De Amsterdamse wethouder Lodewijk Asscher
De Amsterdamse wethouder Lodewijk Asscher © ANP

'Asscher, kijk om u heen! De taaloplossing is achterhaald'

Dat taalachterstand aan de basis ligt van alle integratieproblemen, is een misvatting. Wethouder Asscher, kijk om u heen! Dat perfect Nederlandssprekende Marokkaanse jongens zoveel rotzooi schoppen in Amsterdam-West, zegt toch genoeg? Dat stelt David Pinto.

 
Als er in de jaren tachtig en negentig een kabinet-Bolkestein was geweest, hadden wij nu veel positievere statistieken gezien: betere arbeidsparticipatie en minder criminaliteit bij migranten(kinderen).

In zijn Idee voor Nederland zegt Lodewijk Asscher dat zijn onderwerp 'een belangrijk onderdeel van het integratieprobleem, segregatie en achterstanden van allochtone kinderen' betreft (O&D, 22 maart). Hij zegt dat deze tijd om nieuwe oplossingen vraagt. En wat is zijn nieuwe oplossing? Taalachterstand wegwerken en voorschool.

Asscher vindt dat de kansen van kinderen met ouders die niet goed Nederlands spreken 'nog altijd beroerd' zijn. Hij voert een voorbeeld aan van 'duidelijk een intelligente vwo-leerling' die hij had horen spreken bij de opening van het Technasium in Amsterdam-West. Daarbij viel hem op dat de jongen met een vet accent sprak. Dat moet 'beter', vindt Asscher, 'als hij het straks wil redden in de grotemensenwereld'.

Merkwaardig standpunt. Hoeveel succesvolle mannen en vrouwen lopen niet rond bij krantenredacties, uitgeverijen en gemeentes met een duidelijk hoorbaar en vaak trots Twents of Limburgs accent? Mijn eigen zwaar Marokkaans-Berberse accent heeft niet verhinderd dat ik het heb geschopt tot hoogleraar en auteur van vijftien boeken - en dat voor een kind van analfabete ouders die geen woord Nederlands spraken, laat staan 'goed Nederlands'.

Omgangsregels
Natuurlijk is taal belangrijk. Maar voor effectieve communicatie, in de zin van het bereiken van een gesteld doel, zijn nog andere vaardigheden nodig. Onder meer het doorgronden van de maatschappelijke codes en 'verkeersregels': de omgangsregels, de impliciete en expliciete (kern)waarden die in acht dienen te worden genomen.

Die codes en regels zijn vele malen moeilijker en belangrijker dan de taal. Daarvoor bestaan geen grammaticaboeken. Daarom pleit ik voor een 'participatietest' als onderdeel van inburgering, als toelatingseis voor migranten. Niet alleen de taal, maar ook de genoemde vaardigheden moeten worden getoetst.

Achterhaald
De taaloplossing is achterhaald. Ontspoorde Marokkaanse jongeren in Amsterdam-West spreken perfect Nederlands, maar participeren helemaal niet. Als wethouder in Amsterdam behoort Asscher dat te weten.

Bovendien blijkt uit onderzoeken van CBS en SCP dat het probleem van goede scholing (in het Nederlands wel te verstaan) met succes is opgelost. Het percentage allochtonen op een hogeschool of universiteit nam tussen 2004 en 2010 toe van 43 tot 55 procent. Onder autochtonen was die stijging kleiner: van 52 naar 58 procent. Allochtone meisjes studeren nu evenveel als hun autochtone seksegenootjes en zelfs meer dan 'Hollandse' jongens.

Niettemin zien we verontrustende cijfers over werkloosheid en criminaliteit. Terwijl het aantal autochtone werklozen licht is afgenomen, van 4,5 naar 4,2 procent, is de werkloosheid onder migranten gestegen. Bij westerse migranten van 6,5 naar 7,1 procent, bij niet-westerse migranten van 12,6 naar 13,1 procent. De werkloosheid onder migrantenjongeren bedraagt 23,4 procent, tegen 7,7 procent onder autochtone jongeren. Liefst 65 procent van de Marokkaanse jongeren is in aanraking geweest met justitie. In Amsterdam kan nog geen kwart van de Marokkaanse meiden in het eigen onderhoud voorzien. Bij andere vrouwen is dat bijna 60 procent.

Je hebt eigenlijk geen onderzoeksgegevens nodig om vast te stellen dat de achterstand van migranten-(kinderen) met andere zaken te maken heeft dan taal. Je hoeft alleen maar je ogen en oren open te houden. Veel Chinezen spreken geen Nederlands, maar vertonen lang niet zulke alarmerende negatieve cijfers. In Frankrijk zegt men over migranten, ook grotendeels Marokkanen, Algerijnen en Tunesiërs: 'Vroeger spraken zij geen Frans, maar werkten ze wel. Nu spreken zij Frans, maar werken ze niet'.

Belastinggeld
Omdat dit donkere beeld al decennialang bestaat - ondanks miljarden belastinggeld, goede bedoelingen van velen en boekenkasten vol onderzoeken, nota's en adviesrapporten - zou je eindelijk eens een wijze en moedige zet van de (gemeentelijke) overheid verwachten: het organiseren van 'tegengeluid' om uit de impasse te komen van steeds dezelfde adviezen die nergens toe leiden. Dit geldt ook voor de media.

In dit licht kan ik ook de vijandige opmerkingen van Asscher richting Mark Rutte en de VVD niet plaatsen . 'Bij rechts bestaat een kortzichtige desinteresse in de belemmeringen en kansen van deze kinderen van de toekomst', zei Asscher. Is dat zo? En over Rutte: 'Op Mark Rutte hoeven deze kinderen ook niet te rekenen.' Hij noemde diens beleid een 'ellendegenerator'.

Mijn inschatting is een andere. Als er in de jaren tachtig en negentig een kabinet-Bolkestein was geweest, hadden wij nu veel positievere statistieken gezien: betere arbeidsparticipatie en minder criminaliteit bij migranten(kinderen).

Achterhaalde mantra
Even dacht ik dat Asscher zo zwaar hamerde op taal vanwege zijn portefeuille onderwijs. Maar zijn collega Andrée van Es, wethouder Integratie, reageerde op genoemde barre cijfers met de aankondiging van 'een fors offensief op taalbeheersing'. De oude en achterhaalde mantra wordt dus gemeentebreed gedeeld in Amsterdam. Verbijsterend!

Niet taal maar het vermogen aan te sluiten bij de 'bedrijfscultuur' van het land is het belangrijkste. Het moderne en beschaafde Nederland eist: gelijke bejegening en behandeling van man en vrouw, respect voor homoseksuelen, positief omgaan met kritiek, ook in teamverband, vertrouwen schenken, ook aan mensen van de 'out-groep', niet discrimineren, ook Joden niet, vrijheid van meningsuiting, ook over religie, scheiding van kerk en staat volledig accepteren, emotiebeheersing, accepteren dat empathie geen teken van zwakte is maar juist van kracht, anti-autoritair gedrag accepteren en toepassen, leren en accepteren dat humor en typisch Nederlands 'geinen en jennen' geen racisme is.

Gebrek aan vaardigheden op dit vlak zorgen voor het 'draaideureffect' bij bedrijven en andere organisaties: migranten gaan er net zo snel weer uit als ze erin zijn gekomen.

Giftige cocktail
De mislukking van de Nederlandse aanpak wordt verklaard door een giftige cocktail van politieke correctheid, angst om de kloof tussen moderne en premoderne waarden te onderkennen en te benoemen en onkunde over de bagage van de hedendaagse migrant. Gevolg hiervan is de 'toeschrijving' van de eigen moderne waarden aan migranten die overwegend premoderne normen hebben. Daarom wordt steeds de verkeerde diagnose gesteld met onjuiste medicatie als gevolg.

David Pinto is directeur van het Inter-Cultureel Instituut.
Van de auteur verscheen onlangs het boek Canon voor Participatie en Diversiteit (Kluwer).