© ANP Angela Merkel en Nicholas Sarkozy
© ANP Angela Merkel en Nicholas Sarkozy © UNKNOWN

'Laat de eurocrisis niet tevergeefs zijn'

Het lijkt erop dat wat Europa ook doet, de eurocrisis na korte perioden van relatieve rust na elke eurotop, steeds verder escaleert. Onmiddellijke ophoging van het Europese noodfonds en naleving van het Stabiliteitspact zal uitkomst bieden.

Wat begonnen is als een klein probleem in Griekenland vorig jaar mei, is inmiddels uitgegroeid tot de grootste crisis die Europa heeft meegemaakt sinds de Tweede Wereldoorlog. Niet alleen Griekenland, Ierland en Portugal, maar ook Italië en Spanje en zelfs België en Frankrijk bevinden zich nu in de gevarenzone. Hoe heeft het zover kunnen komen?

Pijnlijk
Dat onvermogen om de eurocrisis fundamenteel te pakken is eerder deze week nogmaals pijnlijk duidelijk gemanifesteerd. De uitkomsten van de top tussen Angela Merkel en Nicholas Sarkozy  zijn bijzonder teleurstellend. De bedoeling van deze top was om het eens te worden over de ophoging van het Europese noodfonds (EFSF) om speculanten te ontmoedigen en over automatische sancties binnen het Stabilitieitspact. Duitsland wenste geen ophoging van het noodfonds en Frankrijk geen automatische sancties. De top heeft niet de gewenste uitruil opgeleverd en daarom schetsen Merkel en Sarkozy weinig realistische vergezichten over een economische regering.

De topontmoeting van 'Merkozy' heeft voor de zoveelste keer duidelijk heeft gemaakt dat Europa niet in staat is pro-actief te handelen. Elke lening aan Griekenland, elke aanpassing van het Europese noodfonds en elke andere maatregel, zoals het recente verbod op short-selling, was een reactie die achter de feiten aanliep en bovendien halfzacht en onvoldoende was. Het is bijzonder zorgwekkend dat de politieke besluitvorming in Europa de dynamiek van de financiële markten niet kan bijhouden. Dat Europa niet pro-actief kan handelen, komt in de eerste plaats doordat Europa bij het optuigen van de Economische en Monetaire Unie vergeten is de adequate instituties daarbij te ontwerpen. Dat betekent dat er geen centrale regie bestaat. Maar dat is bij lange na niet het hele probleem. Achter de schermen is er een strijd gaande tussen verschillende Europese instellingen. De Europese Commissie, de Europese Centrale Bank (ECB), het Europees Parlement en de Europese Raad  weten heel goed dat tijdens een crisis ook bepaald wordt waar de macht binnen de Europese Unie en de eurozone van morgen komt te liggen. Zij vechten met elkaar om te bepalen waar de echte macht in de toekomst komt te liggen.

Invloed

Daarnaast zien zij de invloed van de individuele lidstaten groeien. Het zijn steeds vaker de lidstaten die besluiten nemen en uitvoeren en niet alleen meer 'Brussel'. Ook in dit opzicht staat Europa op een kruispunt. Gaan wij zoals vroeger verder op de communautaire weg door te vertrouwen op de Europese instellingen of gaan wij terug naar de intergouvernementele wijze van zaken doen, waarbij grote landen als Duitsland, Frankrijk, Italië en Spanje het in de EMU voor het zeggen krijgen. Dat laatste zou niet alleen kleine lidstaten, maar ook middelgrote landen als Nederland marginaliseren en is niet in ons belang.

Wat er gedaan moet worden, is duidelijk. Om de euro te redden is allereerst een onmiddellijke ophoging van het Europese noodfonds nodig, hoe lastig dat ook is te verkopen in de binnenlandse politiek. Dat fonds moet een afschrikkende dreiging hebben voor de financiële markten afschrikken. De paradox is dat naarmate het noodfonds groter is, de waarschijnlijkheid dat er op de garanties van het noodfonds getrokken wordt kleiner is. Dit inzicht schijnt niet bij de Europese politici te landen. Daarnaast moet Europa de oude weeffout herstellen dat landen die zich niet aan de regels van het Stabiliteitspact  houden, geen automatisch sancties krijgen.
Bovendien dient het Stabiliteitspact ook een preventieve werking te krijgen doordat de eurolanden aan de Europese Commissie vooraf inzage geven in hun voorlopige begroting, ook wel het Europees semester genoemd. Het is navrant dat Duitsland en Frankrijk de regels van pact in het verleden genegeerd hebben.

Wij staan op een beslissend moment.  Als Europese regeringsleiders echt lering trekken uit de eurocrisis en een sprong voorwaarts kunnen maken, dan zou de crisis niet vergeefs zijn geweest. Als ze te lang talmen en treuzelen, dan zullen alle crisismaatregelen too little, too late zijn en zal de eurozone op termijn niet meer houdbaar blijken.

Sylvester Eijffinger en Edin Mujagic zijn hoogleraar financiële economie resp. monetair econoom aan de Universiteit van Tilburg.