Diederik Samsom.
Diederik Samsom. © ANP

'Beseft Samsom wel waar een ontslagvergoeding voor dient?'

Samsom doet alsof het onbetamelijk is een ontslagvergoeding onder te brengen in stamrecht BV's. 'Schandelijk', schrijft Gerhard Hormann. 'Mensen doen dat niet om Diederik Samsom geld door zijn neus te boren. Ze zullen het  geld hard nodig hebben om na het ontslag een nieuw bestaan op te bouwen.'

 
Als politici het in het recente verleden hadden over ‘stimuleren’, bedoelden ze daarmee meestal ‘dwingen’, dus zijn woordkeuze roept bij voorbaat argwaan op

Het regeringsbeleid begint steeds meer te lijken op paniekvoetbal. Het kabinet Rutte II heeft geen benul hoe het de kwakkelende economie moet vlot trekken en dus wil men nu gaan doen wat Diederik Samsom in verkiezingstijd al aankondigde: dood vermogen afromen. Probleem is alleen dat ontslagvergoedingen daar helemaal niet voor bedoeld zijn.

Het zal toeval zijn, maar het kabinet Rutte II levert een schat aan materiaal op voor mensen die gek zijn op ironie. Zo kwam dit kabinet met het voorstel om het ontslagrecht te versoepelen op het moment dat de werkloosheid in een jaar tijd met 100.000 mensen was toegenomen. En nu oppert Diederik Samsom om de economie vlot te trekken met behulp van dezelfde ontslagvergoedingen die hij eerder nog wilde maximeren op 75.000 euro.

Dood vermogen
Als consumenten de economie inderdaad kapot aan het sparen zijn, dan zullen diezelfde consumenten de boel ook weer vlot moeten trekken (of in ieder geval moeten boeten voor hun spaarzame gedrag). Want kondigde Samsom in verkiezingstijd al niet aan dat hij 'dood vermogen' extra wilde aanslaan? Nu heeft hij zijn begerige blik laten vallen op al dat geld dat is opgepot in stamrecht BV's, daarbij insinuerend dat het onbetamelijk is om een ontslagvergoeding op die manier fiscaal onder te brengen. Mensen doen dat volgens hem immers alleen maar om 'hoge belasting te voorkomen'.

Door eerder opgedane ervaringen met het spaarloon zou hij echter beter moeten weten. In september 2010 werd het spaarloon, op dat moment goed voor in totaal ongeveer 4 miljard euro, vervroegd vrijgegeven. Het was de derde keer dat dit gebeurde sinds de invoering van deze fiscaal vriendelijke spaarregeling en ook nu had het niet het beoogde resultaat. In plaats van dat geld in de economie te pompen, lieten burgers het onaangeroerd op de spaarloonrekening staan, verhuisden het naar een andere bank waar ze meer rente ontvingen of losten er een deel van hun schulden mee af. In ieder geval leidde het niet tot de economische impuls waar demissionair minister Jan Kees de Jager op hoopte.

Geen overspannen verwachtingen
Alleen al om die reden hoeft Diederik Samsom geen al te overspannen verwachtingen te hebben van het effect van zijn plan om burgers 'te verleiden die vermogens vrij te maken', nog los van de vraag hoe hij dat precies wil gaan organiseren. Als politici het in het recente verleden hadden over 'stimuleren', bedoelden ze daarmee meestal 'dwingen', dus zijn woordkeuze roept bij voorbaat argwaan op. Worden ontslagvergoedingen straks belastingvrij uitgekeerd of worden ze juist zo zwaar belast dat het geen nut meer heeft om ze in een stamrecht BV onder te brengen of vast te zetten op een geblokkeerde bankspaarrekening?

Erger is dat hij zich geen rekenschap lijkt te geven van de achterliggende gedachte van een ontslagvergoeding of het toekomstige bestedingsdoel. Feitelijk gaat het om een soort schadevergoeding voor gederfde inkomsten en gemiste pensioenopbouw. In die zin kun je het heel goed vergelijken met de alimentatie waar een gescheiden vrouw van middelbare leeftijd recht op heeft nadat haar echtgenoot haar heeft ingeruild voor een jonger exemplaar. Juist nu komen veel vijftigers na jarenlange trouwe dienst op straat te staan, zonder zicht op werk en zonder enig perspectief op de lange termijn.

In veel gevallen komt het ontslag zo onverwacht en zijn de vaste maandelijkse lasten zo hoog, dat de ontslagvergoeding wordt gebruikt als aanvulling op een WW-uitkering (die meestal 70% van het laatstverdiende loon bedraagt, maar is gemaximeerd op ongeveer 1750 euro netto). In dat geval is die zogenaamde gouden handdruk bepaald geen overbodige luxe en biedt hij alleen soelaas op korte termijn. Wie voor het aflopen van de werkloosheidsuitkering geen baan weet te vinden, zal alsnog zijn huis uit moeten.

Geen fiscale sluiproute
Ontslagen werknemers die het tijdelijk wél weten te redden met alleen een WW-uitkering (bijvoorbeeld omdat de woning deels is afgelost en de partner een baan heeft), zullen ervoor kiezen de ontslagvergoeding onder te brengen in een stamrecht BV of deze over te laten maken naar een daarvoor bestemde, geblokkeerde bankspaarrekening. Dat is geen fiscale sluiproute, maar simpelweg een manier om het heffen van belasting uit te stellen tot een later moment.

Wie zijn ontslagvergoeding onderbrengt in een stamrecht BV doet dat niet om Diederik Samsom geld door zijn neus te boren, maar zal dat geld gebruiken - en vaak ook hard nodig hebben - als startkapitaal voor een eigen onderneming of als aanvulling op een onzeker bestaan als ZZP-er. Persoonlijk ken ik iemand die van zijn beëindigingsvergoeding een paar opknappanden heeft gerenoveerd om ze vervolgens te gaan verhuren. Dat lijkt me voor alle betrokkenen, ook voor de samenleving als geheel, een veel betere oplossing dan dat hij zichzelf en zijn vrouw van dat geld een Lexus cadeau had gedaan.

Datzelfde geldt voor ontslagen werknemers die hun ontslagvergoeding op een geblokkeerde bankspaarrekening aan laten groeien tot ze hun pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt en het daarna willen gebruiken als aanvulling op hun oudedagsvoorziening. Het is schadelijk als politici daar een stokje voor zouden willen steken en schandelijk dat ze daar zelfs maar over durven beginnen. Nog even en je mag als burger zelfs je vakantiegeld weer inleveren wanneer je besluit om voor de verandering eens niet in Frankrijk te gaan kamperen maar in plaats daarvan een hele zomervakantie door te brengen in je eigen achtertuin.

Gerhard Hormann (1961) is politicoloog en schrijver.