Weer een jaar zonder jou

Op het graf van de 96 doden van Hillsborough herrees een voetbalcompetitie die in sportief en commercieel opzicht een tophit is. Liverpool herdenkt het leed en viert het succes.

De bloemenzee aan de voet van het monument ruist in de wind en baadt in de zon. Sjaals zijn geknoopt aan de spijlen van de beroemde toegangspoort met de titel van het lied dat leven en dood bezingt: You’ll never walk alone. Foto’s van kinderen staan naast het eeuwig wakende vlammetje. Briefjes met verse inkt vragen om aandacht. ‘Keith, weer een jaar zonder jou. Liefs, mama.’Een man uit Ierland brengt elk thuisduel een rode roos. March Scott en Sylvia Hopson leggen een tuiltje bloemen. Ze kennen niemand van de slachtoffers, maar kijk toch eens naar die leeftijden: 10 jaar, 14, 15, 17, 18, 19.Vermorzeld
Woensdag is het 20 jaar geleden dat de Hillsborough-ramp plaatshad; 96 fans van Liverpool kwamen op 15 april 1989 om in Sheffield, bij de halve finale van de FA Cup tegen Nottingham Forest. Doodgedrukt. Geplet. Vermorzeld.En al 20 jaar wachten de nabestaanden op dat ene moment waarop de autoriteiten volmondig ‘sorry’ zeggen voor de desastreuze organisatie destijds. Overal zijn stickers geplakt, overal zijn sjaals en spandoeken beschreven met als hoofdtekst: ‘Gerechtigheid voor de 96.’Woede
Het intense verdriet mengde zich vlak na de tragedie met woede, over de berichtgeving in boulevardkrant the Sun met name; bezopen supporters zouden de zakken van de doden hebben gerold en hebben geürineerd over agenten. Het bleek onwaar, maar het beeld van een oncontroleerbare bende was geschetst.‘Met the Sun veeg ik mijn achterwerk nog niet af’, zegt Kenny Derbyshire, voorzitter van de Hillsborough Justice Campaign. Op de deur van zijn kantoor hangt een oproep de krant te boycotten. Hemzelf is dat al 20 jaar gelukt.Het zijn de dagen van het opgerakelde leed. Neem het verhaal van Trevor Hicks, die zijn dochters Sarah en Victoria verloor en jarenlang woordvoerder was van de Hillsborough Family Support Group. Dat verhaal gaat onder anderen over zijn vrouw Jenni, die vanaf de hoofdtribune, verstikt door paniek, niet zag dat Sarah, haar oudste dochter, op een reclamebord werd weggedragen. Dood.Polaroidfoto's
Het gaat over de wand vol polaroidfoto’s met de doden, in het sporthalletje achter het doel. Of over de agent die tegen Jenni zei, toen ze haar dochter wilde zien: ‘Nee, je kind is niet meer van jou.’In retrospectief is het knap hoe het Engelse voetbal zich oprichtte, na zoveel rampspoed. Eerst was daar de Heizel-ramp in Brussel, bij de Europa Cup-finale tussen Liverpool en Juventus (39 doden, vooral Italianen) in 1985. In hetzelfde jaar kostte een brand in Bradford 56 levens. De tragedies bezorgden het Engelse voetbal de reputatie van verrotting en verval, van oude, verloederde stadions, hooliganisme en onveiligheid.Hekken weg
Het Taylor-rapport, opgemaakt na Hillsborough, had één belangrijke aanbeveling: alle hekken weg, alleen zitplaatsen. Het Engelse voetbal moderniseerde in toptempo, betrok mooie, gerestaureerde stadions, met bijna maximaal behoud van traditie. Grote spelers van het vasteland emigreerden naar Engeland, tv-gelden stroomden met miljoenen binnen. De dood had in feite nieuw leven gewekt, want het Engelse clubvoetbal domineert weer.Hillsborough verdiepte de liefde van de fans. De club was niets te verwijten. De politie zat fout. Peter Jones, destijds aanwezig: ‘Agenten commanderen je in het stadion. Zij vertellen je links- of rechtsaf te gaan. Dan zijn zij ook verantwoordelijk.’Pelgrimsoord
Anfield is een pelgrimsoord voor fans aller landen. Ze bezoeken het monument en sluiten aan in de oneindige rij voor de clubwinkel, waar zelfs het zaad te koop is dat wordt gebruikt om de heilige grasmat van Anfield te laten groeien. Traditie, tranen, voetbal en commercie zijn vermengd tot een onweerstaanbare mix.De voetballers zijn bijna onbereikbare sterren. Hun status contrasteert met de armoede in de wijk rond Anfield. Voor de Kop, de beroemde tribune, pronkt het beeld van de legendarische manager Shankly, die de club naar de top bracht. De vuisten zijn gebald. ‘Hij maakte de mensen gelukkig’, staat eronder. Daarnaast wapperen vier vlaggen: van Liverpool, Adidas, Carlsberg en Barclays.Maar deze week is voor de herdenking van de doden. Paul McSwane, die zes bekenden verloor op 15 april 1989 en destijds met zijn zoon van 6 het duel bezocht: ‘De politie liet ons niet naar binnen. Uiteindelijk ontstond een geweldig gedrang.’De Kop
McSwane vertelt over de wereldberoemde tribune van Liverpool, de Kop. Als een doelpunt viel, rende het publiek massaal van de staantribunes naar beneden, om bijna net zo snel weer naar boven te klimmen. Die woeste beweging oogde als een golf. ‘Maar hier ging de golf alleen naar beneden en beneden waarde de dood.’ Zijn zoon Davie is nooit meer naar het voetbal geweest, bang als hij is voor mensenmassa’s.‘De ramp spookt elke dag wel een keer door mijn hoofd’, zegt Kenny Derbyshire. Hij is voorzitter van de Hillsborough Justice Campaign. ‘Soms heb ik nachtmerries. Ik zag mensen sterven op een voetbalveld. Als iemand dood was, werd een T-shirt of een jas over zijn gezicht gelegd.’96 is heilig
Alles in het pand van de stichting, tegenover het stadion, herinnert aan Hillsborough. Aan de muur van Derbyshires kantoortje hangen nagetekende foto’s van Liverpool-sterren, uitgegeven in een beperkte oplage van 400. Ook hier is 96 heilig, getuige de onderschriften: Kuijt, nummer 96 van 400 tekeningen. Benitez 96/400. Gerrard 96/400, Mascherano 96/400.Derbyshire ontsnapte aan de dood. ‘Als vee werden we door de tunnel gedreven. Mensen hesen me van beneden naar de bovenste ring. Anderen verdwenen gewoon. We hebben ze nooit meer levend gezien.’ Hij werkt in een jamfabriek in Manchester en vecht in zijn vrije tijd voor gerechtigheid. Wanneer geven de autoriteiten toe dat ze fouten hebben gemaakt? ‘We praten niet over schadevergoeding, maar over het accepteren van verantwoordelijkheid.’Zelfmoord
Denk niet dat de mensen de ramp kunnen vergeten. ‘De laatste vijf jaar hebben, voor zover ik weet, zeker vijf mensen zelfmoord gepleegd, omdat ze de herinneringen niet meer kunnen verdragen.’Liverpool had destijds 24 duizend kaarten voor de tribune aan Leppings Lane in Sheffield. De meeste fans gingen door een donkere tunnel die vooral leidde naar de middelste twee van vijf beschikbare vakken. De druk nam toe. Politiecommissaris Duckenfield gaf op een gegeven moment opdracht poort C te openen, omdat het buiten nog zo druk was. Dat is, ook volgens het Taylor-rapport, een blunder van de ‘allergrootste orde’ geweest. Binnen vijf minuten spoedden 2.000 fans zich vooral naar die toch al eivolle vakken. Ze hadden haast, want de wedstrijd begon.Documentaire
Woensdag zendt de BBC een documentaire over de tragedie uit. Boekjes tekenen herinneringen op, zoals die van toenmalig trainer Kenny Dalglish, die talloze begrafenissen bezocht. Ze hadden hem verteld dat elke begrafenis makkelijker zou worden, maar hij leed juist elke keer meer.Zaterdag, voor de wedstrijd Liverpool - Blackburn Rovers (4-0), rinkelen alleen telefoons tijdens een kippenvel opwekkende minuut stilte. Morgen wordt in het stadion de officiële herdenking gehouden, met twee minuten stilte om 15.06 uur, het tijdstip waarop de wedstrijd 20 jaar geleden werd gestaakt. Toen pas, na zes minuten voetbal, bleek de omvang van de ramp.De verwachting is dat de volledige waarheid pas naar buiten komt als bijvoorbeeld Duckenfield is gestorven; dat het dan ook pas tijd is voor verontschuldigingen. Labour
Supporter Steve Larkin: ‘Ik ben een leven lang lid geweest van Labour. We hebben aangedrongen op een nieuw onderzoek, maar Labour wilde daar niet aan. Sindsdien wil ik niets meer met die partij te maken hebben.’Het stadionleven in Engeland laat tegenwoordig niets meer aan het toeval over. Overal zijn stewards, overal klinken mededelingen door luidsprekers: ‘Mensen, ga opzij. Zo meteen arriveert de spelersbus van Blackburn Rovers. Blijf achter de gele lijnen.’Na de wedstrijd legt een man het door Blackburn Rovers aangeboden bloemstuk bij het monument. Ene Gill schrijft aan Geoff: ‘Soulmate, 20 jaar alweer. Je bent weggegaan zonder afscheid te nemen.’