Diederik Samsom.
Diederik Samsom. © ANP

'Samsom, breek je afspraak en wees een draaikont'

De PvdA is in het verleden vaak beschuldigd van draaikonterij. Maar deze keer is het breken van een afspraak zeer terecht, schrijft publicist Rutger Schuil. 'Nee tegen het strafbaar maken van illegaliteit is de enige waardige optie.'

 
De PvdA onder Rutte-II is als een rode auto die te lang in de zon staat; langzaam begint de kleur te vervagen

De Partij van de Arbeid is in het verleden vaak beschuldigd van draaikonterij, soms was dit terecht, vaker nog was dit onterecht. Helaas is dit stigma sinds Wouter Bos altijd blijven kleven aan de partij.

Daarom hanteert partijleider Samsom nu het devies afspraak is afspraak. Het probleem van deze aanpak is dat je nooit terug kan komen op afspraken die in het verleden zijn gemaakt maar naderhand toch niet verstandig bleken te zijn. Het creëert een vorm van tunnelvisie binnen een partij als deze nooit meer van mening mag veranderen. Zelfs nadat nieuwe feiten aan het licht komen, zoals de zelfmoord van de asielzoeker Dolmatov en een congres waarin de leden zich uitspreken tegen de strafbaarheid van illegaliteit, blijft het devies ongewijzigd .

Rode Idealen
Vanuit politiek oogpunt is het begrijpelijk dat de PvdA staatssecretaris Fred Teeven de hand boven het hoofd heeft gehouden in de zaak Dolmatov. De staatssecretaris naar huis sturen had het einde van het Kabinet Rutte-II kunnen betekenen. Maar Dolmatov representeert meer dan een incident. Zijn behandeling door de Nederlandse staat - want daar komt het in feite op neer - is het resultaat van een hardvochtiger asielbeleid dat reeds is ingezet ten tijde van Pim Fortuyn. De traditionele linkse kiezer mag dan niet meer bestaan, toch is er een grote groep kiezers die het hardvochtige beleid en de vele systeemfouten niet langer accepteren. Deze reflectie is  terug te zien in de peilingresultaten van de PvdA.      

De rode idealen van de PvdA onder Rutte-II zijn als een rode auto die te lang in de zon heeft gestaan; langzamerhand begint het rood te vervagen.  Het probleem van een partij met idealen is dat deze idealen aan het zicht ontrokken kunnen worden door  een vertroebeling van het regeerakkoord. Natuurlijk hebben sommige partijen daar geen last van, de VVD, het CDA en de PVV zijn bij uitstek partijen waarvan je verwacht dat zij hun idealen even rechts laten liggen om hun welbekende landsbelang te dienen. Maar een partij met idealen in een Kabinet dat geleid wordt door een partij zonder idealen zal vroeg of laat haar idealen en achterban verliezen.

Hypocriet
Daarom legde Samsom vorige week een motie tegen het strafbaar stellen van illegaliteit naast zich neer. Een motie die door een ruime meerderheid van de aanwezigen tijdens het laatste PvdA congres werd aangenomen. Dat hij in zijn afsluitende toespraak zei te strijden voor 'een streng maar rechtvaardig vreemdelingenbeleid, gericht op een humane behandeling van kwetsbare mensen' komt dankzij de zaak Dolmatov natuurlijk erg hypocriet over. Een falende staatssecretaris de hand boven het hoofd houden en toch durven claimen dat je strijdt voor een rechtvaardig en humaan vreemdelingenbeleid valt wel heel moeilijk met elkaar te rijmen.

Gelukkig is er een oplossing gevonden voor de impasse waarin de PvdA zich bevindt. Er komt een extra ledenraad dat zowel de aangenomen motie als het strafbaar stellen van illegaliteit zoals beschreven in het regeerakkoord zal bespreken. Dit biedt zowel de PvdA als de VVD de uitweg die ze nodig hebben zonder al te veel gezichtsverlies te lijden.

Tevens lijkt het er op dat ook de leden van de PvdA krijgen wat ze willen. Samsom kan in alle eerlijkheid tegen Rutte zeggen dat ze het de leden nogmaals hebben geraadpleegd maar dat ze niet om hun advies heen kunnen. Daarnaast heeft de PvdA zowel op de zorgpremie en meer recentelijk bij Fred Teeven het Kabinet van een stille dood gered.
In ruil daarvoor kan Rutte met gemak voldoen aan de wens van het PvdA congres.   

Toneelstukje
Dan rest de vraag, was dit toneelstukje van te voren al afgesproken? De motie vanuit de PvdA-leden was al vroegtijdig bekend bij de PvdA-top. Ook de uitslag na een stemronde zou zeer waarschijnlijk uitkomen op een ruime meerderheid voor de motie. Het is goed mogelijk dat Samsom en Rutte hebben overlegd en dat toen besloten is dat Samsom eerst de motie naast zich zou neerleggen en op een extra ledenraad alsnog zou aannemen. Waarna Rutte aan zijn VVD-achterban kan verklaren dat de PvdA echt alles heeft geprobeerd maar er toch niet is uitgekomen en dat beide partijen de verantwoordelijkheid nemen om het regeerakkoord waar nodig aan te passen. Of zoals Samsom ten tijde van de inkomensafhankelijke zorgpremie zei 'we staan er samen voor, we willen het samen oplossen.'

Mocht het allemaal anders lopen en legt de PvdA-top ook na het tweede congres de aangenomen motie naast zich neer met het devies 'afspraak is afspraak' dan wil ik de heer Samsom herinneren aan een persconferentie in Nieuwspoort op 12 november 2012. Daar zei hij dat in een samenwerking die op twee partijen rust, en die opzoek willen naar een zo breed mogelijk draagvlak, zich niet stoïcijns moeten vasthouden aan gekozen instrumenten. Dan ga je op zoek naar een alternatief dat wel draagbaar is voor beide coalitie partijen. Luister daarom naar je eigen wijze woorden en luister naar uw achterban en maak dan de enige juiste keuze. Het strafbaar stellen van illegaliteit is een brug te ver, ideologische veren of niet, de PvdA moet hier de grens trekken, haar geloofwaardigheid staat op het spel.

Rutger Schuil is publicist en Amerika deskundige.

Dit artikel werd eerder al op opiniestukken.nl  gepubliceerd.