernstig. Allereerst is daar de constatering dat imidacloprid in de jaren negentig relatief probleemloos door alle procedures is gekomen die toch zijn bedoeld om de natuur te beschermen tegen ongewenste nevenschade.

Spilzuchtig gebruik
Inmiddels is het gif echter het meest gebruikte insecticide ter wereld. De productie schiet nog altijd omhoog. En het gebruik is ronduit spilzuchtig: het middel wordt niet pas ingezet als er plaaginsecten aanvallen, maar preventief ingezet als zaadcoating, hoewel daarbij gemiddeld 94 procent van het langzaam afbreekbare gif weglekt in het milieu en er bij het zaaien wolken giftig stof wegwaaien.

De uitkomst is een milieuramp die onafhankelijke experts inernst en omvang vergelijken met de ddt-ramp van de jaren zestig en zeventig, maar die lang onopgemerkt bleef doordat de belangrijkste slachtoffers slecht onderzochte, weinig impopulaire insecten zoals vliegen en muggen zijn. Insecten waarvoor geen tellingen of waarneemnetwerken van vrijwilligers bestaan, maar die niettemin een essentieel fundament onder de voedselketen vormen.

Het goede nieuws is dat de regels rond imidacloprid al jaren beetje bij beetje strenger worden, met als voorlopig sluitstuk het Europese verbod op een reeks toepassingen die schade kunnen toebrengen aan bijen.

Politiek loopt achter
Dat is hoopvol, maar een kanttekening is er wel: de politieke reacties lopen opvallend achter en dreigen voortdurend te verzanden. Wetenschappers hanteren hiervoor de term 'paralysis by analysis': eerst nog maar eens verder onderzoeken, dan pas keuzen maken. De industrie is alweer verder. In veel landen neemt weliswaar het gebruik van imidacloprid af, maar stijgt het gebruik van de nauw verwante 'neonicotinoïden' thiamethoxam en clothianidine, die op dezelfde manier werken als het nu in opspraak geraakte imidacloprid.

Wil de politiek enigszins recht doen aan de buitengewone ernst van de situatie, dan is een grootschalige, integrale herbezinning op álle systemische insecticiden - en de toelatingsprocedures rondom die middelen - hard nodig. Alleen zo krijgen wetgevers en toezichthouders weer greep op de situatie, op een manier die recht doet aan het belang van de natuur en dat van de landbouw.

Maarten Keulemans is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant