Een toeschouwer bij de Spelen in Londen maakt een foto met zijn smartphone.
Een toeschouwer bij de Spelen in Londen maakt een foto met zijn smartphone. © AFP

Een week zonder sociale media: 'Dat constante checken, we lijken wel aapjes'

Sociale-mediaredacteur Heleen van Lier ging samen met vijftien sociale-mediagebruikers een week lang in retraite. Zij schreven hun ervaringen op. 'We checken zo vaak of we nieuwe berichten hebben en voelen ons beloond als dat zo is. We lijken wel getrainde aapjes.'

Toen ik vorige week de oproep plaatste over een sociale-mediaretraite van een week, was er direct veel enthousiasme om mee te doen. Uiteindelijk hebben zestien deelnemers meegedaan met het experiment. Maar er kwamen ook veel reacties van mensen die het echt niet konden in verband met werk, of af en toe zonder sociale media tijdens hun vakantie wel genoeg vonden. Iemand die chronisch ziek was tweette: het is mijn levenslijn - die wil ik niet doorknippen.

Het doel van het experiment is de bewustwording waar je het allemaal voor gebruikt en hoe het in je leven is verweven. Met de deelnemers ontstond vooraf een flinke discussie over wat wel en wat niet mocht tijdens de retraite. De definitie luidt: 'Sociale media is een verzamelbegrip voor online platformen waar de gebruikers, zonder of met minimale tussenkomst van een professionele redactie, de inhoud verzorgen. Hoofdkenmerken zijn interactie en dialoog tussen de gebruikers onderling.'

Ook blogs, Wikipedia, reviewsites, multiplayergames en receptensites door het publiek zijn dus sociaal. Ik heb de deelnemers echter de vrijheid gegeven om zelf de finesses te bepalen, zolang ze er maar bij nadachten waarom het wel of niet zou kunnen. Deelnemer Stephan Jourdan stelde zelfs vraagtekens bij het gebruik van Google. 'Hoe moet ik omgaan met Google search? Hoe komen deze zoekresultaten tot stand? Welke invloed hebben gebruikers op deze lijst? Veel. Al is het maar dat Google bij het intypen van zoektermen al suggesties van veel gebruikte zoektermen geeft.'

Gezondigd
Uit de dagboekjes die de deelnemers bijhielden, blijkt dat iedereen wel een keer heeft gezondigd. Mark Stoop schrijft: 'Voor mijn werk was ik dus genoodzaakt om naar LinkedIn te gaan. Ook vond ik het noodzakelijk om in een kleine Whatsapp groepschat deel te nemen aangezien het om het carpoolen richting de hockeytraining ging.' Tessa Kamp zegt: 'Ik heb dit weekend Facebook één keer gecheckt, om te kijken of ik niks gemist had. Confronterend dat ik die behoefte had. Natuurlijk heb ik niks gemist.' Marco Houthuijzen kon niet buiten Twitter: 'Verzoek of ik een kaarsje wil aansteken voor de verongelukte vader, oom en neef van één van mijn dierbare volgers/gevolgden. '

Hendrik de Swart zegt: 'Het nadeel is dat je op je smartphone ook alle social-media hebt en mijn smartphone heb ik in principe altijd bij me, waardoor het extreem lastig is ineens niet te kijken. Vanochtend had ik van mijn vrienden-whatsapp 42 berichten. Het vervelende is dat ze in je voorscherm van je mobiel komen te staan, uiteindelijk die berichten gelezen omdat er veel grappige dingen in stonden of omdat het gewoon iets dwangmatigs is.' En ook Edward Vermeulen zondigt: 'Ik kan het niet laten om via Foursquare in te checken in het theater Orpheus in Apeldoorn. Ik wil iedereen laten weten dat ik ga genieten van een prachtconcert van Frank Boeijen.'

Veel overtredingen zijn onbewust. Iedereen denkt meteen aan Facebook, Twitter en LinkedIn. Maar er is veel meer sociaal. Ik merkte zelf dat ik inspiratie voor mijn balkon opdeed en daar zo in opging dat ik pas achteraf besefte dat ik op visuele sociale netwerken als Pinterest en Welke.nl, op Marktplaats en langs blogs en fora was gekomen. Hendrik kwam daar ook achter: 'Ik ben zelf geen die-hard social-media-freak, toch gebruik ik het vaker dan ikzelf denk.'

Delen
Voor veel van de deelnemers blijkt het niet kunnen delen een moeilijk obstakel in de sociale-mediaretraite. Brechtje de Leij: 'Lees iets over paardenvlees en voel grapje over een paardenstaart opborrelen. Zonder de noodzaak het kort, bondig en scherp in 140 tekens te zeggen, vervalt de deelbehoefte. Het is een drang. Zonder Twitter laat ik alles wat in me opborrelt maar gewoon weer, ehh, terugvloeien ofzo. Ik maak ze in mijn hoofd tegen mezelf. Maar vaak onaf, omdat er geen formuleringsnoodzaak is. Het zorgt nu voor een beetje een leeg gevoel.'   

Ook hebben veel mensen last van 'checkdrang', om de paar minuten op je telefoon kijken of er berichten zijn. Ik kijk zelf ook om de 10 minuten op mijn telefoon. Een dwangneurose die vaak wordt beloond met een whatsapp in één of andere groep of een notificatie van één of andere app, alsof we getrainde aapjes zijn. Na een aantal dagen vermindert deze drang al sterk, merken ook andere deelnemers. Zo schrijft Rebecca Rijnders op dag vier: 'Een kleine doorbraak: het begint te wennen. Het kost eigenlijk steeds minder moeite om niet te kijken en het is eigenlijk wel relaxed. Alsof die drukke borrel nu heel ver weg is in plaats van vlak achter de muur waar jij je bevindt.'

Rust
Erik Dijkstra zei na een week: 'Ik voel me rustiger in mijn hoofd, ik pak mijn iPhone bewuster, en kijk om momenten dat ik het wil, en niet als er weer een push-bericht in mijn scherm komt. Rust... heerlijk!' Ook Marco Houthuijzen vond meer rust: 'Lig nu een boek te lezen in plaats van mijn timeline. Wel ontspannen trouwens.'

Maar de meeste deelnemers vonden hun afleiding toch wel in andere zaken. Zo schrijft Nathanael Korfker: 'Sociale media zijn mijn SOG (School Ontwijkend Gedrag) en woensdag heb ik een herkansing wiskunde. Misschien dat ik nu wel motivatie kan vinden huiswerk te doen? Ik ben gisteren wel aan een nieuwe serie begonnen, Dexter.' De serie was een aantal dagen later volledig uitgekeken.

Na een week zonder sociale media hadden alle deelnemers zin om weer te beginnen - voor de één was het moeilijk, de andere ging het makkelijker af, maar ook al was een week kort, ze hebben er wel van geleerd. Mark Stoop schrijft achteraf: 'Zo gewoon het is om bij het ontbijt overal even doorheen te scrollen/lezen en zo normaal het is om er door de dag heen zo nu en dan, soms ook doelloos, heen te gaan. Toch, het is me vrij makkelijk afgegaan, makkelijker dan ik had verwacht. Ben eigenlijk het meest blij dat ik weer in de groepen op Whatsapp mag, alhoewel ik niet vind dat ik daar noodzakelijke discussies heb gemist.' Rebecca Rijnders: 'Ik kijk enorm uit om alle reacties te lezen. Misschien valt het tegen, maar ik wil het gewoon weten. Ik wil weer meedoen. Lastig is bijvoorbeeld ook dat je niet mensen even snel kunt opzoeken op Twitter of LinkedIn, ik merk dat ik dat vaak doe.'

Dwangmatig
Edward Vermeulen: 'Een week zonder sociale media is me goed bevallen. Het gaf een bepaalde rust 'niet alles te moeten volgen'. Wel ben ik overtuigd van de snelheid van sociale media qua informatievoorziening. Ik denk wel dat ik vanaf nu minder dwangmatig alles zal gaan volgen. Ik blijf het naast de snelle informatievoorziening ook een leuke sociale communicatievorm vinden. Het is gebleken dat ik vrij gemakkelijk een week zonder kan. Dus vanaf nu kan ik vast ook dagelijks een halve dag zonder.'

We staan op een punt in de opkomst van sociale media dat de balans zoek is en dat er nieuwe normen en waarden moeten ontstaan. We ergeren ons aan ons eigen sociale-mediagebruik en we ergeren ons aan anderen. Zoals de 29-jarige Hendrik het zegt: 'Je ziet dat in gezelschappen met je telefoon bezig zijn maatschappelijk geaccepteerd is door jongeren, ik snap wel dat personen van oudere generaties dat 'vreemd' en in hun ogen 'asociaal' vinden.'

Tessa Kamp schrijft: 'Het was goed om bewust met internet en sociale media om te gaan. Om mezelf af te vragen: Is het echt nuttig of nodig om deze pagina te bekijken of hierop te reageren. Ik merkte duidelijk het verschil tussen 'noodzakelijk' gebruik en gebruik uit nieuwsgierigheid, gewoonte of verveling. Ik ga proberen zo bewust met de diverse media om te blijven gaan.'

Martin Tol concludeert tot slot: 'Uiteindelijk heb ik van deze week wel meegenomen dat ik erg van mijn smartphone en sociale media afhankelijk ben. Ook gewoon praktisch, afspraken en communicatie die via de verschillende media lopen gaan op die manier gewoon veel makkelijker. Aan de andere kant ook bewust geworden dat af en toe afstand van deze zaken nemen ook meer rust geeft.'

Lees hier het retraite-dagboek van Heleen.