Een asielzoeker voor het bedrijfspand aan de Jan Tooropstraat.
Een asielzoeker voor het bedrijfspand aan de Jan Tooropstraat. © ANP

Illegalendebat laait op na incidenten Amsterdam

Opnieuw is een uitgeprocedeerde asielzoeker ernstig gewond geraakt in een kraakpand in Amsterdam. De Ivoriaan brak gisternacht een nekwervel en liep een hersenbloeding op, nadat een trapleuning afbrak in het kort daarvoor gekraakte 'Vluchtgebouw', dat tachtig mensen herbergt.

De incidenten zetten de discussie op scherp over de illegale noodopvang van uitgeprocedeerden. Wettelijk gezien mag het gemeentebestuur de ongedocumenteerden geen hulp bieden, omdat ze illegaal zijn. Ondertussen leven in Amsterdam enkele honderden mensen onder erbarmelijke omstandigheden in kraakpanden, met slechte voorzieningen en hoogoplopende spanningen.

Het slachtoffer dat maandagnacht een nekwervel brak, Ibrahim Touré (27), werd volgens zijn medebewoners niet adequaat geholpen. Politie en ambulancemedewerkers weigerden het pand te betreden omdat het asbest zou bevatten. 'We moesten Ibrahim zelf de trap op dragen, hoewel we zagen dat hij ernstig hoofdletsel had', zegt Mustafa Fafana, die het slachtoffer mee naar buiten droeg. De gemeentelijke inspectie had het pand diezelfde dag nog gekeurd - een gebruikelijke procedure als uitgeprocedeerden een pand kraken.

Het College voor de Rechten van de Mens bezocht dinsdagochtend de Vluchtgarage in Amsterdam-Zuidoost, vanwege de dood van de Somaliër Nassir Guuleed (32), en concludeert dat de situatie er uit de hand loopt. Er zijn dagelijks vechtpartijen; de elektrische bedrading hangt los; de elektriciteitsvoorziening valt uit en er is geen warm water. 'Nederland is verplicht om mensen te helpen die niet voor zichzelf kunnen zorgen. Tot nog toe komt Nederland die verplichting niet na', stelt woordvoerder Marysha Molthoff.

'We kunnen niet veel doen'
Burgemeester Van der Laan van Amsterdam neemt vooralsnog geen maatregelen - als hij die al kan nemen, laat een woordvoerder weten. 'Het is een kraak, het is geen officiële opvang. We kunnen niet veel doen. Het is aan het Rijk om een oplossing te vinden.' De panden zijn wel door de gemeente gecontroleerd en goed genoeg bevonden, 'wat we konden doen hebben we gedaan', zegt de woordvoerder. De incidenten worden donderdag besproken in de gemeenteraad. Dan is waarschijnlijk ook de begrafenis van de Somaliër, georganiseerd en betaald door de gemeente.

Staatssecretaris Teeven van Justitie noemt het tragisch wat er is gebeurd. 'Vreemdelingen horen niet op straat of in kraakpanden te leven', meldt zijn woordvoerder. 'Ze kunnen onderdak krijgen en van daaruit actief werken aan hun vertrek.'

Dat is precies het probleem: sommigen van de uitgeprocedeerden zeggen niet naar het land van herkomst terug te kunnen - omdat de situatie onveilig is of omdat het onmogelijk is inreispapieren te krijgen. Het dagblad Trouw meldde dinsdag dat 10 procent van de groep uitgeprocedeerden die door Amsterdam zwerft toch recht op een verblijfsvergunning bleek te hebben.

Amsterdam worstelt al twee jaar met deze groep illegalen. Burgemeester Van der Laan heeft geprobeerd hun tijdelijk noodopvang te bieden, in ruil voor vrijwillig vertrek, maar dat mislukte. Hoe graag Van der Laan ook zou willen, gemeentelijke opvang van uitgeprocedeerden is sinds 2010 verboden. Tegelijk is de groep niet van zins weg te gaan. Destijds al zeiden critici dat 'het probleem weer bij de gemeenten over de schutting wordt gegooid'.

Nu er een dode en een zwaargewonde zijn gevallen, is het in Amsterdam een probleem van openbare orde geworden. 'Toch is dit geen reden om er meteen wat aan te doen', zegt de woordvoerder. 'We moeten ook nog zien hoe het zich verder ontwikkelt.'

Vandaag in de Volkskrant: Een tragisch leven, een tragische dood