remier Mark Rutte voor aanvang van een persconferentie, samen met minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken en minister van Veiligheid en Justitie Ivo Opstelten, op het ministerie van Veiligheid en Justitie over de crash van het toestel van Malaysia Airlines in Oekraïne.
remier Mark Rutte voor aanvang van een persconferentie, samen met minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken en minister van Veiligheid en Justitie Ivo Opstelten, op het ministerie van Veiligheid en Justitie over de crash van het toestel van Malaysia Airlines in Oekraïne. © ANP

Kabinet lobbyt voor gewapende missie naar Oekraïne

Het Nederlandse kabinet is een zware diplomatiek lobby begonnen om mogelijk honderden internationale militairen en forensische politie-experts naar Oekraïne te sturen. Zij moeten de rampplek veilig stellen waar vorige week 193 Nederlanders zijn omgekomen bij een vliegtuigcrash. De ministerraad kwam gisteravond na de rouwplechtigheid in Eindhoven voor spoedoverleg bijeen in het Catshuis om over het riskante plan te spreken.

Grootste dilemma voor de ministers: alle stoffelijke overschotten moeten terug naar Nederland en bewijsstukken moeten ter plaatste onderzocht worden, maar tegelijk moet voorkomen worden dat nieuwe body bags uit Oekraïne komen doordat losgeslagen separatisten gaan schieten op onderzoekers. Het kabinet probeert daarover garanties te krijgen van betrokken partijen, maar wil niet uitsluitend afhankelijk zijn van derden om de onderzoekers te beschermen.

Dit melden diverse Haagse bronnen aan de Volkskrant. 'Het is zeer waarschijnlijk dat deze missie op niet al te lange termijn gaat gebeuren', zegt een bron.  Een ander: 'Als blijkt dat de onderzoekers niet veilig kunnen werken, dan wil je de optie van militaire beschermers achter de hand hebben, het is dus plan B. Ik verwacht op korte termijn een kennisgevingsbrief.' Momenteel werkt het kabinet aan een zogenoemde artikel-100 procedure om het parlement te informeren over de op handen zijnde missie.

Cruciale stap
Vandaag volgt een volgende cruciale stap in het voornemen: minister Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken) reist met zijn Australische ambtgenoot Julie Bishop naar Oekraïne om bij de autoriteiten daar aan te dringen op een rol voor Nederland als lead nation (aanvoerder) van een groep landen die exact een week geleden tezamen 298 burgers verloren. Timmermans heeft de fractievoorzitters dinsdagavond al kort bijgepraat over de mogelijk risico's van de missie. Zij staan kritisch welwillend tegenover het plan, maar kennen nog geen details. Het politiek draagvlak is dus nog niet rond, terwijl haast geboden is.

Het is goed mogelijk dat veel lichamen nog in het open veld liggen en blootstaan aan het verwoestende werk van hitte en dieren.

De Australische premier Tony Abbott

'Het is goed mogelijk dat veel lichamen nog in het open veld liggen en blootstaan aan het verwoestende werk van hitte en dieren', zei de Australische premier Tony Abbott dinsdag al. De gewapende militaire beveiligers moeten zorgen dat experts de laatste menselijke resten en het bewijsmateriaal zo snel mogelijk veilig kunnen stellen. Beveiligers moeten ook mogelijke aanvallen afwenden in het rampgebied waar momenteel een oorlog wordt uitgevochten. Vorige maand zijn teams van de OVSE in Oekraïne ontvoerd in rebellengebied.

Het idee om afgelopen weekeinde al militairen te sturen om de rampplek te beveiligen, is niet serieus overwogen door het kabinet, omdat daar geen toestemming voor was van strijdende partijen. Het laatste waar Rutte op zat te wachten, was nog meer slachtoffers. De zelfbenoemde premier van het rebellengebied, Aleksander Borodai, zei maandag weliswaar dat Nederlandse gewapende politieagenten welkom zijn om experts op de rampplek te beschermen, maar de vraag is wat zijn woord waard is. Niet alle separatisten staan onder zijn leiding.

Overleg
Premier Rutte heeft de afgelopen dagen direct per telefoon overlegd met de Oekraïense en Russische president om te zorgen dat de beveiligingsmissie geen nieuwe slachtoffers gaat veroorzaken. Met de separatisten wordt al een week gesproken via een tussenpersoon van de OVSE, de Zwitser Alexander Hug. Mede door dit contact is het gelukt om dinsdag de trein met lichamen veilig weg te krijgen uit rebellengebied.

Aan de juridische indekking van de missie wordt hard getrokken: Als Oekraïne akkoord gaat met de aanwezigheid van buitenlandse militairen op haar grondgebied, dan volstaat een bilateraal akkoord en kan een ingewikkelde nieuwe resolutie voor een 'VN-politiemissie' voorkomen worden. Met de 'politie' wordt in deze casus de forensische experts bedoeld die werkzaam zijn bij de politie. Het gaat dus niet om het uitzenden van agenten voor beveiliging.

Trauma Srebrenica
Indien de forensisch experts en andere onderzoekers langere tijd in het rampgebied gaan werken en overnachten, is het onvermijdelijk dat zij gewapende militairen meekrijgen. Nederland kampt met een trauma uit Srebrenica, toen Nederlanders werden uitgezonden die zichzelf niet goed konden verdedigen.

De Nederlandse forensische experts bevinden zich momenteel veilig in Charkov. Daar maken zij de stoffelijk overschotten één-voor-één gereed voor transport. Vandaag komen 74 nieuwe kisten met menselijke resten aan. 'Op enig moment hierna zullen de forensisch experts onderzoek gaan doen op de rampplek', zegt de politiewoordvoerster van het landelijk team forensische opsporing  (LTFO) vanuit Charkov. Of de veiligheidssituatie ter plekke dat zal toestaan, is bij het team 'nog niet bekend'.