Veel vissoorten en planten worden door afbraak van het koraal met uitsterven bedreigd.
Veel vissoorten en planten worden door afbraak van het koraal met uitsterven bedreigd. © REUTERS

Planten en dieren in zee sterven uit door dodelijk trio

De sterfte van flora en fauna in de oceanen gaat sneller dan werd gedacht, blijkt uit een nieuw rapport. Alarmerend, maar ook bekend. Het drama dringt niet door tot de politiek.

 
Dit is buitengewoon akelig nieuws. Ik krijg hier kippenvel van en dat was ook de sfeer op de conferentie van het IPSO
Henk Brinkhuis, hoogleraar paleoceanografie van de Universiteit Utrecht

De opwarming van de zee, de daling van het zuurstofniveau in het zeewater en de toegenomen verzuring zijn directe gevolgen van de klimaatverandering. Een massaal uitsterven van zeeplanten- en dierensoorten is al in gang gezet en gaat sneller dan verwacht. Dat staat in een vandaag verschenen omvangrijke studie van het International Programme on the State of the Ocean (IPSO), een Britse organisatie van internationale klimaatwetenschappers die zich speciaal richten op de wereldzeeën.

Er is eigenlijk maar een probleem met dit alarmerende nieuws: twee jaar geleden schreven de onderzoekers precies hetzelfde. Toch blijft de urgentie hoog, zeggen niet alleen de onderzoekers van het IPSO, maar ook Henk Brinkhuis, hoogleraar paleoceanografie van de Universiteit Utrecht en directeur van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ).

'Buitengewoon akelig nieuws'
'We roepen dit al jaren. Maar er wordt amper iets mee gedaan door beleidsmakers', zegt Brinkhuis. 'Want hoewel oud, is dit buitengewoon akelig nieuws. Ik krijg hier kippenvel van en dat was ook de sfeer op de conferentie van het IPSO. We zitten in alarmfase 3.'

Het IPSO-rapport is een bundeling van de belangrijkste onderzoeken op dit gebied van de afgelopen jaren van 27 klimaatwetenschappers uit verschillende landen.

 
Het leven is zo veerkrachtig, de aarde blijft wel bestaan. Met of zonder ijsberen. Het is puur eigenbelang om in te grijpen
Henk Brinkhuis

De voornaamste boosdoeners van het uitsterven van planten- en diersoorten zijn 'het dodelijke trio' overbevissing, vervuiling en klimaatverandering. De klimaatveranderingen (ten gevolge van menselijk handelen, zoals vorige week op de grote klimaat- conferentie van het IPCC nog eens werd gesteld) hebben vooral invloed op het afsterven van koraal. Zoals bossen voor de mens, zijn koraalriffen de longen van de zee en een broedplaats voor talloze soorten. Veel vissoorten en planten worden door afbraak van het koraal met uitsterven bedreigd. Waarom koraalriffen verdwijnen weten onderzoekers niet met zekerheid. Gedacht wordt dat de verzuring van de zee van grote invloed is.

Palmbomen in plaats van ijsschotsen
Als paleoceanograaf is Brinkhuis bekend met eerdere tijden van massale uitsterfte van soorten in de geschiedenis van de aarde. De laatste deed zich 55 miljoen jaar geleden voor, tijdens het vroeg-Eoceen. Brinkhuis maakte deel uit van een onderzoeksteam dat recentelijk ontdekte dat er in die tijd plotseling zeer hoge concentraties van het broeikasgas CO2 in de atmosfeer aanwezig waren. Op beide polen trof je indertijd palmbomen in plaats van ijsschotsen. 'De oceanen stikten als het ware en alles in de diepere delen van de zeeën stierf', zegt Brinkhuis, 'maar het was tegelijkertijd ook het moment waarop talloze zoogdieren die we vandaag de dag nog kennen, ontstonden, inclusief onze eigen voorgangers.'

De aarde maakt het overigens geen klap uit, wat wij met de oceanen doen, zegt Brinkhuis. 'Om het cynisch te zeggen: het leven is zo veerkrachtig, de aarde blijft wel bestaan. Met of zonder ijsberen. Het is puur eigenbelang om in te grijpen.'