De Turkse boot tijdens de botenparade van de Gay Pride in de binnenstad van Amsterdam.
De Turkse boot tijdens de botenparade van de Gay Pride in de binnenstad van Amsterdam. © ANP Kippa

'Turkse homo maakt keuze nooit alleen'

Veel Nederlandse homo's vinden dat Turkse homo's hun Turkse identiteit maar moeten opgeven. Maar in een collectivistische cultuur als de Turkse, kun je niet in je eentje de keuze maken voor je homoseksuele identiteit. Je neemt je familie en omgeving er in mee. Dat schrijft Serdar Manavoglu.

 
Het idee dat je vader niet meer welkom is in het koffiehuis, kan je ziel breken

De eerste Turkse boot tijdens de Gay Pride van Amsterdam is een feit. Het was een bijzondere gebeurtenis. Iedereen wist dat de deelname van De Turkse Boot aan de Pride voor de nodige opschudding in de Turkse gemeenschap zou zorgen. Maar dat het zo'n vaart zou lopen, had niemand verwacht.

Meevarende politici werden op de sociale media aan de schandpaal genageld en er werd opgeroepen niet op hen te stemmen. Mensen die herkend waren op de boot, werden beschimpt en uitgekafferd. Voor sommige Turken is het onmogelijk dat iemand Turks én homo is. Deze mensen denken dat je daarin kunt kiezen. Ervan uitgaande dat homoseksualiteit een kenmerk van de moderne tijd is, is de gangbare gedachte dat je als Turkse homo je Turkse identiteit verkwanseld hebt. Je bent een 'echte Nederlander' geworden, losgeslagen en verwilderd, zonder enige normen of menselijk besef.

Keuze
Andersom lijkt dit in de beleving van veel Nederlandse homo's ook zo te zijn. Turkse homo's moeten in dit geval hun tradities en hun Turkse identiteit misschien maar opgeven als ze uit de kast willen komen. Een onmogelijke keuze voor veel Turks- Nederlandse homo's. Ze moeten kiezen tussen twee vuren. Want hoe kun je een etnische identiteit opgeven en inruilen voor een seksuele identiteit?

Door dit dubbele stigma op homoseksualiteit zitten veel Turkse (met heteroseksuele partners getrouwde) homo's niet alleen in de kast, maar ook in de spagaat. Daarom was de belangrijkste leus op De Turkse Boot: 'Mijn Eer, Wiens Schande?' Want in een collectivistische cultuur als de Turkse, kun je niet in je eentje die keuze maken voor je identiteit. Je neemt je familie en omgeving er in mee. Dat maakt de spagaat ook zo pijnlijk. Veel Turkse homo's vinden het niet erg om nare reacties te krijgen. Zij rechten de rug, gesterkt in het idee dat ze kiezen voor een leven in de zon in plaats van in de schaduw. Maar het idee dat je vader niet meer welkom is in het koffiehuis, dat je je familie te schande hebt gemaakt, kan je ziel breken.

In Turkije is homoseksualiteit wijdverbreid en wordt het algemeen (oogluikend) toegestaan. Turkse schoenpoetsers dragen met trots foto's van de immer smachtend gewillige transseksueel Bulent Ersoy op hun werkkist. En wie ooit in Turkije op vakantie is geweest, kent de homoseksuele buikdansers die voor je neus je blonde echtgenoot zonder pardon op de mond zoenen. De Turkse tv zendt shows gepresenteerd door travestieten uit (vandaar de vele schotelantennes als decor aan de zijkant van de Boot; de Turkse tv heeft een emanciperende werking gehad op homo's wereldwijd).

Mensenrechten
Maar ook al is homoseksualiteit een gangbaar tafereel in de Istanbulse straten, in de wet komt de homo er maar bekaaid af. Er worden vandaag de dag nog steeds basale mensenrechten geschonden. Men kan in Turkije geen beroep doen op antidiscriminatiewetgeving. Je kunt worden ontslagen vanwege je geaardheid, als je al aan de bak komt. Een huisbaas kan je een huis weigeren. Wat betreft de militaire dienstplicht, zit je aardig in de knel. Je kunt je laten afkeuren door middel van een bewijsstuk zoals een foto waarop je in actie bent (een journalist van het Duitse weekblad Der Spiegel suggereerde eens dat het Turkse leger waarschijnlijk het grootste homoporno-archief van de wereld heeft).

Het lijkt erg moeilijk voor sommige Turken om een Turkse homo met de Turkse vlag te zien. Of om te lezen dat een Turkse homo zichzelf moslim noemt. Het lijkt er op dat deze mensen vinden dat zij als enige een claim op trots of geloof hebben. De vlag lijkt voorbehouden te zijn aan de homogene massa en niet aan degenen die afwijken. En zie daar, 'homo's dragen het bloed van martelaren op een decadente boot' wordt er dan geschreven op Turks-Nederlandse websites en op Facebookpagina's waar veel Turken een soort van 'eerwatch'-functie lijken te hebben. Met triangles en namentags wordt de politici openlijk een soort 'most wanted'-status gegeven. Er zijn zelfs mensen bedreigd om hun deelname aan de Turkse Boot.

Steunbetuigingen
In de dagen na de Gay Pride zijn wij overspoeld door steunbetuigingen en berichten van honderden jonge Turkse homoseksuelen uit binnen- en buitenland. Van sommige kregen we tranen in de ogen. Aan de kant stonden Turken uit Turkije die hier op vakantie in Nederland waren en ons achteraf berichtten dat ze zich nog nooit eerder zo welkom en zo trots hadden gevoeld en dat ze met de mensen om hen heen gezamenlijk hebben staan juichen en huilen. Gewoon met een wat ouder Amsterdams koppel.

Uit Turkije kregen we emotionele reacties van jongeren die zeiden dat ze graag bij ons hadden willen zijn op de boot. De trots die ze voelden uitten ze zelfs met gedichten en persoonlijke verhalen die vaak gingen over het verruilen van een leven in angst voor een leven met trots.
Turkse homo's die voorheen bang waren om getagd te worden op Facebook-foto's met hun vrienden, bang om als homo herkend te worden, stonden te poseren voor camera's en zongen uit volle borst mee met Zeki Muren, de zon van de Turkse klassieke muziek wiens nummer Yarali Gonu (gepijnigd hart) keer op keer werd herhaald. Zeki Muren leefde zijn hele leven in de kast. Deze jongeren willen dat niet.

Het gejuich van alle omstanders sterkte ons in dat gevoel. Niet alleen de opvarenden maar ook de vele Turkse homo's die naar YouTube-filmpjes keken, zeggen dat we geschiedenis hebben geschreven. Wij zijn nog beduusd van wat er allemaal is gebeurd, maar onze homovrienden geloven hier in. Daar deden we het ook voor. En niet voor de mensen die ons niet willen begrijpen.

Binnen twee dagen kregen de Facebook-fansites van Pink Istanbul en De Turkse Boot er honderden leden bij. Amsterdam had al een apart plekje in het hart van menige Turkse jongere, homo en hetero, maar werd hiermee ook gespreksonderwerp nummer een in de Turkse homogemeenschap in Turkije. Wij gaan verder met Pink Istanbul in Paradiso (13 oktober) en met Pink Amsterdam in The Hall in Istanbul (20 oktober). Turkse homo's zullen in beide steden zichtbaarder worden dan ooit.

Jammer dat sommige mensen homoseksualiteit niet willen opmerken en erkennen, dat is hun goed recht. Maar wel heel goed dat er veel meer mensen zijn die juist wel in gesprek willen. In die zin is de Turkse Boot geslaagd in zijn opzet. En misschien, heel misschien, kunnen we op een dag als Turkse Nederlanders ook trots zijn op onze verdraagzame Turkse medeburgers. En zij op ons.

Serdar Manavoglu schrijft namens de Turkse Boot op Gay Pride.