Dialect verdwijnt niet, integendeel

Dialecten in Nederland gaan verloren, stelt een onderzoeker vast. Maar het Meertens Instituut betwijfelt dat. ‘De regionale verschillen in taal zijn nog steeds groot.’..

De soap Van Jonge Leu en Oale Groond is geheel in het Twents gesproken. Een mooi voorbeeld van hernieuwd zelfvertrouwen over dialect, vindt dialectonderzoeker Ton Goeman van het Meertens Instituut. ‘Nu is het zelfs in Utrecht op de lokale tv, al is het ondertiteld.’Het aantal mensen dat dagelijks dialect of streektaal gebruikt, neemt snel af, blijkt uit recent onderzoek van Geert Driessen van de Radboud Universiteit. Het Meertens Instituut, dat de Nederlandse taal en cultuur documenteert, is daarvan nog lang niet overtuigd. De regionale verschillen in taal zijn nog steeds groot, beweert het instituut. ‘In de trein van Utrecht naar Assen hoorde ik laatst weer een frappant voorbeeld’, zegt Goeman. ‘In Zwolle stapte een groepje jonge allochtonen in, die duidelijk Drents spraken, met ingeslikte ‘e’.’Wat een dialect precies is, is niet makkelijk te beantwoorden. ‘Als je goed oplet, merk je dat iedereen anders praat. Elke Nederlander heeft zijn eigen taalsysteem. Maar we zeggen niet dat er zestien miljoen dialecten zijn’, constateert Margreet van der Ham. Zij heeft onderzoek gedaan naar lokale verschillen in grammatica.Van der Ham: ‘We vroegen mensen de zin ‘Toon wast...’ af te maken. Er zat een plaatje bij van Toon die zichzelf wast. De grammatica van het dialect in de Randstad schrijft dan voor om ‘z’n eigen’ in te vullen. In het Noorden is het vaker ‘hem’. Ergens anders is het weer ‘hemzelf’.’Voor een dialect is naast de verschillen in zinsbouw ook de woordenschat belangrijk. ‘Mensen verstaan elkaar niet als er woordverschillen zijn. Een Groninger die ‘stoet’ gebruikt voor een brood; zoiets begrijpt een Zeeuw niet.’Geert Driessen vroeg mensen zelf of zij dialect spreken. ‘Maar lang niet iedereen beseft dat hij dialect spreekt’, zegt Van der Ham. De angst dat iedereen in Nederland binnenkort hetzelfde spreekt en er vervolgens een eenheidsworst ontstaat, is volgens haar ongegrond. ‘Nederlanders spreken ook niet opeens alleen nog Engels. En zelfs dan blijven er regionale verschillen.’Ook Goeman ziet het einde van de dialecten niet snel opdoemen. ‘Dialecten worden wel makkelijker regiolecten, mede door de grote middelbare scholen. Maar werd iemand die dialect sprak vroeger gezien als achterlijke boer, nu hechten mensen ook aan de regionale identiteit. Dat zie je in de Nederlandstalige liedjes.’ Goeman ziet zelfs een nieuw fenomeen ontstaan. ‘Allochtonen spreken een nieuw dialect: etnolect.’