'Erger je niet dood in de stiltecoupé, maar oefen in verdraagzaamheid'
© Arie Kievit / de Volkskrant

'Erger je niet dood in de stiltecoupé, maar oefen in verdraagzaamheid'

De stiltecoupé met al die fatsoensrakkers moet verdwijnen, schreef journalist Evelien van Veen afgelopen week in katern V. Het mag dan een conflictbron zijn, maar afschaffen lost niets op, stelt Annemarie Huiberts nu. 'In de coupé oefenen we onszelf in verdraagzaamheid en gezeglijkheid.'

 
De NS zou zeker wat meer mogen doen dan alleen onopvallende stickers op de ramen plakken. Het is immers hartstikke moeilijk om je medemens vriendelijk te verzoeken zich aan de regels te houden

Vroeger was ik forens, tegenwoordig ben ik huisvrouw en daarom zit ik niet meer zo vaak in de trein. Op de paar treinreizen die ik nog wel maak, kan ik me echt verheugen. Toen ik laatst in Arnhem op de trein stapte, ging ik heerlijk met een boek in een stiltecoupé zitten. Vlak na mij kwam er een oudere vrouw binnen met een vrolijk babbelend kind van een jaar of vier. In de veronderstelling dat deze vrouw niet wist dat ze een stiltecoupé betrad, en in de wetenschap dat het voor het gros der kleuters gewoonweg onmogelijk is om hun mond te houden, en al zeker tot mijn overstappunt Den Bosch, besloot ik haar daar maar meteen op attent te maken. De vrouw ging gewoon zitten. 'Oh, maar wij zijn heel rustig', zei ze. 'En we stappen er in Lent alweer uit.'

Vanaf toen voelde de situatie enigszins ongemakkelijk. Want natuurlijk stelde het meisje de ene vraag na de andere. Soms gaf haar oma op zachte toon antwoord, soms zei ze dat ze nu even haar mond moest houden, soms negeerde ze het geklets. De oma geneerde zich, ik voelde me een boeman. Ik vond dat kindergebabbel eigenlijk helemaal niet zo erg. Had ik misschien mijn mond moeten houden?

Fatsoensrakkers
Als het aan Evelien van Veen ligt, hoef ik dit soort ongemakkelijke situaties in de toekomst niet meer mee te maken. In nota bene de stiltekatern van de Volkskrant van 24 oktober houdt zij een stevig pleidooi voor de afschaffing van de stiltecoupé. Volgens van Veen haalt de stiltecoupé 'het slechtste in de mens naar boven'. In een stiltecoupé ontpoppen mensen zich tot 'fatsoensrakkers die het heerlijk vinden anderen terecht te wijzen'. Kijk maar op YouTube, schrijft van Veen, naar de filmpjes waarin treinreizigers elkaar de huid vol schelden. Of volg anders de berichten op Twitter: 'Donder toch op met je gehoest.'

Is het inderdaad een goed plan om de stiltecoupé af te schaffen? Tien jaar geleden besloot de NS tot de oprichting ervan, omdat uit eigen onderzoek was gebleken dat maar liefst de helft van de treinreizigers zich ergerde aan luidruchtige telefoontjes. Nu is het heel gebruikelijk dat mensen die met hun gedrag anderen mogelijk overlast bezorgen, dat alleen mogen doen op daartoe speciaal aangewezen plekken. Op sommige plekken mag je roken, maar op de meeste plekken mag dat niet. Op sommige stranden mag je in je blote kont gaan liggen, maar op de meeste stranden mag dat niet. De NS draait het om. Want in de meeste coupés mag je telefoneren, alleen in sommige coupés mag dat niet.

YouTube
Terwijl dus diegenen die voor geluidsoverlast zorgen van de NS al bijna de hele trein krijgen, wil van Veen nog een stap verder gaan door hen de hele trein te geven. Volgens van Veen zijn namelijk diegenen die in de trein anderen géén overlast bezorgen - stuk voor stuk intolerante fatsoensrakkers - het probleem. Dat is natuurlijk niet waar. Filmpjes waarin reizigers in de stiltecoupé op beschaafde wijze met elkaar omgaan, trekken op YouTube weinig kijkers. Van Veen wil de grote meerderheid die van goede wil is, laten opdraaien voor de enkelingen die het verbruien.

De stiltecoupé afschaffen betekent echter het kind met het badwater weggooien. Voor veel mensen is de ietwat ongemakkelijke stilte van de stiltecoupé heel wat beter te verdragen dan herrie. Mensen kunnen nu daadwerkelijk iets doen wanneer zij last hebben van mobiele telefoons, mp3spelers of computerspelletjes: verhuizen naar de stiltecoupé. Als die er niet meer is, rest mensen niks anders dan het onderdrukken van de eigen emoties en gedachten ('Ik hoor het niet. Ik hoor het niet. Ik hoor het niet.'). Een stuk minder effectief.

Conflictbron
Natuurlijk is een stiltecoupé een potentiële conflictbron. De NS zou zeker wat meer mogen doen dan alleen onopvallende stickers op de ramen plakken. Het is immers hartstikke moeilijk om je medemens vriendelijk te verzoeken zich aan de regels te houden. Dat weten ook officiële gezagsdragers, die nog autoriteit kunnen ontlenen aan hun functie en die getraind zijn in het omgaan met agressie. Overal waar regels zijn, gaat het regelmatig mis.

Het ware probleem is niet de stiltecoupé. Het ware probleem - vier kabinetten Balkenende beten er hun tanden op stuk - is dat veel mensen plichten en regels als iets voor anderen beschouwen, en rechten en vrijheden als iets voor henzelf. Dat probleem lossen we niet op door de stiltecoupé af te schaffen. Dat probleem lossen we op door ons, bijvoorbeeld in de stiltecoupé, steeds opnieuw te oefenen in verdraagzaamheid, vriendelijkheid en, jawel, in lang vergeten deugden als conformisme en gezeglijkheid.

Annemarie Huiberts.