Posteractie NS geen overbodig gebaar

Donderdag is de campagne gestart waarin de Nederlandse Spoorwegen spijt betuigen voor hun rol bij de transporten van joden. Geen overbodige actie, zo leren de reacties....

Een verontschuldiging kan worden afgedaan als makkelijk gebaar en snel komt het verwijt dat een excuses-makend bedrijf deelneemt aan de vermaledijde sorry-cultuur. Dat zijn de overwegingen van NS-directeur Aad Veenman om geen excuses aan te bieden voor de ‘niet zo’n fraaie’ rol die zijn bedrijf had tijdens de Tweede Wereldoorlog.Hij deelt die gedachten donderdag met de joodse gemeenschap, in een zaaltje onder het spoor van Station Muiderpoort in Amsterdam. Hiervandaan werden tussen oktober 1942 en mei 1944 ruim elfduizend joden naar doorgangskampen als Westerbork vervoerd. Per trein.De spoorwegen hebben zeker honderdduizend joden getransporteerd naar vernietigingskampen. Maar moet de NS voor het eerst excuses maken, zestig jaar na de deportaties? Veenman vraagt het zich openlijk af. ‘Het is wellicht nooit goed’, preekt hij. Maar toch, aan het einde van zijn betoog kijkt hij de joodse genodigden in de zaal aan. ‘Ik bied u nu toch uit de grond van mijn hart, en in alle bescheidenheid, namens de Nederlandse Spoorwegen mijn oprechte excuses aan.’ Hij voegt daaraan toe. ‘NS’ers hebben wel degelijk moed getoond. Toen uiteindelijk wél een teken uit Londen kwam hebben zij massaal gevolg gegeven aan de oproep tot te staken.’Die staking had plaats in 1944. En dat was, zegt Veenman nu, te laat. ‘Dat kon de joden en andere gedeporteerden niet meer redden.’Daarmee begint de postercampagne die de NS samen met het Centraal Joods Overleg (CJO) organiseert. Komende elf dagen zullen op 66 stations 550 posters hangen met confronterende vragen: ‘Toen moesten de joden oprotten. Wie nu?’ en ‘Vroeger vertrok hier de trein naar Auschwitz. Wanneer wordt de wereld wijzer? De foto’s van deportaties zijn op het laatste moment uit de campagne gehaald, omdat ze te schokkend zouden zijn. Wel hangt er op station Muiderpoort nog één afbeelding van een lange rij joden, wachtend met slechts een tas in de hand, op de reis naar een kamp.Bloeme Evers-Emden (78) stond ooit in die rij. ‘Ikzelf heb met nog bijna duizend mensen in de laatste trein naar Auschwitz gezeten. Nee, gestaan en geleund in een beestenwagen. Goed dat de NS deze herdenking mede heeft georganiseerd, al komen de excuses wel een beetje laat.’ Wat haar betreft kan de campagne, inclusief foto’s niet hard genoeg zijn. ‘Laat het maar schokken.’ Want nog steeds is er sprake van onverschilligheid en haat. ‘Tot onze woede steekt het irrationele antisemitisme weer de duivelskop op. De meest idiote gruwelsprookjes vinden gretig aftrek.’Secretaris Ruben Vis van het CJO, maakt zich daarover ernstig zorgen. Nog voordat de postercampagne donderdag echt was begonnen, circuleerden op internet al pijnlijke reacties. Vis citeert: ‘De NS zwicht zonder reden voor joden die hier niet thuis horen.’ Of. ‘Gratis openbaar vervoer, nog durven klagen. Wanneer ze hadden moeten lopen was het ook niet goed.’Naast het antisemitisme, leeft ook nog het leed van de transporten, zegt Vis. Als voorbeeld haalt hij zijn grootvader Benedictus van Baren aan die een concentratiekamp overleefde. Voor zijn werk moest hij in 1959 naar in Duitsland, maar hij weigerde. ‘Niet naar Duitsland. Niet per trein.’Hij werd overgehaald en ging naar station Noord in Rotterdam. ‘Nog voor hij in de trein kon stappen bezweek hij aan een hartaanval.’ Nog zijn er volgens Vis oorlogsslachtoffers die niet meer met de trein durven.