Ali B houdt een lachworkshop met vaders en baby's tijdens de opening van de Negenmaandenbeurs.
Ali B houdt een lachworkshop met vaders en baby's tijdens de opening van de Negenmaandenbeurs. © ANP

'Een aanwezige vader houdt kind echt niet uit de goot'

Kinderen die zonder vader opgroeien, komen vaker in de problemen. Dat komt niet door zijn afwezigheid, zoals Irene Zwaan beweerde, maar door erfelijke factoren en armoede. Dat betoogt Mieke van Stigt.

 
Zwaan stelt zich heel idealistisch de inmenging van een stabiele vader voor, maar de moeders uit het verhaal hebben wellicht een heel goede reden om de vader buiten de deur te houden. Neem bijvoorbeeld de cijfers van verslaving en fysiek geweld

Een kind heeft beide biologische ouders hard nodig en het wordt tijd dat het belang van de aanwezige vader onder ogen wordt gezien, zo stelt Irene Zwaan. Hoezeer ik ieder kind zijn of haar vader en moeder ook gun, van haar argumenten klopt heel weinig. De argumenten zijn vooral moralistisch van aard en gebaseerd op een gezinsideaal uit de jaren vijftig. En bovendien een harde klap in het gezicht van alleenstaande ouders (m/v) en homo- of adoptieouders.

Volgens Zwaan ligt het bewijs voor haar stelling in cijfers uit onderzoek. Kinderen zonder aanwezige vader komen vaker in de problemen, komen vaker in aanraking met Jeugdzorg en doen het slechter op school. Ook bleken de arrestanten bij de rellen in Londen in 2011 veel vaker dan gemiddeld op te groeien in een vaderloos gezin.

Vaderloosheid oorzaak problemen?
Dat zijn inderdaad zorgelijke cijfers, maar Zwaan maakt een bekende fout. Zij ziet namelijk samenhang aan voor oorzaak. Ze ziet een bovengemiddeld aantal kinderen zonder vader in de problemen en concludeert dat de vaderloosheid de oorzaak moet zijn van die situatie. Maar is dat ook zo?

Het is veel waarschijnlijker dat er achterliggende oorzaken zijn die zowel cijfers voor probleemgedrag als het uiteenvallen van het oorspronkelijke gezin verklaren. Die achterliggende oorzaken zijn in dit geval erfelijkheid (gedragsproblemen en verstandelijke beperkingen), verslaving en armoede. Vaak komen zij in een combinatie voor waarin ze alle drie worden versterkt.

Het kan heel zwaar zijn om een kind met een verstandelijke beperking of gedragsproblemen te hebben, zó zwaar dat de relatie het niet redt. Andere bedreigende factoren zijn armoede, verslaving en ziekte. Een op vijf de vrouwen noemt verslaving en lichamelijk geweld als aanleiding voor echtscheiding (cijfers CBS).

Erfelijke component
Uit het promotieonderzoek van Marigo Teeuwen (2012) aan de Universiteit van Amsterdam blijkt dat jongens met een licht verstandelijke beperking een veel grotere kans lopen (dan andere jongens) om in het criminele circuit terecht te komen. Zij onderzocht waarin deze groep jongens afweek van de licht verstandelijk beperkte jongens die niet in het criminele circuit terechtkwamen en vond drie factoren. Een instabiele familie-situatie, foute vrienden en het gebruik van drugs. Vooral van belang was - en nu komt het - dat de helft van die ouders zelf verstandelijk gehandicapt was.

Veel gedragsproblemen hebben een erfelijke component. Dat verklaart ook dat kinderen uit intacte gezinnen het beter doen dan kinderen uit stiefgezinnen. Die laatsten hebben namelijk vaker te maken met die erfelijke problemen. De aangeboren componenten voor gedragsproblemen zorgen voor een grotere kans op armoede, lagere schoolprestaties, minder kansen op de arbeidsmarkt, verslaving en echtscheiding. Armoede zelf is - en dat blijkt uit degelijk onderzoek - een factor van betekenis voor gedragsproblemen en verslaving, minder kansen in het onderwijs en vervolgens op de arbeidsmarkt. Deze factoren komen vaak in combinatie voor.

Goede reden vader buiten de deur houden
Zwaan stelt zich heel idealistisch de inmenging van een stabiele vader voor, maar de moeders uit het verhaal hebben wellicht een heel goede reden om de vader buiten de deur te houden. Neem bijvoorbeeld de cijfers van verslaving en fysiek geweld. Vervolgens komen de alleenstaande moeders in armoede terecht, of ze nu werken of niet. De armoede zelf is bron van veel problemen.

Het zijn deze vicieuze cirkels van gedragsproblematiek en armoede die de cijfers verklaren die Zwaan aandraagt. Dit kan niet worden goedgemaakt door de aanwezigheid van de biologische vader. Vooral omdat hij vaak onderdeel is van het probleem.

Mieke van Stigt is socioloog en pedagoog.